Дика нус

БIаргаш дайна ва́гIар воккха саг. ВоIо лелавора из. Цхьабакъда, воI, ший низ кхоачача тайпара, дика хьожар даьга: хан-ханнахьа даар-малар лоаттадора, лувчавора, хан-ханнахьа тIакIалдулар хувцар, ше дутта а дутташ. Вай ха́на барзкъа дутташ мешенаш ма йий.

Къонахчун бIаргаш довле, воIаца яхаш сесаг яр. Маьрдаь бIаргаш дайна шу да́лале, из догъяхар. Мар тIехьавахача, цIая́ тиганзар: могаргдац шийна, аьлар, хьа бIаргаш дайна ва́гIа да́ лелаве. ЦIи а тесса, цIавера воI. Кхы фу дергдар цо?
Вайна ма хой, цIагIа кхалсаг йоацача цхьалхале ца хулилга. Дукха моттигаш я, кхалсага кулг эшаш.
Хьажар воI саг йоалае. Дукханешца дийцар, цхьабакъда, укхан бIарза да́ волга хайча, юхабоалар кхалнах, раьза хилацар.
Ийс шу дIадахар иштта ераш кхесташ, хIа́ра ди хала токхаш.
ВоIа хала дар, хIана аьлча, цIен гаьна ваьнна, га́ йиш яцар, да́ дагавоаллаш. Балха доаккха бархI сахьат, бутт мо, дIаьха дар воIа. Болх ца бича ва́лацар, сискал яа ма езий.
Иштта ераш лелаш, дикача новкъосто цхьа саг йийцар укхан.
КъайлагIа ваха́ бIарг техар укхо гаьннара – дIа фу де воал хьо! – тоамболаш, сибат долаш, гIов-кеп долаш, хоза саг яр.
– Из сога йоагIаргьяц, – аьлар укхо новкъостага, – жеро яле а, моллагIча зIамигача саго йига тоамболаш саг я из. Дикача балха тIа а я.
Уйла а я тIатехар укхо:
– Сакъердам бар-кх цо фу бахьан даьккха со юхаверзаву.
Новкъоста гаргар саг яр цу кIалха балха, цо вIаштIехьадаьккхар, ер шиъ шоайла гайтар а, йист хилар а.
Юххьанца кегавелар, тIаккха дуккхача кхална́ха шийга ак аьнналга дага а деха, ер цаI тIа ма́ра кхетий царна, аьнна, дага а деха, баге яьстар укхо.
– Бехк ма баккхалахь, Iайши, – аьлар Башира ше волалушше а, – айса бена никъ хургбоацилга ховр сона, ер гIулакх хьоадаьчарех цавоалаш венав-кх…
Елакъажа хаьттар кхалсаго:
– Фу даьд цига, сел хьо гIулакхах ца тешшал?
– Даьра, Iайши, хела хьо мочар юхь мерца борз ма я хьона хьалхишка я́гIар.
ДIадийцар укхо ший хьал: бIаргаш дайна ва́гIа да, едда дIаяха́ сесаг, бинза ца боала болх – шоай хала ва́хар. Лерг дилла ладувгIаш ягIар Iайши. Ше дийца́ ваьлча, дог паргIатадаьнна, нийсвенна Iохайр. Велакъажар:
– Дукха ха яр, сай цIагIар ба́ла бийца, дог паргIата ца доаккха. КъинтIера я́лала́хь.
– Со къинтIера я́ла езаш хIама дац. Даьллахь, ийс шу да-кх Iа хьай да́ лелаву.
– Да, ийс шу да.
– Iайха лувча а веш, Iайха барзкъа дутташ, Iайха яъахIама а еш?
– Иштта да-кх из. Кхы мала хьожаргва цунга? Да́ ма вий из.
– Да́-м ма вар из, цхьаболчарна из дицлу ма́ра. Хьо дика воI ва. Цох шеко яц. ТIаккха цхьа дош дахьаш ма венавий хьо. Фу ях Iа?
Кегавелар миска.
– Фу аргда аз? Аьлча а… ХIанз-м хIаьта а, хьона шеддар ма хой, тха цIагIа доаллар. Фу пайда ба цун?
– Сога йола а́ла венавеций хьо? Ма товр!
– Вена-м венавар со…
– Са жоп эшаций хьона?
– Хьа жоп ховш ва со.
– Вац, – аьлар кхалсаго, нийсса бIара а хьажа, – са жоп хьона хац.
– Мишта хац?
– Дика воI ва хьо, Башир. Аз тхьовра ма аьларий из. Дикача сагах ма́ра дика воI хилац. Тахан дегаш дийла́ къамаьл даьд вай. Iа – хьай ба́ла бийцаб, со – хьох цецъяьнна я. Вай ха́на дукхагIчар рузкъан аьттув лех, ва́хара атто лех. Хьо хьай даьга хьожаш ва, хьай даа безам бола дуне а дита. Вай барт вIашагIкхета мег. Юха воагIаргва хьо. Сона а ха эш уйла е. Цхьа хаттар хьо дIавахале: Башир, из бIаргаш дайна вагIар да́ а воацаш, из хьо вита́ яха́ сесаг хилча, фу дергдар Iа.
Уйла йинзар цо жоп луш:
– Соца яьха кхалсаг бIарза йисача, аз лелаергьяр из, сай низ кхоачача боараме.
– Саг тIайоалаергьярий Iа?
– Аьъ! Мишта? Цу лазара тIа кхы а дог эттIадеи? Аз дергда́цар из. – корта лостабир цо. – А, а, къонахчун гIулакх дац из…
ХьалгIеттар Iайши:
– Волле, Башир, дIагIо. Са уйлаш кегаяьй Iа.
Iадика йийца дIавахар из. Ши ди даьлча юха вера. Къамаьл лоацеи, ходамеи хилар.
– Со раьза я хьога я́, – аьлар Iайше.
Цул тIехьа бутт боаллаш, ехар-йигар долаш нускал цIадоаладир.
Нах дIа-хьа къаьста ши-кхо ди даьлча, ноаналче даахIама деш йоаллар Iайши. Башир цIагIа вацар. Воккха саг таккхалча ший цIалга чу ва́гIар.
Кабуц оаташ хинна урс истола тIа Iо а дилла, дIачуяхар Iайши маьр-да волча.
– Воти, со я из, Iайши. Мотт ба́ста енай со, цкъа баста безаш хилча. Бехк боаккхаргбий Iа?
– Ай, бехк? Сенна?..
– ХьагIаттал, Воти, дIачудолх вай.
– Мича вуг Iа со, йиIиг?
– Вайна кхача хIама кечйе йоаллар со. Цхьаь сагота я. – пхьош лаьца гIоттавир маьр-да.
– Со-м Iемав цхьаь вагIа.
– Во Iамар да из. Сона магац цхьаь.
Ноаналче лоацига диван латтар, цигга Iохоавир воккха саг.
– Аз ер болх кхоачашбешше а, Iа цхьа Iаж буъаргба. Воти, лораша фу оал хой хьуона?
– Фу йоах цар?
– Сом хьалха баа беза йоах. ТIаккха вож кха́ча баа беза.
– Вайгахь-м сом дуаргдар диа баьлча мара оттабиц.
– Из-м вайгахь а, кхычахь а да иштта, хIаьта а, лораша я́хачох, сом хьалха биача дегIа́ пайдане хул. Воти, царгаш миштай хьа?
– Царгаши? Лакхера цхьа кха́леи, лохера ши царги дIаяьннай. Уж а шоаш телха яханзар – мешен кIалтIаяьнна болх хилар, мочхал лозадеш… Йисараш хийцца даа хIама Iохьаш я.
Башир чукхаьчача, укхан даи нускали къамаьл тотташ ба́гIар, наг-наггахь бела а луш. Из та́маш йолаш хIама дар: цхьоал юаш ваьгIа воккха саг охца оамалаш Iомаеш ма варий.
Iайше наьнагар хьаийца́дар: ше цIа́ цхьалха доаккхаш, чухьа фо кхетийта ниI еллаш.
Цкъа иштта цIагIа кулг тохаш йоаллаш, ше йийла хинна ниI тIакъайлар Iайше. Корта оагIора билла озавелар, велакъажар воккха саг:
– А́раяьлар. Атта дий къаьнача а́лачийна эздел кха́ба? ВоIага баге етта Iема оамал йита езаргья. Баген доалде деза. Ва́гIар-гIаттара нийса хила а деза.
Ела а къажа, ниI техар нускало, ше а́рара чуяьлча санна.
– Воти, хIама эшарий хьона?
– А! ХIама эшац. Дукха я́хийла! Мича ваха́в ер?
– Цхьа новкъост цамогаш хиннав аьнна вахав. Хьайна эшар хьаккхашта хьаа́ла Iа. Вай шиъ-м та́ деза.
– Со-м вац хьоца эгIа лаьрхIа.
– Iа гIулакхаш дайтац хьайна, воIага ма́ра. Со хийра лоаттаю Iа. Со раьза яц. Вай хIанз дIадоладергда гаргало чIоагIъю гIулакх.
Тукарги каьхата листи яхьаш хьа а ена, духьал гIанд оттадаь, Iохайр.
– Воти, хIанзарчоа вай хьа мIараш дIайоахаргья. ЙIаьхъеннай хьа уж. Кулгаш дIа ма увзаделахь, тукарг Iотталой хац. Таккхалча ва́гIа, Воти. Со йоккха пхьар я мIараш дIая́ха. Дас сога ма́ра яхийтацар, ше метта уллаш.
– Даьяраш-м, даь йоландаь ма яьха́йий Iа, саяраш дегаза еций хьона?
– Да́ а – да ва. Маьр-да́ а – да ва. ЦаI дIаийцав Дала, ха кхаьча, шоллагIвар хьавеннав. Хьо ца хьувш ва́гIаре цIенна дIайоахаргьяр вай ераш. ХIа иштта! Молодец! Воти, со маьрел тIерада́ккха енаяц – я́ха енай. ТIаккха вай шиъ воайла кхеташ хила деза. Iа со дIа ма тетта. Со-м баIа мо я хьона.
– Эйяхь! Цкъазахь гIожа дош экх сога. ТIаккха дехке а воал, цхьа ха яьлча.
– ВIалла хIама дергдац. Дас-м хIама а тох. Цудухьа оал цох да́.
Дог чIахкар миска. Дукха ха ма ярий цунца кхалсаго, дезалхочо дега тIара къамаьл ца ду. Наггахьа хьабоагIар гаргара кхалнах, цIа́ цхьалхадаккха, гIулакхаш де. Царна тIатоIIадаь баркалаш я́ха дезар.
МIараш дIаяха яьлар.
– Воти, кIаьдваьвий аз хьо?
– Со фу даь кIаьдлу, таккхалча вагIаш хилча?
– Из иштта дале, хьона сатоха моге, – аьлар несас, – вай хIанз хьа можах латаргда.
– Еррига дIатасса йоал хьо? – кхеравелар из. – Товргвий со?..
– А! Нийсъергья вай, хоза герг а яь.
– Даьллахь, йиIиг, – кулгаш лостадир цо, – хьайна совлен гIулакхаш тIаэц-кх Iа.
– Уж тIаэца енай-кх со укх фусаме, цу гIулакхех хьагаш. Хьо нийса ца ва́гIе, кIодо совлен цатохаргья, хьа модж оагIора яргья, тIаккха чувенача хьа воIа сона дов дергда, са да́ ийрчаваьккхав Iа, аьнна. ГIар ергья. ТIоара сагар а кхерам ба.
– Из-м соцаве хала вацар, йиIиг.
– Жи, Воти-марш, са оагIув лувцалахь даима, со бакъяле а, харцъяле а. Са харц хIама хуле, вай цхьаь дисача хьааргда Iа. Мега́ргдий?
Велаш дукха ха яьккхар маьр-дас.
– Мегад! Мегад! Барт бир вай.
Мар а сесаг а Iуйрана цхьана балха болхар. Уж чубахккалца цхьаь вусар бIарзо.
Iайше ийца радио ера:
– Воти, тхо цIагIа доацача ха́на ер летаергья Iа. Хоза къамаьлаш дувц мехкарашеи кегийча нахеи, ашараш лекх гIалгIай кана́ле. Сел цхьаь хетаргвац хьо хьайна.
Сайре яр. Маьрда пхьор дуадаь Iо а вужаваь, пхьегIаш юллаш йоаллар Iайши. Башир газет дIа-хьа кIалтIадетташ вагIар.
Оаркхинг бе доаллаше а, латтийсар нускал, уйла дIаяха. Башира зийр из.
– Хьона фу дир? – тохавелар из, кхеравенна.
– Сона хIама даьдац, айса леладер нийса а хетац… вай шинне…
– Фуд хьа нийсадоацар тIаккха?
– Нийсадоацар, даьра, цхьаь укх биъ пен юкъе бIарза маьр-да Iо а хоаваь, со ахча даккха балха ахар да.
– Ай, дIаяла, Iемав из вай чудахккалца цхьаь вагIа. Хьалха-м со дикан-вон араваьлча, бIарчча дийнахьа цхьаь вусар.
– Из хьалха хиннад, Башир, со я́ле, хIанз хила йиш яц. Са сино хьайоах из. Сона къахет цох.
– ТIаккха фу дича бакъахь да вай?
– Вай яхий Iа? Вай, даьра, деза… е цаI цIагIа Iоха́, балхар хьа а даьнна, е… Хала ха-м я ер, балха дIатоссавала низкъала ма да. Вай шиннена а дика а́лапеш ма доагIа, кхоачам болаш… Воти дагавоал-кх… бов мо цхьаь ва́гIа…
– Сабардел, – газет дивана тIа Iодиллар Башира, – «е балхара цаI хьада́ла деза, – аьлар Iа, – е…» Из шоллагIа «е» хьагучадаккхал.
– Из иштта да: вай Вотена саг йоалайе еза! – дош хоададир Iайше.
– Фу яхар Iа? Мала йоалае? – цецваьлар из.
– Саг йоалае! Саг! Ший сесаг хургйолаш. Ший-ший!
– ЙоагIаргйий бIаргаш дайна вагIача сагага..?
– ХIана ягIац цунга? Из сел къаьна вац. Кховзткъеи шиъ шу ма́ра дий цун. ГIовна эзди ва. ХIанзар къонахий, сискалаш Iочуйиэ, йиэ дегIа́ такх. Воте гIов цIона саьрг мо эза да. Кулгаш тIера цIока зийнадий Iа? Хобаденна дац. Косметикологаша йоах: эггара хьалха къалур кулга тIера цIока да, тIаккха юхьа тIара. Айса деча гIулакхах кIаьдъенна яхац аз, цхьабакъда, цхьаь ва́гIийта лаьрхIа яц. Мелла дувце а, несийца, ший сесагаца санна хьакхаштало яц.
Корта лаьца, уйла е хайр Башир. ВIалла дага ца дехар ма дарий нускало хьоадаьр. ДIатехкача, нийса а дар. Аьттув а баьнна, цунца тарлургйола саг йоалайича, массе оагIуорахь вIаштIехьа хулар. Да́ цхьаь хургвацар, ераш а из дагавалла ца везаш балха ухаргбар, кхыча даханза даргдоацача гIулакха́ а. ЦIагIа лостам а хургбар.
– Сона ховш-м яц вайна мегаргийола саг, – баламаш хьалэзар Башира.
– Кхална́х-м ба. Дукха а ба, гIадбаха хьабоагIаргболаш. Царна юкъера, воашца товргьяр харжа еза вай.
– Бий хьа дIабахка ба́даш уж моргаш. – велавелар мар.
– Ба. Вайна малагIа еза хой хьона? ТIехьа текха цIог доацар. Са кхычахь улларгдоацар. Еррига, хьаеча, вайца хургьяр, кхы яха моттиг йоацаш.
Цецваьнна бIарахьажар мар: селла кIоарга хьаькъал хилар.
– Iа мича́ра Iомадаьд из.
– Дийшад аз, кагийча на́ха а дайна. Поалхам. ВоккхагIволча вошас цхьа воча наьха саг йоалайир, кхестадир тхо цо шийтта шера́. Метта уллача даьна юхе яьгIар со шин шера. Дийшад аз. Ва́хара университет. Шорттига, кхера а ца веш, Воти кечве веза. Цкъа-м цо къодадир.
– Фу къодадир? Саг йоалае шийна аьннеи?
– КIоанольг йийцар. Цхьа бIаь шу хьалха хинна хIама. Цу ха́на къонахий, Iай а аьхки а, дийнахьа халача балхашка хиннаб: оахаш, оардаш, макха боахаш, мангал хьокхаш, хьунагIа десага ухаш. Нохчий хиннаб уж даи воIи хьунагIа десага баха́. Хала вордаш етта́ цIабаьхкаб. ТIайийха бIоржаш хиннай. Айраш Iохьайнад пIелгаш а́радувлаш. Къонахий пхьор а диа Iобийшаб. Сесаго ший маьра бIоржаш тийга а тийга, керда декъа къадж чу а делла кечъяьй. ВиIий яраш тега кхийнадац. Iуйрана хьунагIа баха токхабеннаб даи воIи. ВоIо бIоржаш тIайийхача, пIелг аракъедаб. Даь бIоржаш зийнай укхо, уж лерттIа хиннай. «Да́да, – аьннад йоах воIа, – цхьа хIума а́лийтахь». «Алахь», – жоп деннад дас, из фу а́лавоал а ца ховш. «Даьллахь, Да́да, и зуда боаха хIума хIо́ра къоунахчун ший хила ма езар-кх!»
– Из кIоанольг-м цо сакъердама́ каст-кастта ювцаш я, – аьлар Башира.
– КIоанолг хинна Iац хьона из – хоам ба из, говзача меттаца хьабенна. Саг лаха еза, унахцIена йолаш, ха́на къаьна а йоацаш. Саб-б-бардела… Аь-аь… Лизи!
– Мала?
– Лизи. Тха офисе балха яр из соахка штукатурка еш. Кхоачарле яц мискинга, цхьа гаьнарча ноанахошкар саг волча ях. Ях аьлча а, чулатт-кх, ший хьацарца из йовсар кхоабаш. Ийрча саг яц. Лизи! Аз хьа а йоалаяь кечъергья из, сув санна.
– Я́ ца туге фу дергда Iа? – хаьттар ма́ра.
– Йодергья, – елаелар Iайши.
Ший балхарча кхална́хага хаьтта, телефонаш дIа-хьа йийтта, йола моттиг хьалехар. Лизи ишколен спортзал тоаеш йоаллар.
ДIадийцар Iайше ше дена гIулакх, зоахалол. Цкъара кхетанзар, шийга Iайше фу де йоах, дIакхийттача хаьттар:
– Мишта? Со маьре йига йоал хьо?
– Йоал.
Iайше лечкъадинзар ер югар фу хьал долаш саг ва, дIааьлар долчча тайпара.
– БIарза хилар ма́ра, кхы сакхат дац цун дегIаца.
– Из-м бIарза вале а, къонах хургвар. Со Iеха ма елахь, Iайши. Хало дукха йиа саг я со. Даьра йоагIаргьяр, гудар мо уллаш вале а-м, цу наркомана бIаргкIалхар дIая́ла. Аз ер аьшкал хьекхаш хала доаккха ахчилг оззадий дIадоакх согар, цкъаза маькха́ ца дуташ. Ши-кхо ма́ха тоххал хилац са а́лапий. Цо со мукъа-м йоалийтаргьяц. Со маьре йоде, са алапи а пенси а доацаш ма вусий из.
– Из сога дита Iа, Лизи.
Лизи еха хьалха бахараш Цигана (иштта оалар цох на́ха) лац аз аьнна юхаба́хкийтар, ше хала кхоабаш я, ше из дIайолла лаьрхIа а ва аьнна.
– Ховргда-кх, Циган, – аьлар Iайше ше-шеца, – шоллагIча раунда́ хьона фу карагIдоал.
Лизе тайпах дика цIи йола ши къонахи, юрта имами, ши туркхи, чухийцар шозлагIа болхаш. Кхеравенна бос баха́ вар Циган.
– ДIайига. Из я шоана! Укхан поартал кейче са торо йоацилга дIаха́лаш.
Жоп денналга хайча, а́ра къаьста мешеначу яьгIа Iайши, тетта дIачу а яха, килг лаьцца Лизи йоалаеш ара ера.
– ДIайодаш ма йий хьо, – тIехьакхайкар цунна Циган, – укхазахь юхаерза хьай моттиг йоацилга дIаха́лахь.
ГIа бехкабенна йисар миска. Оззаяь коара а́раяьккха, тоIIаяь мешена чу еллар из Iайше.
– Ай хIамалгаш хьа ца эцаш…
– ДIаялал Даьллахь! Фу хIамилгаш? Укха коа-м яц хьона дIаяхьа а, юхе йиса а хIама. ДIаллала вай мешен!
ГIалгIаша ехар-йигар яха болх хилар укхох.
Замеш чукхоаччаше а, дIа чу а бига, шуна тIа ховшабир хьолчагIа даа. Шоашта дика а хьийга́, мовлат а дийша́, ловца баьккха боккхий нах цIабахар.
ШоллагIча дийнахьа, балхар мукъаяьнна, Лизи ийца тикашка яхар Iайши. Керда денача нускалга товргбола гIирс ийцар, кувгашкар кертага кхаччалца.
Чу а йоалаяь, кийчъяь, кизга чу хьожайир.
– Иббали! Из дIа латтар со я тIаккха?
– Хьо я, са маьр-даь сесаг. Нускал! Хоза еций?!
Цу деношка таккхалча, ший цIагIар а́ра ца къадаш вагIар Iума́р, радио лекхаш, шийна несас хьачуеннар юъаш.
Хьалхар ши бийса зале дивана тIа яьккхар Лизе. КхоалагIча буса, кулг а лаьца, дIа а йига, маьр-да вагIача дIачу а яьккха тIехьар ниI тIакъовлаш аьлар:
– ХIара кхалсаг ший мар волча бакъахьа я.
Ба́ха хайшар ераш, цIа дизза диезал а хинна, хIа́ране ший моттиг, ший гIулакх лаьца.
Цхьан пIаьраска сайрана Iайши балхара чуеча, истола тIа кхаьннахьа къаьст-къаьстта Iоовтаяь кагий хIамаш латтар.
– Вайна сагIийна хIама енай лоалахоша.
– Лизи, Iа кховдадаьдий вай са́гIа?
– А, – корта лостабир кхалсаго, – яхьанзар со.
– Хьанах?
– Хьох. Цахоатташ дIадала…
– Фу ца хоатташ? – кхетанзар Iайши.
– Пурам ца хоатташ хьогар…
– Iа хIана хоатт согар пурам?
– Хьо еций укха цIагIа главни?
– Главни?.. Со кхетац. Фуд из? Сона дага а доагIаш, пхийттара яьлча ха́на денз, хьа а ийца кхычунга хIама дIакховдае йиш хиннаяц са. Из дош бахьан хела аьта́ да са дегI. Лоралу со, наьха хIамах.
– Мишта наьха… Лизи? Цхьа дезал деций вай?
– Iайши, хьо дIакхеталахь… Пхийтта диза́ яцар со, даь-вошас маьре дIалуш. Къу вар, наьха доахан лечкъадеш. Лаьца чувеллача, набахта дов а даьнна вийнавар.
Цул тIехьа цхьаькханахь дIаелар со, кIал сесаг йолча. Со сесаг эшаш йигаяцар, ший метта улла на́на лелае йигаяр. Во дог долаш йоккха саг яр, кIораш мо Iаьржа, къиза бIаргаш а долаш. Унхочунга хьажа венача гаргарча саго а́хча деннадар, гIайба кIал делладар. Из ахча дайр. Лахар. Кораданзар. Сона тIадера. Iайха лочкъадаь ахча хьада́, яхаш, коа гIолла керчаеш йийттар сона. ЙоккхагIчо а́ракхайка́ аьлар:
– Хаче чу делла хургда цо; из говза саг я. Вай дахалда, цига а-м хьажар.
Ахча-м юха Iуйрана хьакорадир, кегаеннача мосашта юкъе доаллар.
Iайши, цхьа гIоза гIа мо хIама да аз укх коа леладер. Да́ла дикаца чакхдоаккхалда ер!
Шийна юххе дивана тIа Iо а хоаяь, бер мо, хьаьстар Iайше маьр-даь сесаг. Вокхан бIаргех, бочаяьнна хий хьийдар.
– Елха! Елха! Дийлхача паргIатадоал кхалсага боча дог.
– Со йийлха-м яц, хIанз мара.., елха а яхьацар…
– Хьажал, Лизи, вай укх цIагIа вIашагIкхийттад цхьа дезал хила. Вотии хьои – доккхагI да, сои Башири – зIамагIа да. Тхо да шуца дагадувлаш, шугар пурам деха дезараш. Хьайна эшаш, е догэтта хIама хьаала. Торонга хьажжа гIулакхаш дергда вай.
– Iайши, сона ха езаргья, Iа яхача ла́гIа тIа я́ла. Хьожаргья со. Лелаш Iама мег.
– ХIама дезац, Лизи, Вотега дика хьажа ма́ра, дIахо мелдар ше метта оттаргда.
Хоза дIатерабенна ераш лелаш, цхьан сайрана вена хьаэттар Циган. Из бIаргагушше а, ноаналче чу а иккха, кхы гучая́ланзар Лизи.
– Фу леладу Iа? – хаьттар Iайше, – цхьогалах едда пхьагал санна ма я́гIий хьо.
– Согар пенселг дIадаккха венав из, маха тоха корзагIваьнна.
– Цох сагот ма делахь, кхера а ма кхералахь. Укхазар яхьа хIама яц цунна, лазар ма́ра. Майрра корта айбий хьай ма́р волча дIачугIо. Циган оаха кхетавергва, ше бена никъ нийса боацилга.
Хьаьшийна, везача гаргарча сага́ ма доаггIара́, даа-мала оттадир Iайше. БIа тесса мар уйче чу а ваьккха, дIадийцар Лизе аьннар.
Ча́м боаццаш цхьа чаь пела а менна, ше ва́гIача хьайр хьаьша. Цу ханна ноаналчера араяьлар Лизи.
– Сайрдика хийла хьа, Лизи! Миштад хьа керда вахар? Оаш бехк ца боккхаре, цигга уйчеча йист хургвар со укханга. Ма хули гаргарча на́ха юкъе…
Iайше шийга аьннар дагалаьца, майрра бIарахьажар Лизи Цигана:
– Лохан, соцар гаргало лаьрхIа венавац хьо, хьо венав са пенсецар гаргало ца хадийта. Бат хьаьн-м, даьра, лургьяц хьа…
ГIетта а́раволавелар хьаьша. Из накъаваккха тIехьа араваьлар Башир. Цигга, коанаIарел а́рахь, пхьарс лаьца́ соцавир цо Циган:
– Са а дар хьога а́ла цхьа ба́шха дош.
– Хьаа́ла хьай дале, – пхьарс дIаозабир цо мукъабаккха.
– Ц… Лохан, Лизи са даь-сесаг я.
– Хилча фуд?
– Хилча да, аз сай даь-сесаг на́хага кхестаяйтаргьяц. Из да са дош. Вешта, водаш-воагIаш хила, гаргара саг ма вий хьо. Лувш-оалаш, чай молаш да́гIаргда вай.
Катеха пхьарс мукъа а баьккха, дIаволавелар, юха а вийрза аьлар:
– Шун чай-м адамо ма моладалар! Дуру пригрели и…
– Аьъ! – иккхар Баширага, – Iа са даь-сесагах фу аьлар?!
Башир дIатIехьаведар, из човхаве, вокхо дур бихьар…
Башир хьавийрзача, наIара санагIа тIа елаш латтар Iайши:
– Башир, ма дика дIанийсделар-кх ер деррига! Iа тIадам оттабир.
Коазой Iийса

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *