ЦIено йолча паргIата я

Гонахьара Iалам цIена хилча сапаргIата а, хоза а хул вахар. Кхы вIалла деце, адама унахцIена а тешаме а хул. Бакъда, Iалам бIеха хилча сага шийна дегаза хиларал совгIа, дукхагIча даькъе вахар тиша хул. Iалам бIехдаларца вай садоахаш дола фо а, мелаш дола хий а, буаш бола сом а унахцIена хилац. ТIаккха из шедар бIеха хиларца лазараш дарж наха юкъе. Из хургдоацаш воашта гонахьара Iалам цIена хургдолча тайпара лора а деш къа хьега деза вай. ТIаккха, унахцIено, могашал Iалашъерца вайга котало хургья, вай вахар даькъала а хургда.

ЧIоагIа эздий къам да гIалгIай дар, вай мо эздел долаш саг кхы вац укх дунен тIа, яхаш воаша могадеш къамаьлаш каст-каста хаза тарлу вайна. Бакъда, воаша дахача мехка, шахьарашка, юрташка гIолла, е даьгIенашка, аьлешка, хьуна йистошка гIолла чакхдаьлча массанахьа михо ловза а еш ядаш нувхаш го йиш я вайна. ТIаккха, лакхе воаш могадеш вай деча къамаьлах даьсса хабар мара хилац.
Со фу ала воал аьлча, эздел дувца вай доахке вай деррига вахар цунца дувза денна хила деза. Доххьал саг лархIарца, даьца-наьнаца дика хиларца, хьаьша тIаэцарца чакхдоалаш мича да эздела бехкамаш. Саг сакхетам чу венача хана денз боккхагIаша цун хьалха а доахаш мегаргдар-доацар фуд Iомаду. Укх дунен тIа из мел вахача хана цо леладе а дезаш, ший дерригача вахара оагIонаш эзделаца лелае а езаш хIама да из. эздел яхача деша шийна вай маIан дича, вайга цо яхар да моллагIа хьадеш дола хIама эзе, дисте тIехьлен бала хургбоацача тайпара уйла а яь хьадар.
Нувхаш Iокхувсаш Iалам бIехдеш хиларца вай эзди хилара кIарга тIара Iодовла. Нагахь санна воаш дахаш болча хьамсарча мехка вай сагота деце вай ма дарра эздий хилац. Цул совгIа, воай боча мохк безаш а хилац вай. Вай даьша яхад, «Оалхазара а беза ший мохк». ХIаьта бIехача сага доагIаш да дIахо дода дай кица: «Саг къайг мо хила йиш яц, ший бIена мара сагота воацаш», яхад цар.
Эздела керттера маьже лархIа мегагйолаш а из кхоачаш ца дича саг цу эздела кертах вохар кхерам болаш а хIама да Iалам лора цадар. Нагахьа санна вай юрташка, даьгIенашка, аьлешка, хьунашка, Iамашка, кхашка – дIа мел хьежача Iокхийса нувхаш яде, вай хила ма деззара эздел долаш хилац. Вай даьссача къамаьлашца воай синош Iехадераш хул. Из хурдоацаш къахьега деза вай хIаране, ше-ше волча.
ГIалгIайчен доазон тIа дукха хоза моттигаш я, лоаме-м аз ювца а ювцац. Кхычахьара тIабаьхкача наха геттара чIоагIа могаеш, укхол хозагIа моттиг кхы яц, яхаш бувца вай мохк, бакъда, нувхаш ядаш бIаргаяйча цар дог экх вай гIулакхах. Из хургдоацаш, тIавенача хьаьша а, кхы вIалла деце воашта а паргIата хургйолаш вай хоза Iалам толха цадеш лорадар вайна тIа да. ХIара саг дIакхетаве веза вай цIено сага вахаре керттерча хIамах йолга.
Иштта вай мехка хинна цIайодача Москверча Елена Гилева яхача къонача кхалсага аьлар цу вай мехкарча нувхий хьаькъе. Елена ше има дилла бусалба саг я. Филолог, блогер, юкъара болх лелабеш саг я из. Ши шу хьалха оаха яздаьдар цох. ХIаьта малагIа ловца боаккхаргбар Iа ГIалгIайченна а цун бахархошта а, аьнна оаха шийна хьалхашка оттадаьча хаттара жоп луш цо аьлар тхога:
— Укх мехка бахархошка аргдар аз, шоай лаьттеи халкъеи дукха деза аьнна, дешашца а доацаш, гIулакхашца. Цкъаза ГIалгIай мехка лоамашка а аьлешка а ядаш нувхаш го йиш я. Массахана а цIена хилац нах бахача моттигашка. ЧIоагIа новкъа да сона шоаш бахаш йола ер ялсамале мо йола хоза моттиг наха цIена лоатта цаяр. Сога хаьттача шоаш бахача лаьтта, шоай моттигашта нах сагота боацилга цар цун мах ца белга да из. Боккъалдар аьлча, цIено – Россе мел бахача наьха бала-м ба, амма дукхагIа мел бараш шоай йоккхийча шахьарашка лостам беш ба нах. Беррига гIалгIай – бусалба нах ма бий, хIаьта бусалба сага – цIено дина бух ба. Ишта хилча хIана лелайиц наха шоаш бахача шоай хьамсарча лаьтта цIено, — аьлар цу хана Еленас вай мохк цIена хилча бакъахьа хеташ.
Хьасташ бIех ца дар, цар чура хий даим цIена хургдолаш царна доал дар а вай декхар да. Вай дахача юрташка нувхаш Iо ца кхувсаш моттигаш цIена лелаяр а вай декхар да. Ший коа, е наIарга, е беша аьттув болча гаьнаш дIайогIа еза. Вай даьша вайх йоакхо еш литта цIендаь вайга хьоакхоачадаьр — ер деррига а вай мехкара Iалам, ер мохк лорабе беза вай. Иштта дола из толха ца деш, ди тIехьа долчул дикагIа вай хьал тоадеш дIадаха хьажа деза вай. ХIара сага цхьацца га вай дIайогIе кхы а хозагIа хургба вай мохк. Вай хоза Iалам лорадар вай массене а декхар да.
Бусалба дино а чIоагIа тIахьех нах Iалам лорадара а, цIено лелаеш хилара а. даьла салам хилда цунна, Даьла Элчас аьнна: «ЦIено – ах дин да», аьнна. Цу хьакъе «Сердало» газетага дийцар Бусалба Iилма дийшача сага ТIанганаькъан Ахьмада:
— Даьла салам хилда цунна, вай Пайхамара аьннад: «Нагахь санна моллагIча бусалба сага га дIайогIе, е кхы йола хIама дIаюй, хIаьта цул тIехьагIа оалхазаро, саго е хьайбо цу тIера хIама дуэ, из дIаегIачоа сагIа хургда, аьнна. Иштта вай Пайхамара йоах: «Нагахь санна къемата ди хьаотте, цу хана шун бе цхьа галг йоалле, шоай аьттув хуле из дIайогIа сихлелеш». Цу хьадийсаша лаьтта тоадара а, гонахьара Iалам лорадара а тIахьех вай. Цул совгIа из вай кхоачашдарца боккха маьл а хургба вайна, — йоах дийшача сага.
Дуккха тайпара Iалама хозленаш я вай мехка. Хьунаш, даьгIенаш, къаьга хьасташ, дукха тайпара доккхий а кегий а аьлеш, хиш да. Из шедар вай нувхаш Iокхувсарца дегаза доаккхаш бIехдеш да. Кхы вIалла деце, лазараш хьахул цох. ТIаккха цунца наха бала а хул.
Укх шера бIаьсти кIезига гайна яларца нах хIанз шоай бешамашкара а наIартIенашкара а нувхаш дIайоахаш цIераш етта болабеннаб. ХIанз дукха нувхаш гучаяьнний лоа деша дIадаларца. Iаьдало болх хьабе беза оал наха, бакъда цар болх бой а ца бой а воаш дахача коашка а, вай наIарга а, бешамашка а – воаш дола долча мотигашка мукъагIа лостам беш хила деза вай. Iаьдалах тийша, цар дерга хьежаш дагIар нийса дац. БIорахочун декхар а ма дий сага кхоачашде дезаш, нагахь санна ший цIенца, юртаца, мехкаца бала бале.

Матенаькъан Илез

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *