Тамашийна оазаш

Сага вахаре цхьа дакъа даIалаьца латта ала йиш йолаш я поэзи. Дукха нах ба шоаш байташ язъеш хиларал совгIа, уж хоза а хеташ ешаш, иштта ешачарга ладувгIаш. ХIаьта вIалла шоаш Дала кхеллачахой байташ язьъя беце а царца сакъердалуш, массаза уж ешараш а, царца шоай вахара наькъаш дехкараш а нийслу наха юкъе.

Цхьаволча йоазонхочо язъяь байташ дог тохадолийташ, наха шоашкара ираз мехкадеш хул. Йоазонхочун говзал а, цо нахага кхайкадер а, царга бу хоам а ба из. Хийла йоазонхочун байташ йийшача, кегавенна лела саг нийсвеле дIавода, хийлавар наьха хьашташ кхоачашдара хьаькъе дакъалоацаш а, гонахье хозъеш а хул. Йоазонхочун говзал я из.
Март бетта 21 дийнахьа Россе а дунен кхыча паччахьалкхенашка а белгалдаь дездеш да эзди, лакха цIай – Дерригача данен тIара поэзен ди. Из цIай оттадаьд дешараи, Iилмани, культураи хаттарех йолча ЮНЕСКО яхоча юкъарчено 1999 шера ноябрь бетта 15 дийнахьа тIаийцача 30 генеральни вIашагIкхетаре. ЮНЕСКО доашхаме хьоахадаьчох цу цIай керттера декхар, къаман а, мехкарча а, халкъашта юкъерча а поэтически боламга керда гIа баккхийтар да.
Ала деза, из ди белгал а даь поэзен цIай аьнна хьакхайкадар бахьан, нах байташ ешара хьалха дIаяхача ханшкахьа санна тIера цахилар долга. Бакъда, из ди оттадаьчул тIехьагIа цхьацца выставкаш йирца, байташ ешара нах хьакхашта бахарца балхаш доладеннад.
Цу тайпара болх хIара шера йоккхача Россе санна ГIалгIайче гIолла а дIахьош ба. Яндакъонгий Хамарзий Джамалдина цIерагIа йолча Сунжерча Къаман библиотеке массаза санна укх шера а йоккха выставка кийчъяьй библиотека викалаша, «Волшебная сила поэзии», аьнна цIи а оттаяь.
Выставка хIара оагалгашка овттадаьд гIалгIай а эрсий а къаман байтех латта гулламаш, литература даькъе язъяь статьяш а Iилман балхаш а. Цул совгIа, хIара йоазонхочун болх белгалбеш дола гулламаш а, массехк йоазонхочун байтех латташ дола гулламаш а да нахага дешийта овттадаьрашта юкъе.
ГIалгIай йоазонхой кхоллама балхаш хьахьекхад тай-тайпарча шерашка арадийнача гулламашца, антологешца. Из деррига а Къаман библиотека болхлоша нийсдаьд Патенаькъан Якъубагка хьалхале а йолаш овттадаьча «Са дошо ГIалгIайче», «Наьнах дола дош», «Са наьна мотт» яха гулламаш хьалхадахарца. Иштта «ГIалгIай халкъа иллеш» («Ингушские народные песни») яхача халкъа багахбувцама кхолламашца а хозъяьй библиотеко ший выставка.
Цул совгIа дукхача вай мехкарча библиотекашка поэзи денна хетаяь выставкаш, вIашагIкхетараш да дIакхохьаш. Наьсарен района керттерча библиотека болхлоша выставка яьй «И вновь душа поэзией полна», аьнна цIи тIа а теха. Масса йолча вай библиотекашка йолаш я вай боккхий цIихезача йоазонхой байташ.
Беканькъан ДордагIа Тембота, Яндакъонгий Хамарзий Джамалдина, МутаIалнакъан Шовхала Хаджи-Бикара, Осменаькъан Сосе Хьамзата, Хьоашаланаькъан Татречун Iаьлий, Гаьгенаькъан Аюпа Гирихана иштта кхы а дукхача байтанчий дIаьхий кхолламаш деша а царшкара шоай дега дарба эца а аьттув хургба наьха, библиотекашка йолча выставкашка болхе. Цул совгIа, йолаш я къонача йоазонхоша язъяь байташ, царца а аьттув хургба наьха шоай вахара лараш тоае.
Вай къаьнара къахьийгача йоазонхой а, карарча ханашка яздеш болх беш болча массехк йоазонхочун байташ а йоалаергья вай хIанз дIахо.
Со аьнна хеташ а воацаш массаза хьинаре къахьегаш ший мохк ший къам сийрдача уйлашца дуненнна дIадовзийташ къахьийгача йоазонхоех цаI ва Гаьгенаькъан Аюпа Гирихан. Иштта волча цо, ший са а вахар а халкъа, мехка деш, ше дунен чу вар дуцаш ший байташкахьа йоах:

Со венав дунен чу
Нах дукха беза,
Сай ираз, сай беркат
Нахаца декъа,
ЦIаккха а ца гайтар
Сайгара эсал –
Доастамал ца гайтар –
Из да са декхар.

Со венав дунен чу
Нахаца ваха,
Ловзарга латта,
Нахаца латта,
«Шун уна лалва со», —
Нахага яхаш,
Зизашца, седкъашца
Хозде цар лаьтта.

Венав цар бIаргашка
БIаьстенаш ювза,
Цар наькъаш къоабалде,
Цар бераш хьеста,
Сай бала, сай хало
Нахага ювца,
Цар бала, цар хало
Сай дег тIа леста.

Цу мугIарашкахьа Гирихана хьахьокхар ма варра ше ва. Нах дукха безаш, къаьстта берашцара бувзам чIоагIа болаш наха товр хилча цох салоIам хулаш саг вар из.
«Сердало» газета бехктокхаме секретарь хиннача воккхача хьехархочо, йоазонхочо Беканаькъан ДордагIа Тембота газет арадаларах товр хинна шеи «Сердало» керттера редактор хинна Малсаганаькъан Кураза Зоврбики хьоабеш язъяь байт я «Сердало» яхаш цIи а йолаш. Из йоалаергья вай дIахо.

Сердало

Дахалда вайна «Сердало»! —
Вай культуран чарх,
Камаьршача Iаьдало
Вайна байта малх.
Зоврбика тIехк я хьо,
Тембота дулх да хьо,
Ткъамаш дIаьха да хьа,
БIаргаш сийрда да хьа.

Хиланза хьалдаь, дале хьалкхийна,
Зовне екача назмех чуийна,
Вай лоаман тархаш сомйоахаш доагIа
Хьо, заман тур, культуран дIоагIа.

ЧIоагIа вIаший хеттав цо шоаш шиъ. Зорбиках газета тIех я йоах, хIаьта шийх – Темботах – газета дулх да йоах. Дулх тIадоацача тIехкан чIоагIале яц, тIехк юкъе ца йоалле дулхан а низ бац!
Наггахьа поэт хургвац ший наьнах дола дош ца оалаш, цох хIама цаяздеш. ХIана аьлча хIаранена боча я ший нана. Иштта наьнацара безам гучабоаккхаш, наьна оамалаш ювцаш язъяь байташ йоалаергья вай дIахо.

МутаIалнаькъан Хьаж-Бийкар

Нана

Зиза тохкаш, бIарго зелла
Доаца меза цицха лехаш,
Нокхармозо,
Баьлле,
Халла,
Iоаю уж ший меза улхаш.
Iоаю, цIенна гаьна ухаш
Саррахь михьах бизе 6оагIа,
Зизай
ГIаьний,
Хьаж чуяхьаш
Морзалонах даьча цlaгla.
Иштта саг яц-те из нана?
Дог, са латташ да цун вайна.
Лел из, хьувз из.
Масса хана,
Вай бахьане наб-са дайна.

Коазой Iaшат

Наьна дог

Хьа дог хьоастаргдар аз, хьамсара нана,
Хьадувца сога хьайна дагадоаллар,
Хьай сагото, дега чу гаьнна чуйоаллар,
Ювцал сога, са хьамсара нана!

ГIайгIане бIаргаш лаьтта ма лекха,
Доккха са Iа къайлагIа ма даха.
Укх дунен чу дог делаш хьо яха,
Хьай кIаьда килг боча са кертах хьекха.

Са хьамсараяр! Хьо къинтIераяла,
Аз лора ца деш, нагахь, дош оале,
Со бахьан, цаховш, хьона бохам боале,
Сайна я из гIайгIа, сайна дац из маьла.

Аз дийшад цхьаннахьар хьалхагIа,
Наьна дог тIоаргаца тара да, яхаш:
Беро дIадехк цу чу дагабоалламаш,
Ший дега хургйолаш аттагIа…

Дагадох уж дешаш, хийла дехке а яьле,
Хийте: наьна дог лораде, кходе ма дезий!
Бера гIайгIа цун мел Iаткъ ха ма дезий,
ДIа ца водаш дог дайдаь, паргIата ваьле.

…Хьа дог хьоастаргдар аз, хьамсара нана!
Хьадувца сога хьайна дагадоаллар.
Хьай сагото, дега чу гаьнна чуйоаллар,
Ювцал сога, са хьамсара нана!

ХIара йоазонхочо хоза хьекхад наьна амат, уж байташ Iойийшача наьнацара безам чIоагIлургба аьнна хета сона моллагIволча сага.

Хьамсара «Сердало» дешархой, шо а, беррига йоазонхой а, поэзеца бувзам мел бараш а дег тIара даькъала бувца аз дерригача дунентIарча поэзен денца. Даькъала хилда вай вахар!

Матенаькъан Илез

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *