Ашарашка ладувгIарца салоIам бар

ХIара сага ше-ший цхьацца хIама хул шийна салоIам беш, е сагота хургйоацаш леладеш. Цхьаволчоа, ашарашка ладувгIарца хул салоIам, цхьавар ловзарца ший ха дIахьош хул, цхьаволчоа халхарца ба чам, кхыволчо кхыдар леладу. ХIаране ший я оамал, бакъда, дIахо сона дувца лов доххьал ашарашка ладувгIара гIулакхах.

Хетаргахьа цхьаккха къам хургдац шоай халкъа иллиалархой боацаш, ашараш лекхаш саг воацаш. Иштта эттад из гIулакх дерригача дунен тIа. Кхычахьа санна вай мехка а болаш ба иллиалархой а культура даькъе мел дола хIама доаржадеш бола нах а.
Миччахьа, мехкал арахьа водаш-воагIаш нийсвелча, нах гулбеннача а машенашка а локхаш вайна хьахозараш тайп-тайпарча къамай иллиалархой ашараш я. Царна юкъе Россе доазол арахьарча къамай ашараш а хул. Цхьан къаман нах бахача мехка хьо нийсвелча дукхагIча даькъе цу къаман ашараш хоз лерга. Цар дувцар кхета ца дой а лерга хазаро ца зувш йитац из оаз. Наггахьа локхаш эрсий меттала а вай паччахьалкхен доазол арахьарча къамай: американций, испаний, Iарбий, французий иштта кхыча къамай а ашараш хул.
Цхьаболча наха шоашта цох базар а яь сискал юъ дискаш е флешкаш дохкарца. Вай мехка а да из иштта. Цхьаболча цу ашарашца мах беш болча наха юхе гIолла хьо тIехвоалаш хилча дукхагIа кхыча къамах болча наьха ашараш хул царга йохкаш. Хьо дIатIавахача, дохкархоша локхаш а уж шоашка йолгах хоам беш а кхыча къамах болча наьха ашараш хул. ДукхагIча даькъе, нохчий меттал ашараш я вай мехкарча ашараш йохкархоша шоаш ладувгIараш а, хьона Iа хаьттача хьалхайоахараш а. ШоллагIа эрсий меттал, кхоалагIа гIалгIай меттал, тIаккха тхьовра аз лакхе белгалдаьхача Россе доазол арахьарча къамай ашараш хул.
Нахаца водаш-воагIаш, е хайна вагIаш ашараш локхаш хилча а наггахьа мара хилац гIалгIай меттал ашараш. Цун бахьан, вай иллиалархой ашараш наха чамза хеталга да, е вай иллиалархошта ашараш лакха цахолга да сона хац. Цхьаккха хIама яхац аз кхыча къамай меттал ашарашка ладувгIаш болча нахага, сага шийна тоам бар дувцаш, е ший уйлаш кхайкаеш волчунга догIа ла. Бакъда, ший къаман оамалашца товш йоацача ашарашка ладувгIаш бола нах кхыча къаман наьха оамалаш йолаш хургба. Из вайна бIаргагуш а да.
Хаттар отт са, вай мехка гIалгIай меттал ашараш локхаш нах болаш хилча, шоай къамах болча наьха иллешка хIана дувгIац хьох наха ла? ХIаьта цу хаттара жоп дезаш Наьсарен районе бахача нахага хоаттам беш чакхваьннав со.
Хаттар дар укх тайпара: малагIча къаман ашарашка ладувгIа оаша, хIана?
Нийса 100 саг ва аз хоаттам баьраш. Царех 38 сага нохчий меттала ашараш хоза хета, 27 гIалгIай меттал ашарашка ладувгIаш ва, 23 эрсий меттал ашараш хоза хеташ ба, хIаьта юхе виса 12 саг Россе доазол арахьарча паччахьалкхен къамах болча наьха ашарашка ладувгIаш ва.
ШоллагIча метте мара латтац гIалгIай меттал ашарашка ладувгIараш. Цу гIалгIай меттал ашарашка ладувгIача 27 сагах дукхагIчар Налганаькъан Лемай ашарашка дувгIа ла.
ГIалгIай меттал ашарашка ладувгIачарна хьалхашка оттадаь цхьаькха хаттар дар са, вай къамахчарех малагIа иллиалархай бовз шоана, аьнна. Цу хаттара жоп луча нахах дукхагIбараша шоашта дукхабезача иллиалархой цIараш яьхача хьахозар Эсмарзанаькъан Iалаудина, Дзейтанаькъан Тимура, ГетагIазанаькъан Iайнай, Налганаькъан Лемай, Суммаяй, Iаьленаькъан Iайнай цIараш я. Кхы бий шоана бовзаш иллиалархой аьлча, оаха кхычарга ла-м догIац, да юха хоза жоп. Цул совг1а шоаш хьанга ладувг1а цаховраш а ба царна юкъе.
Наха кхайкадеча гIулакхага, уйланга, хьаькъалга хьежжа, из наха юкъе дIа-хьа даржарга хьежжа кхув адам хьал. Цунца никъ беш а из гIулакх ший вахара апарах дерзадеш а хул дукхагIбараш. Со фу ала воал аьлча, кхыча къаман наха шоай ашарашкахьа вай къаман уйла, бехкамаш, вахар кхайкадергдац. ХIана аьлча хIара саг шийдар кхайкадеш из нахага дIакхувдадеш хул. Цудухьа ший къаман наха фу йоах а, цар дувцачунгахьа фуд а хьежача бакъахьа ва саг. Лоацца аьлча, ашарашка ладувгIаш болчар шоай къаман меттал йолча ашарашка дийгIача бакъахьа дар ла ший халкъан метто фу кхайкаду ха а.

Матенаькъан Илез

№ 55 (11991), ера, 12 апрель, 2018 шу, четверг, 12 апреля 2018 год

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *