Ши на́на

Йоккхача сага кхо воI вар. Царех воккхагIвар чувоалла бархIлагIа шу дар. ХIаьта шоллагIвола воI цIаьхха цамогаш а хинна кхалхар, цхьа кIаьнк ваь нускал а дусаш. Ший кIаьнк а ийца цIаяхар из, кхы укхаза Iе ший хIама дисадац аьнна.
Наг-наггахь хьа а йоагIаш, кIаьнк гучавоаккхаш, ший вежарашца дIаIеш яр кхалсаг. Массехк шу даьлар иштта ераш лелаш.
Къона саг яр, гIовна-кепа́ тоаенна яр. Маьр-цIаьша оалар: Беллама́рш, яьгIа́ яргьяц хьо, тха саг хьа а вале, хьайна цхьа фусам лаха хьажа. Из хьехар, хиннача маьра-на́нас а дора:
– Хьа кIаьнк хIама эшаш леларгвац. Со даь-на́на хилча, даь-вежарий хилча. Хьай укхох бIаргтоха дог эттача, даь-цIа́ йоагIаш санна, укхаза хьааха ма́ра езац хьона.
Дехар из дош, хинна нус, кIаьнк даьшка хьа а венна, маьре яхача.
– Iергдарий юх хьайна зуд.., – аьлар хиннача маьра-нанас, ше хьалха дийцар диц а денна.
Хинна несий гIалаташ хьамаьлхадаьлар. ГIалаташ доацаш малав? Кхы вай а мичад милейкаш. Даьра дац. Шийдар гуш хилац, наьхадар пхьегIа тIа доал. Иштта ма дий вай, адамаш.
Хиннача несийцар гоамал, кIаьнка́ тIаежар. Даь-на́на ма ярий из, боца эггара кIаьдах, къахетамех хила езаш. Из да́цар. БIарахьажар цIимхара дар. Укхан дика оамалаш Iомае йоал со яхаш, кхеставора цо кIаьнк. Даь-наьна бIаргкIалхар ада ваьлар кIаьнк. ЙIовхало хила езача шелал етталора бона.
Фу дар из? ВиIий чIир лехаш яр на́на, ше ма ярра кхета а ца еш.
Бера́ дай санна ноанахой а беза. Ай мичара! КIаьнк ди-бийса да́ккха ноанахошка вахийтавеза аьлча, чухьарйоалар. Цамогаш хиле Iокхетар.
Бийса яьккха́ ноанахой болча хинна кIаьнк цIавеча, цхьа-ши ди доаккхар цох гIерташ, цун ва́хар къахьдеш.
Бакъдар а́ла доагIа, кIаьнка́ даар-малар эшацар, лерттIа тIадувха дар, вижа моттиг яр. ЙIовхал я́цар. Йоккхача сага къаьстта новкъа дар, ноанахошка ваха́ кIаьнк наьнах дIакхетар. Цига вIашагIбетталора уж.
– ДIа а вихье, на блюдечке, дIалу вай кIаьнк цу зуда…
О-о! Кхалсага хьагIе даьнна дог кIоаргеи баьдеи хулаш хиннад. Хьанна дагадар, ер иштта хург ма дий аьнна.
Цаховш а маьре яхачун цIи яьккхача, ди-бийса дохадора цIагIа мел волчун.
Багар сардамаш ха́дацар:
– Нана, – оалар из тее гIерташ, зIамагIволча воIа, – хьаштдоацар ма дувца. Из шийна маьре яхай. Я́ха яхай. Е вайна а, е даьшта а эхь тIадена яха́яц.
Цкъа, дибийса даьккха йиший воI воалавеш наIарга венача кIаьнка наьна-вешийга, гIожа къамаьл дир йоккхача сага, цар йишех «йовсар» оалаш. Цох цатоам баьлар шинна оагIорахьарча къонахашта юкъе.
Бакъдар аьлча, хиннача за́хала ший эздел дохадинзар. Да́ла са́бар лулда хьона, аьнна, дIаваха́вар.
Из дош ший лергах кхийттача, йоккхача сага ма́ра аьнна хиннадар:
– Сов кIаьда хиннад са кулг. Дизза къонахчун доал долча коара кхалсаг из къамаьл де йохьаргьяцар. Укхан чу да́ьгIа аькха хIанз ма́ра гучадаьннадац.
Саг йоалайинза волча воIа́ дIатIа а вийрза́ аьлар:
– КIаьнк, Iайха саг йоалайича, ладувгIаш хилала́хь, фийла хилала́хь. Аькха гучадоаллаше а, хьай кулг мел чIIоагIа да дIахайтала́хь. Саг къавелча, цун лазар а къалу. Къаьнача лазара́ дарба дац хьона. Вай даьша даьккха кица да: тIаьда болаш соттабе саьрьг, аьнна.
Акхар чувоалла воI цу ха́на ах ха текха ваьннавар. Хьакимашта лайча, тоалуш латт ер, аьнна, цIавайта йиш йолаш вар.
Чувоаллачо шийгар язду каьхаташ, адвокаташа законаш белгалдоахаш яьздаьраш, цхьа бахьан даьккхе, ак аьле юхадерзар. Бахьан лаха хала мичад.
Цхьан дийнахьа, дIахайна доккха каьхат яьздир на́нас, воI бахьан дега чу латта ба́ла кодабеш. ВIалла дог долашвар велхаргволаш дар каьхат-м.
Ши-кхо кIир даьлча жоп юха дера: хьа лоткъам тахка а техкаб, хьанехк мукъаваккха бахьан кора а да́гIац, аьнна.
Пхьера гулбенна ба́гIар дезал. Истола тIа уллар ак аьнна дена жоп. Елхаш ягIар на́на. Корта чубелла уйлане ваха вагIар да́.
ЦIаьхха, зане тIаена, дог деха, тIайийрзар из юстаро ваьгIача зIамагIча воIа:
– Хьо ма вий вай жайнаш, КъорIаш кIалтIадетташ, шайхала ва́ла гIерташ. Хьаа́лал – фуд ер? ХIана вайтац цар Султан цIа? Даггара дуIаш дича, хIана лац сона жоп? Са́гIаш тел аз. Эзар КъулхIа дийшад аз. Ялале́ сай цIен юкъе воI мархIаволла безам ба са. Са деций къа? Со фу даьр я? Фу бехк ба са? Бий са бехк?
Таккхалча ва́гIар воI, харцахьа хьежаш.
– ХIана ва́гIа хьо мунда мо? Бехк беце, са воI цIа хIана вайтац? Бий са бехк? Хье цох кхеташ вале, хьаа́ла. Малав бехке? Шо да, е цун къаьна на́на я хой хьона? Хой? – чуръяьлар из.
Сатем эттача цIагIа зIамсага меллашха оаз яьлар:
– Хов. Из-м кIоарга хьаькъал эшаш, шайхала ва́ла эшаш, хIама дац.
– Хов ях Iа?
– Ях. Хов.
– Фу хов хьона?
– Вайна деза жоп Да́ла цадалара бехке малав хов.
– Малав из тIаккха?
– Хьо я.
– Сои?
– Хьо. Цхьаькха хов сона: из бехк малагIа ба а. Хьажал, на́на, Iаьдало ха теха воалла хьай воI цIа́ а воалаваь, хьай мархIа воллар хьогаш я хьо. Хье санна йолча кхыча кхалсагаи цун воIаи юкъе юкъ ехк Iа, уж вIашагI ца кхетийташ. Наннеи цун бераи юкъе бутув пен хинна эттай хьо. Цу ханна Даьлага кхайк хьо, хьай воI вехаш…
– Ай, малий из Iа ювца нана а цун бер а?
– Из на́на, даьра я, вай хинна нус Белла. Цун бер да укх цIагIа лела цо ваь хьа виIий кIаьньк. Даьла гуш ва шеддар!..
– Ай, Iа мишта нийсъю со цу йовсарца?!
– Саца, нана! Саца! МоастагIашта кара ва хьа воI. Из дага а вехе саца…
Цхьаьккха а-м да: шийна хьалхашка везагIвар, вайвар малав Далла шийна хов. «Со!» аьнна хетар дика а дац.
– Хьо а ва́гIа из дагадолаш? – тIайийрзар из ма́ра́.
Вокхо корта оагабир:
– Саца. Къа а деннад вай. Баге мукъагIа юхаоза хьай.
– ХIанз Iа яхар бакъдале, аз ер кIаьнк хоза лувча а ваь, кеч а ваь, на блюдечке дIа а вихьа дIавала веза, цу з… тоам бе. ТIаккха са Султан мукъаваргва?
– Со дог тийша ва: Iа из хьа а дича, дегаца Далла хьалхишка бехказъяьнна, вай Султан, Низболчун амарца, кастта вайца пхьор дуаш ва́гIаргвар. Со-м цхьаькха цхьан хIамах а кхер, чIоагIа кхер.
– Сенах кхер хьо, мерIурьг?
– Со кхер… кхер…
– Сенах? Ва аьле ва́ла!
– Со кхер: цу Беллайна тоамбар ца хилийта…
– ТIаккха? Аз Султан набахта вутаргвар а́ла воаллий хьо?
ГIаттар зIамсаг:
– ДIахо а́лац аз – са на́на ма йий хьо… Даьла дагавохаш хила дезар-кх вай…
НиI теха араваьлар из.

Коазой Аюпа Iийса

№ 50 (11986), ера, 5 апрель, 2018 шу, четверг, 5 апреля 2018 год

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *