Кийчле вай къиноех цIендала

Дукха ха йисаяц из бахьан долаш Дала ший лаьшта гештдеш, уж къиноех IоцIенбеш бола мархий бутт хьалаца. ХьатIакхаьчар морг ба бусалба наха сатийсса беза параза мархий бутт. ХIара шера из ха хьатIа мел йоагIача хана, цунга сатувсаш, сихагIа марха хьалацар догдоахаш хьежаш хул Даьла лай.

Бусалба Iилма дийшача наха хьадувц вайна параза мархий Рамадан бетта дозал, из кхабар мел боккха маьл болаш да, бусалба наха цунгахьа боалаш бола пайда мел боккха ба. ХIара бусалба саг Рамадан бетта дозалах дIакхетар догдоахаш, кхайкамаш ду Iаламнаха шоай хьехамашкахьа. Бусалба дог долаш, Даьлах кхераш болча наха раьза болаш, шоаш Кхеллачунцара гаргалол чIоагIъе уйла йолаш, тIа а эц дийшача наха кхайкадер. ХIаьта из ца дезаш, цунгахьа букх берзабаь саг кхераме ва, из Даьлах ца кхераш саг ва. Дала лорадолда вай цу моргача нахах.
Хетаргахьа, вай мехка бахача бусалба нахах наггахьа саг хургвац параза марха кхабанза даргдоацаш кхаба дезалга ца ховш. Цунга хьежаш, моаршал хаттарца из тIаэцаш, цох доаккхал деш, раьза болаш дувц наха параза мархий бетта дозал а, цу чухьа хила деза гIулакхаш а. Бусалба Iилма дийшача нахага дIахаьттача, цар хьадувц, укх езача хана дика хIамаш хьадар, вIаший дIа-хьа къинтIерабувлаш, гаргалонаш хетташ, шоашта Даьла раьза хургвар деш, цхьа юкъ йоа ца еш, къахьегаш нах хила безалга.
ХIара марха кхоабаш волча сага лораде дезаш, уж цо кхоачаш ца дича, Дала цун марха къоабалдергдоацаш бехкамаш да бусалба сага ханза даргдоацаш, цо лораде а дезаш.
Уж да: са хьатассачахой малх чубиззалца йолча хана чу даарахи маларахи мотт ца тохаш лоравала везаш хилар марха долаш вола саг. Цул совгI ший бIарг, лерг, мотт, уйла воча хIамах лорадеш хила веза из, ше марха кхоабаш хьийга къа зехьа хургдоацаш. ХIаьта бусалба Iилма дийшача наха хьаяхачох, Даьлера салам-моаршал хилда цунна, вай пайхамара аьннад: «ЦIена, Даьла духьа, Даьла маьлага сатесса а волаш марха кхаьбача сага цун хьалха дIа мел дахача къиношта Дала гештдергда». Боккха къахетам ба вайх Дала баьр, вай доаккхал де а дезаш, цох Даьла хам бе а безаш, денна хоастам кхайкабе а безаш.
ХIара шера параза марха кхоабаш бола нах хьасовбувлаш латт дерригача дунен тIа. ХIаравар шийна Даьлагара дика лохаш, цу бетта Даьла раьза ве уйла йолаш, шийна Iел дикагIа йола моттиг Iалашъе гIерташ хьувз. Иштта вай мехкахой а шоашта Даьлагара къахетам бехаш, дикага сатувссаш ба мархий бутт хьатIабоагIаш хиларца. Бакъда хьалхара марха кхоабаш болча наьха, малагIча боараме, мишта кхаба деза марха, яха, хаттараш хул. ХIаьта цу хаттарашта жоп лургда вай дIахо бусалба Iилма дийшача Йовлой Iабдуссаламаца:
— Параза марха яхар фуд, мичара хьадоагIаш да из?
— Марха яхар Iарбий меттала ассиям яхилга да. Цун дошлорга маIан а шарIан маIан а белгалдаьд Iаламнаха. Дошлоргагахьа дола цун маIан да – хIамах юхакхетар, хIаьта шарIанга диллача – къаьстта Дала ШариIатаца белгалдаьккхача хIамах юхакхетар да, марха зе деш, из дохадеш долча хIамах юхакхетар. Марха кхоабаш волча сага лораде дезаш, из юхакхетавезаш хIамаш да Iуйра ламазагара дIадола а денна маьркIижа ламаза ха хьаотталца йолча хана чухьа. Даьла Элчанга, Даьла салам хилда цунна, мархий бетта марха кхабар параз дарах дола вахIи Iодоссале, вай пайхамара, Маккара Мадинате хьижрат даьчул тIехьагIа, хIара бетта кхо ди марха кхоабаш хиннад, мархий бутт параз а баь, кхаба безаш тIабиллалехьа. Iашура ди кхоабаш хиннав Даьла Элча. ХIаьта Даьла Элчас хьижрат даьча шоллагIча шера Дала, параз а баь, тIабиллаб Рамадан бутт. Из марха параз деш доссадаьча Сийдолча Къуръана Бакъарат сурата чухьа I83 аятагахьа йоах Дала: «ХIай им дилла нах, шоана тIехьа марха кхабар тIадиллад оаха, хьалха дIадахача умматашта санна, шо Даьлах кхераш хургдолаш». Вай кхаба а дезаш, кхабанза даргдоацаш да параза марха.
— ХIаьта Даьла Элчас, Даьла салам хилда цунна, ше масса шера марха кхаьбад?
— Вай пайхамара ийс шера кхаьбад параза марха, хIаьта ийслагIча шера из цо кхаьбача, из, дIакхелха, Даьла кхеле дIавийрзав. Иштта цу хана денз бусалба наха кхоабаш хьадоагIаш да параза марха.
— Параза марха хьатIадоагIача хана цунга хьежаш, кийча хила везий саг?
— Дала дика даь, дика лай ба пайхамара хоастабаь нах, уж ба, пайхамара хоастабарах тарра, Элча ше волча заман чухьа хиннараши Элчан заман тIехьа хиннараши, царна тIехьа хиннараши – кхо тоаба. Иштта уж а царна тIехьа хьабаьхка Iаламнах, Даьла авлияаш а мархий бутт хьатIакхача ах шу дисача хана кийчлора, йоах, мархийна духьалбаха. ХIай веза Даьла, цу мархий беттага дIакхача низ балахь тхона, из кхаба аьттув баккхалахь тха, яхаш, Даьлага кхайкаш хиннаб уж. Шоаш дийна а болаш из марха хьатIакхачарга цар сатувсаш хиннад, цунгахьа болча пайдах, маьлагахьа, къахетамгахьа дакъабахардухьа цунга сатувсаш. Мархийга кийчваларах цхьа дакъа да-кх цунга сатувссар.
— ТIаккха мишта духьалваха веза бусалба саг параза мархийна?
— Даьла салам хилда цунна, вай пайхамара къамаьл доагIа: «ХIара мархий бетта даь дика, Iа итт дика дича санна маьл язбеш, ворхI бIаьннега кхаччалца совдоаккхаш ва Даьла, марха мел доацар. ХIаьта марха ший да йоах Дала, цун бекхам а цох йоал а ше лургья», аьнна. Боккхача къахетама, боккхача пайда духьалводаш ва мархий бетта духьалводаш вола саг, шийна тоба де а, даькъала хила а, АллахIа мара боарам булургбоаца маьл хьабаккха а, АллахI раьза ве а, ший дегI каша Iазапах, ЖожагIатен Iазапах, воча хIамах кIалхардаккха а, иштта гIадваха волаш духьалваха веза мархий бетта. Мархий беттан кийчо ярах кертте оттадаь хIама да Iаламнаха – тоба дар. Из да ше дIаяхача хана чухьа даьча вонах дехке валари, ше лелаяь Iоасал йитари, кхы дIахойодача хана дерг ма дац аз из, аьнна, чIоагIо яри, шийх хьаьрча дола хьакъ дIадалари.
Геттара наха теркал де дезаш, динза даргдоацаш хIама да нах вIаший къинтIерабувлар, шоайла тIера хилар, Даьла духьа дукхабезар. Шоашта вас хинна хIама дале, Даьла духьа шоайла къинтIерабувлаш хила беза мархий бетта духьалболхаш бола нах. ИйгIа багIача наьха Iамал къоабалъеш яц. Цох а лоравала веза бусалба саг.
— Хьанна тIа да параза марха кхабар?
— Мархий бутт хьатIабоагIаш бусалба сага кхетаде дезаш да, мархий бутт Даьла параз хилари, из кхаба безаш хилари, цу Даьла декхарах саг кIалхарварг цахилари. Марха кхабар параз да хIара бусалба а волаш, пхийттара мел ваьннача хьаькъалеча сага. ХIаьта кхалсага хIара бетта хулаш дола лазар долча хана а, бер даьчул тIехьагIа IоцIенлуш йола ха дIаяллалца а – шовзткъа ди да уж – тIадац марха кхабар. Марха кхаба низ кхоачаш волча сага пхиъ бахьан да из кхаба дезаш: бусалба хилари, хьаькъале хилари, пхийттар валари, кхалсаг цу лазарех цIена хилари, марха кхаба низ кхачари – уж пхи хIама шийгахьа долаш волча сага из кхабар параз да. ТIаккха ше марха кхоабаш волча сага ният де деза, аз ният дир, укх шерарча параз мархий бетта марха кхаба Далла, аьнна. Ишта из ният де а деза марха кхоабаш волча сага, хIара дийнахьа из керда а доахаш. Дагахьа из хилар, важиб да, меттаца дIаалар суннат да. Нигат дара дешаш багах дIааьннадац аьнна, сага марх цахулаш хIама дац, нагахьа санна ше марха кхаба воалилга а ховш дагахьа цун из хиннадале. Мархийна деш дола нигат бийсан чухьа де деза, маьркIижа ламаз ха хьахинначул тIехьагIа Iуйра ламаза ха хьаотталца йолча хана чухьа. Бакъда нигат де вицлой а, марха кхабара гIулакх цо кхоачашдаьдале, ният де вицвеннав аьнна, ният кхоачаш хулаш да. Вай Пайхамара аьннад, Даьлагара салам-моаршал хилда цунна: «Кхаба ма беззара мархий бутт кхаьбача сага хьалха дIаяхача хана чухьа цо мел даьча къиношта Дала гештдергда, къаьстта Ялсмала Дала ниIмат а кийдергда цунна». Боккха болх ба из.
— Сенга кхоачаргва бизза мархий бутт кхаьба саг?
— Кхаба деззача тайпара марха кхаьба саг доккхача дикага кхоачавергва Дала. Из фуд аьлча – даарах, маларах юхакхийтта, Даьла раьза воацача наькъах юхакхетар да. Марх кхоабаш вола саг ший дегIа маьженаш лорае декхарийла ва, бIарг, мотт, лерг воча хIамах ца кхетийташ. Иштта марха кхаьба саг чIоагIа воккхийвергва Дала бекхам беча дийнахьа. ТIаккха вай пайхамара йоах, Даьла салам хилда цунна: «Марха кхаьбача сага шиъ гIадвахар да, хьалхардар – марха доастача хана гIадвахар да, шоллагIдар – Къематдийнахьа хургболча маьлага кхачар цунгахьа хургболча бекхамгахьа кхаьча гIадвахар да». Иштта цхьаькха а пайхамара къамаьл доагIа: «Аррайян яхаш Ялсмале я, цу чу гIоргбац марха кхаьба нах мара». Цхьаькха аьннад пайхамара, Даьла салам хилда цунна: «Даьла къахетамга сатесса а волаш, мархий бетта Iибадата лаьттача сага хьалха дIамел дахача къиношта дала гештдергда».
— Маца хьалоац параза марха?
— Вай дийшача наха баь соцам ба, май бетта I5 дийнахьа сайранна бутт хьабIаргагой, I6 ди марха а кхоабаргдолаш, цу буса бутт бIарг ца гой, I7 ди марха а хургдолаш.
— МалагIа Iамал йича бакъахьа я параза мархий бетта?
— Мархий бетта эггар дукхагIа сага ергйола Iамал я – Къуръан дешар. Iаламнаха аьннад, Рамадан бутт – Къуръана бутт ба, аьнна. Цул совгIа Даьла цаI веш, Даьла цIенвеш, Далла хоастам беш, Даьла воккхийвеш дола зикараш дукха яхар геттара маьл болаш да бусалба сага. Даьлага хьесталуш, шийна а ший цIен наха а, мехка а, бусалба наха а дика дехар, унахошта моаршал дехар, иштта дукха дуIаш дар чIоагIа дика да. ТIаккха мархий бетта сагIа далар а деза да. Мархий бетта деш дола дика ворхI бIаьннега кхаччалца маьлагахьа саг соввоаккхаш да аьлар вай. Имама Муслима а Бухаре а хьадийцача къамаьлагахьа вай пайхамара аьннад, Даьла салам хилда цунна: «ЖожагIатенах кхералаш, ах урма сагIийна еле а». Цу къамаьло хьахайт вайна сагIа даларо адам ЖожагIатенах лорадеш хилар. Ат-Табарани яхача Iалама сага цIарагIа хьадоагIаш цхьаькха вай пайхамара къамаьл да, сагIо 70 вон ниI дIакъовл, аьнна. Иштта Ибн Хьиббан яхача Iалама сага дийца къамаьл да, пайхамара йоах, аьнна: «ХIара къонах ше дунен чухьа деннача сагIий Iина кIалха хургва кхоана Къематдийнахьа». Цхьаькха къамаьл да, вай пайхамара аьннад, аьнна: «Ах хурма миссел дунен чухь деннача сагIан маьл Къематдийнахьа Iухьуд лоам миссел Дала совбоаккхаргба». ТIаккха сагIа луш волча цу сага теркалде дезаш хIамаш да: дIадала дезаш параза загат а долаш, наьха декхар а долаш, сага деннача сагIах сагIа хургдац, Дала къоабалдергдац из, аьннад Iаламнаха, цудухьа цкъара ший декхар дIадалар гIойле я сага. Нагахьа санна ший декхар доаллаш вола саг къинтIера а ваьккха, тIаккха цо сагIа лой, из Дала къоабалдара гаргагIа да, аьннад Iаламнаха.

Хоза Iадат а хинна дIаэттад тIехьарча шерашка вай паччахьалкхен керттерча шахьаре Москве, бусалба нах тIа а хьехаш, марха даста сайренаш кийъчеш дола гIулакх. Укх шера а бусалба нахага марха доастийташ моттиг Iалашъяьй Москверча Постпредство викалаша май бетта 19 дийнахьа Поклонная гора оалача метте дагIача маьждиге.
ВIашагIкхетара лерхIаме хьаьший хургба ГIалгIайчен Мехкада Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Беки Россе муфтий Совета тхьамада Гайнуддин Равили. Иштта цига дакъалоацаш хургба Москверча бусалба дина урхлен викалаш, правительства викалаш, Госдуман депутаташ, иштта Москва шахьара бахархой.
«Ер вIашагIкхетар Iадат а хинна дIаэттад вайна. Укхаза гуллу политикаш, дина хьехамчаш, Iилманхой, низъоамалхой, искусства даькъе бараш, бизнесменаш – шоайла башха хьал дола нах ба укхаза гуллураш, тайп-тайпарча къамах бола. Цу тайпара вIашагIкхетараш деш хилча, дикагIа довз вай, дин гIулакх довз, вай къаман оамалаш кхычарна дIайовз, дин дувц, вай Iадаташ дувц» — аьнна, белгалдир ГIалгIайчен Мехкадас Баматгире Юнусбека.
Марха даста хьаьший гуллургба май бетта 19 дийнахьа сайранна 19:00 сахьат даьлча. Гуллу моттиг: Москва, тIаьре Минская 2Б, Мемориальни маьждиг.
Хьамсара «Сердало» дешархой, укх йоазон къамаьла чаккхе еш аргдар аз вай мехкахошка, нагахьа санна моллагIча сага халахетар даь, вас хинна воаш дале, цу сага Даьла духьа къинтIердовла хьожаргдар вай. ХIаьта воаша эгIазвига саг вале, из а воашта къинтIеравоаккхаргвар вай Даьла духьа. Нагахьа санна наха дика дIадеш вай хуле, вайна из дика юхадекха нах овттабергба Дала. Дикача хIаманна тIакхувш, цунгахьа совдувлаш хила деза вай, воашта Даьла раьза веш.
Маьрша боагIалба вайна хьамсара параза мархий бутт Рамадан!

МАТЕНАЬКЪАН Илез

№ 70-71 (12006-007), шоатта, 12 май, 2018 шу, суббота, 12 мая 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *