Лораделаш хий

Хий! Дукха мах ба цу деша. ДIауйла йича Iаламца дувзаденна мел дола хIама хица хоттаденна, цунца бувзам болаш да. Хий цахилча вахар хала хул, цхьаккха хIама хьаде аьттув балац. Из доацаш висача мара хац цун хам. Хьаькъал долча сага дика кхетаду хий яхар фуд, цун дозал мел мах болаш хIама да. Цул совгIа, хица дувзаденна да сага дерриа вахар. Саг ше а дукхагIча даькъе хих латта, саг хих хьахинна а ва.

МоллагIа нах шоаш баха ховшаш хилча хий дола моттиг а лехе цига ховш. ХIана аьлча хий доаца вахар цхьаккха дац. Барзкъа диттар, кхача кийчбар, беш лелаяр, унахцIено Iалашъяр – уж деррига гIулакхаш хица дувзаденна да, хий цахилча кхоачашдулург а доацаш.
«Хий доацаш ма дусалда вай», оал наха, хий хьа цадоагIаш цхьа юкъ еча. Бакъда, из лорадара дукха тIера хилац цхьабола нах. ХIаране дIауйла е мара езац мел хий доаду ше дийнахьа. Цхьаволчо геттара дукха доаду хий, цхьавар наькъа тIа из Iо а ухийташ ваха, цхьавар шийна боарамах мара из кхы доа цадеш хул. ХIаьта бешара е коара хи краник хьа а йийле из деннеи бусеи Iо а ухийташ цу гIулакха дукха сагота боацараш а нийслу, вIалла цунгахьа дIа а ца хьожаш. Вайна новкъа дале а, хала хете а долаш да уж хIамаш.
Дукха нах ба укх доккхача дунен тIа хи кхоачам боацаш, из доацаш хиларах шоай хицара хьашташ ма хетта кхоачашде аьттув боацаш. ХIаьта цхьабола нах хи тIа бахаш ба го баьккха доккхий Iамаш, аьлеш, фордаш а долаш. Царна эшам бац цунгахьа. Бакъда, хий, мел кIезига дале а, мел дукха дале а лораде деза. ДукхагIа мел вола саг из хьалха даккха цадезаш дика ховш ва. ХIаьта а керда даха дезаш хул хIама.
Из деррига теркал а даь, 1993 шера ООНа Генеральни Ассамблеяс хьакхайкадаьд Дерригача дунен тIара хин ди. Цу хана денз март бетта 22 дийнахьа цIай санна дездеш да из ди.
Ший резолюценгахьа цу юкъарчено массайолча паччахьалкхешка дIакхайкадаьд хIара шера хий лорадеш а, керда цIена хий дола моттигаш белгалъерца гучайоахаш а вIашагктара балхаш дIакхахьа деза, аьнна. Цунца цхьана хьоахадаьдар цар хIара шера хица дувзаденна цхьа дош теркал а даь цу тIехьа къахьеграгдолаш болх дIабахьа беза, аьнна. Иштта 2005-2015 шш. кхайкадаьдар «Хий вахар да» аьнна белгалдаь Дерригача халкъашта юкъера 10 шу.
Из цIай хьакхайкадаьчар керттера лоархIаш дола цун декхар да, укх доккхача дунен бахархошта хий мел чIоагIа эшаш да адама вахаре дагадохийта. Ховш ма хиллара, наха а массадолча дийнаташта а чIоагIа эшаш да хий. Нагахь санна хий децаре укх дунен тIа вахар хургдацар. ХIана аьлча хий доацача – вахар дац.
Россе паччахьалкхено къоабалдаь тIа а ийца из боча цIай дIахьош да 1995 шера денз хьа. Цун хьалха даьха дешаш да: «Хий вахар да», аьнна. Вай мохк вай хьаийцача, хий 1одоаг1аш мел долча аьлешта юхе белгалдаьккха да, из хий 1аьдало лорадеш да, аьнна. Бакъда, цу юхе вахар а, цига лелар а кхераме долаш б1еха хул цхьадола аьлеш. Цига баха нах шоаш а сагота боацаш, е 1аьдало боаг1а бехк баьккха царна г1од а цатохаш д1алатта уж моттигаш.
Хий мел чIоагIа эшаш хIама да а, цун лоархIам мел лакха ба а бусалба дингахьа хьадоаг1ача къамаьлашка ч1оаг1а хьоадаь да. Сийдолча Къуръана чухьа а, Пайхамара къамаьлашкахьа а хьоахадаь да хий лерх1ам болаш х1ама хилар. Цул совгIа хий лора а деш, из воашта хьадаларах Далла хоастам беш хила дезар а белгалдаьд бусалба дино:
— «Оашош молаш дола хий гой шоана? Оаша доссадаьд из морхашкара, е Со ва из доссадаьр? Сайна лайнадаларе Аз къахьа даь хургдар из, хам ца беш хIанад шо?», йоах, Дала сийдолча Къуръана чухьа. Цхьаькханахьа Къуръана чухьа йоах Дала: «Аз цIена хий моладаьд шоана». Кхы а йоах Дала дIахо: «Цо́, сигалара хий Iодайт боарамагIа, цунца Аз денна лаьтта дийнду. Цу тайпара Кашара шо гIовтта а дергда». Хий чIоагIа лерхIаме хIама да, ма дусалда вай хий доацаш, — йоах ГIалгIай Мехкда волчара дин гIулакхий урхален гулгалхочун гIонча волча Манкенаькъан Iийсас.
Иштта дIахо хий лораде дезаш хиларах а, цун мах ховш хьурмат де дезаш адам хиларах а дувца дийшача сага:
— Даьла солот-салам хилда вай Пайхамара, цун асхьабех волча Iумара воI IабдуллахIа хьадийца къамаьл да, цкъа ламаз эцаш воаллача СаIада юхе гIолла тIехвоалача Пайхамара аьлар, аьнна: «Ай фу исраф да из, ва СаIад? Вокхо хаьттад: «Ай хигахьа а  исраф да?» Пайхамара жоп деннад цун: «Да даьра, Iододача доккхача хи чу хьо воалле а-м». Иштта Пайхамара къамаьлашкахьа хьадоагIаш да, ламаз эцача хана дIахьокхалуш болча хIара хи тIадамо саг къиноех цIенаву, аьнна. ТIаккха хулий вай хий лора де дезаш? Даьра хул, Даьла доккхагIдолча ниIматех да хий, — йоах дIахо Iалама сага Iийсас.
ХIанзчул 14 ди хьалха март бетта 8 дийнахьа Фейсбука сай оагIон тIа яздаьдар аз дIахо долха дешаш: «Хьамсара новкъости, оашош царгаш юлача хана хи краник дIакъовлий оаша», аьнна. Хоаттам чакхбаьнначул тIехьагIа цу хаттара жоп луш дакъалаьцараш 61 саг ва. Царех 43 царгаш юлача хана хи краник дIакъовла шоаш, йоах, хIаьта 18 царгаш юлача юкъа хий дIакъовлац шоаша, аьнна белгалдаьд. 100% хьаийцача 70% наха шоаш царгаш юлача юкъа хий доа а цадеш дIакъовла, хIаьта 30% дIа а ца къовлаш Iоухийташ доаду из.
Цу хоаттама чаккхенга хьежача хий лорадераш дукхагIа бале а, хина сагота а боацаш из доадераш а кIезига бац нах. ХIанз из хаттар шуга а ду аз лерхIаме «Сердало» дешархой, оаша къовлий хи краник дIа, оашош царгаш юлача юкъа? Цу хаттара жоп вайх хIаране шийна дала мара дезац. ТIаккха ховргда вайна воашош хий лорадой е даций.
Вайна дукха дац, аьнна хете а, доххьал царгаш юлаш хIара дийнахьа вай доадер дукха хий да. Из доацаш кхыча гIулакхашкахьа а доаду вай хий лора цадеш. Цхьаволчо ший беша е коа еха хий Iоухаш краник яле тоа а цаеш латтийт из, кIезига хий мара дацар цох Iоухар-м, яхаш. ХIаьта из цига Iоуха тIадам боацаш дунен кхыча мехкашка дукха нах баха.
Дукха ха йоаццаш цхьаннахьа наьхацига сай новкъостаца дIачувахача, ехача краниках кIезига Iоуха хий соцадардухьа краника къамарга гIолла цар хьоарчаяь пахаш бIаргяйр сона. ТIаккха, шоай краник тоае аьлча уж эгIаз бахар кхераш, соцарча новкъоста из гIулакх бегаш тIа а даьккха аьлар:
— Цамогаш хиннай шун краник, оаша дарба доре мераж Iо а цаухаш ерзаргьяр из. ТIаккха къамаргах хьоарчаяь хIама хаяккха мара а езац, цун паргIато хургйолаш, х1аьта х1анз садаха а хала да цун.
Цун бегаш шийца цIенхаш болаш болга кхета а даь ийца керда краник дIаоттаергья шоаш, аьлар тха фусамдаьша. Вай хIаране вай краникаш ишта къамаргах хIама хьерчае езаргйоацаш тоайоре кIезигагIа хий доадергдар вай. Хьалха вай наоноша ги а дехакаш кхехьа хий тахан аттача коа е цIагIа хьадоагIаш да вайна.
ХIара саг декхарийла ва хий доа цадеш, цунгахьа кхом беш из лораде. Нагахь санна вай лорадой, долаш хургда вайга хий. ЦIаккха дицде йиш яц вай хий доаца вахар аьрга долга.

Матенаькъан Илез

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *