Хьалхара редактор

Лохехьа кепатеха я «Сердало» хьалхара редактор» яха статья. Цун автор ва гIалгIай мехка а цун доазол арахьа а дика вовзаш, из мел вайзарашта дукха везаш хинна Iилмахо-лингвист Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета профессор Мальсагов Дошлакъа. Из статья цо язъяьй шовзткъа пхийтта шу хьалха. Цу TIapa хIама ца хувцаш, кхыметтел цу ханаца хIанзара ха нийсйича тахан башха нийса ца доагIаш санна хеталуш дола хIамаш а дуташ оаха кепатох из статья.

40 шу хьалха, 1923 шера 1 Мая арадувла доладеннад «Сердало» газет. Цу денгара хьадоагIаш да гIалгIай йоазув, художественни литература.
Къилбеседа Кавказе деникински ордаш йохаяьча хьалхарча деношка Советски Iaьдало ший викалашка Г.К. Орджоникидзегеи С.М. Кировгеи гIолла чIоагIа йоакхо йир гIалгIай халкъа, цун экономикеи культурен дегIадахкара.
Къаман йоазув хьадарах дола лоархIаме декхар лоаццача хана дика кхоачашдир.
ГIалгIай йоазон автор 3.К. Мальсагов ва. Цо 1920 шу чакхдоаллаш гIалгIай алфавит оттадир, хIаьта 1921 шера гIалгIай орфографе керттера бокъонаш а язйир. Хала дар 1920-23 шерашка типографи хьае. Цхьабакъда Москвай новкъосталца вIашагIъеллар гIалгIай типографи. Типографе болх вIаштIехьбаккхара доккха новкъостал дир эрсий полиграфисташа Полянске, Квасникова, Герасимова, иштта кхыбараша. Цу гIулакхаша таро хилийтар гIалгIай кепайоазув дIадоладе.
Мальсагов Зоврбик ваьв 1894 шера. ХьалхагIа дийшад цо Симбирск яхача городерча юкъерча школе. Юкъера школа йистеяьккхай Амурски областерча Благовещенск яхача городе. Лакхера образовани яккха вIаштIехьдаьннад цун советски Iаьдала шерашка, Ленинграде, академикаша Крачковскеи Бортольдеи хьеха а хьехаш.
Дика дакъа лоацаш хиннав Мальсагов Зоврбик граждански тIем т1а. Цунна бIарга а байнаб, из къамаьл деш а хиннав Кировцеи Орджоникидзецеи. 1918 шера августовски тIем тIа човчаш йир 3оврбика.
Тайп-тайпара бехктокхаме балхаш даьд цо. Из хиннав Горски республика просвещене комиссар. ГIалгIай облисполкома халкъа образоване отдела заведующи, цул тIехьагIа гIалгIай а нохч-гIалгIай а истореи, меттеи, литератураи Iилма-тохкама института директор.
Зоврбик хиннав гIалгIай буквара, кIеззига дийшарашта долча книжка, арифметически задачника, гIалгIай метта грамматика, гIалгIайи эрсийи меттай словара, иштта кхыча балхий автор. Из ва эггара хьалха гIалгIай меттала араяьннача литературни публицистически произведеней автор. Цо язъяьй «Пхьа», «ЙоI йодаяр» яха пьесаш, «Нохчий халкъа илли» яха статья, иштта кхыяраш. Зоврбика хьалхаленца вIашагIъеллар гIалгIай литературни общество.
ГIалгIай мехка общественни вахаре йоккха моттиг дIалаьцар коммунист Мальсагов Зоврбик эггара хьалхара редактор хиннача «Сердало» газето. Зоврбика вIашагIъеллар дика актив: Албогачиев Юсуп, Альдиев Султан, Беков Тембот, иштта кхыбараш. Белгалбаханза баргбац хьалхарча юхьигах а цул тIехьагIа а «Сердало» газетаца болх баьраш: Хаматханов Жабраил, Аушев Мухьмад, ОзиевгIар Салмани Ахьмади, Аушев Iабдул-BoaxIап, Myталиев Хьажбикар, Осмисв Хьамзат, Базоркин Идрис, Зязиков Бахьауддин, Паров Сулейм, иштта кхыбараш.
Iалаьмате чIоагIа йоакхо еш хиннав Зоврбик кадраш кхеяра. ЦIенхашта принципиальни а ше кулгалдеча болхлошкара болх хьабехаш а хиннав Зоврбик. Бакъда, хIама хьадеш, хьадулуш болча болхлошца гIулакхаца а, дика а, йоаккхо еш а вар Зоврбик, Мекъали тешаме ца хилари гоама дар цунна. Дика болх баьб Зоврбика «Сердало» газета гонахьа рабселькоровски сеть вIашагIйоллаш а шеръеш а.
Мальсагов Зоврбик могадеш хиннавац автораша Iо мел язъяь хIама кепа еттилга. Автораша хьа мел ена хIама сихха кепа етташ хинна ха дIаяьннай, бокъонца критически тохкам а беш, хержа еза кепайоазонна йола материалаш, яхаш яздаьд цо 30-ча шерашка.
Таханарча дийнахьа а байнабац цу дешай лоархIам. Редакце болхлой а берригача литераторий а декхар да шоай творчески говзал хадданза лакхъеш хила, вахар къаьгагIа хьахьокхара эшаш йола художественни формаш леха.
Мальсагов Зоврбик кхелхав 1935 шера, творчески низах тоавенна волча хана. Цо дIадоладаь гIулакх кердача тIехьено дIахьош да.

Д. МАЛЬСАГОВ,
филологически Iилмай кандидат

№ 65-67 (12001-003), пIаьраска, 4 май, 2018 шу, пятница, 4 мая 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *