БОЛАТХАН

(дувцар)

Эггара шийлагIйола саькур оалача бетта бийса яр ара лаьттар. Михо хьайзе, хьайзе, сигала хьалхьора гIоа. Берза Iазал хьувзача цу бус йоккхача хьунца пIелг мо цаI висавар Болатхан. Юрта хьалчукхача йоккха юкъ еце а, гонга кхоачаш уллача лайво дега ма хетта дIавахийтацар из. Хьамча хьекха вIашагIлетача санна, хеталора гIорадаьча когий пIелгаш. Дувладенна Iодадар дахчаш мо чIоагIденна кулгаш а. ХIанз моллагIча халонна сатоха кийча вар чарахь, берташта кIал ца висачахь. Царна кIалвусе, ший гIулакх телха долга ховра цунна.
Хьайнача дуIан юкъегIолла Iохьежача, яьга яла йоалла тов мо, сийрдалелхаш йолча лампан алинга тIаэттар Болатхана бIарг. Юхасеца, дувладеннача кулгашта Iи а теха, хьокхадир. КIеззига гIойле хилар. ГIоралла эттIа иккаш Iо а яьха, когаш а иштта хьокхаберг дукха хIама дIалургдар цо хIанз.
ЗIамига саг еча уйлаех ваькххар, из эггара чIоагIагIа кхийрача хIамо. Гаьна йоацаш Iаьхар борз. Эзза Iочуйийхка тIатулла лергаш йола кий хийра а яьккха, шийлача михо юха а лерге енача берза йиткъача оазага ладийгIар цо.
— У-у-у-у, — яхаш, хьун тIа ийлуш йола оаз гаргайоагIаш латтар.
— ЦаI. Цунна-м духьалъотталургвар со, — хаьн уллача урсах кулг техар цо. Бакъда борз цхьаь яцар. Iаьхар цхьаькха. Кхы цхьаькха а. БIарчча ординг. Котваргхиларах догдилла Болатхан, ма хулла сихагIа юртагахьа волавелар! Бертий оазаш цкъа гаьнаювлаш, тIаккха гаргагIерташ санна хетар цунна. Сага хьаж кхийтта тIехьйоагIачох тара яр уж. Бакъда мел юхе цар увгIар хозе а, хьагучаяьнна, чарахьа никъ бехкаш яцар. Ше мишта вежар, сакхетам чура сево ваьккхар белггала оалалургдоацаш, сел чIоагIа керта чоажош а еррига тити а гIоръяьяр цун. Цу бус юрта хьалчукхаьча вала воаллача, дIаваха низ боацаш висача юртахочоа тIакхаьчабар Iуйран хьунагIа болха нах. Сакхетам чура ваьнна зIамига саг делкъел тIехьагIа больнице кхоачаваьвар цар. ЗIамигача цIалга чу шоай лорий мотт бувцаш боахкар кIай халаташ дувха кхалнах.
— Фуд цунна? – наIара санагIага хьаэттар керттера лор.
— Хьакхийттавац хIанз а, — аьлар Сакината.
Хьачухьежа, унахочун юхь бIаргаяйра Османа. Ший дегIах цIийбаь чIий чакхбаьккхача санна хийтар цунна цхьан юкъа. Цунна вайзар Болатхан. Дагаехар кхелета кагийнах болаш, къовсам баьннача моттиге, нах бIара а хьежабеш, цо ший кулгаш тIа йийтта гIадж. НанапIелга тIа тохацар цо:
— Iаг лелабе ма безий укхун, — оалар Болатхана, ше гIадж мел тохача хана. Деррига цар дов дацар ший шай мах болаш. Болатхана хьунагIа каст-каста оакхарашта боангаш увттайора. Дукха ца лоаце а, наггахьа цар чу доаллийсар лийг, цогал, акха хьакха. Цкъаза боанг а тIехьа аькха додаш а моттигаш нийслора, из низ болаш а човнаш ла могаш а дале. Ишттачарех яр чарч. Болатхана йогIача боангех дукха дош ца хеташ, лелар уж хьунагIа, цкъаьнахьа дIалоаце, из боанг текха а еш йолхар.
Цхьан дийнахьа хьунагIа вахача Османа дайра боанга чу детталуш дола цогал. ЦIе бекх болаш, даьнна дIаьха цIог долаш дар из. ЧIоагIа Iазап дар, ший тIод мукъадаккха гIерташ цо озаш хиннар. Бакъда цIена леша хьалхара ког хьахецаш яцар къовлаенна боанг. Шортта дIа-юха хьежа, ше гуш саг воацилга тийшача, тIа а ваха ирбаьча бIаьхача хьокхаца боанг хьайийллар цо, цогал цу миноте, ший лозабаьча когах Iоухача цIе лар а юташ, хьун юкъе къайлаийккхар. Цигга тIакхаьчар Османа боанга да. Из Болатхан вар. Духхьал ше цаI хинна ца Iеш, массехк зIамига саг кхы а вар цунца. Цхьан хIамах цецваьннавар Осман, тата доацаш, мичара боагIа ца ховш, уж шийна тIакхачарах. Цо дика кхетадацар говза чарахь хьунагIа мел Iимад тоIаяь лела веза. Цу тайпарча говзача чарахьех вар Болатхан а.
— Фу леладу Iа? Хьай доацача хIаманна кулгаш тIа хIана кхувдаду Iа? – хьакхайкар, хьаь тIа хьалтетта кий йолаш латта юртахо. Цун тIехьа, цIимхара хьахьежаш, бакъда йист ца хулаш, латтар вожаш а. Хетаргахьа, къамаьл деш вар цар тхьамада вар, цудухьа деррига гIулакх цун лоIамагIа дитадар цар, шоаш юкъе ца гIерташ.
— Къа ма дий цун. Сов къиза-м хила мегаргвац, — аьлар Османа. – Вешта, хьо-м зIамига волча хана денз ва къахетамах хIама доацаш. Сона дагадоагIа Iа кагийча берашта мишта еттар. Хийла мераж йохайий, бIарга кIийле Iаьржйий хулар уж, хьо летар бахьан долаш.
— Сона хьехар де венав хьо укх хьунагIа? Хой хьона со укхаза лела мел ха я? Сога хIама ала саг вац хьона укхаза, аз фуннагIа дойя а. Хезарий хьона? Кхы са боангах кулг ма тохалахь, цо фуннагIа лаьцаяле а. ХIанзарчоа аз гIод тохаргда хьона. Кулгаш тIа иттаза гIадж тохал цунна, — аьлар чарахьа ший новкъосташка. Бакъда Осман царна атта караваха лаьрхIа вацар. Цунна уж иштта тохалургйоацилга хайча, новкъосташка из хьа а лацийта, ше йийттар Болатхана цун кулгаш тIа дикка сомал доалла турса гIадж. Сийнденна, цIеша дизадар кулгаш. Нагахьа санна гIадж турсах а ца йоаккхаш, кхыча чIоагIача дахчах яьккхаяларе, Османагара хьал кхы а вогI хила тарлуш дар.
ХIанз шийна хьалхашка лорий маьнге тIа сакхетам чура ваьнна улла Болатхан вайча, из шедар, селхан хилча санна, духьалъэттар цунна. ДIатIа а ваха, когаш тIа IотIахьежар лор. ТIаккха кулгаш тIа.
— Когашта хIама даьдац. Кулгаш-м дIохьадаьд. ДIадаха деза, — наIаргахьа Iоволавелар из. — Кийчве. ЭттIаве веза.
Цкъа унахочоа, тIаккха лора бIарахьежар Сакинат. Шекьяьлар йоI цо дувцачох. «Кулгаш а когаш а дIохьадаьдац», — йоахар цун дего.
— Хьакхетталца сабарде вай, — духьалъяла елар из.
— А. Ма де. Иштта аттагIа хургда цунна.
Сайрангахьа лестаяр, Осман нах эттIабеча цIагIара араваьннача хана. Хьацар даьннача хьажан кIалхара хьахьежар, аькхандараш мо цIийх диза бIаргаш. Ше болх беча ткъаь шера цу тайпара операци яьяцар цо. ЧIир лехарна…
ХIанз а шийна тIехьа бертий йоагIаш санна хетар, сакхетам чу ца воагIаш уллача Болатхана. Кулг ший юкъах урс уллачахьа Iодахийтар цо, селхан хьунагIа мо. Бакъда пIелгаша ладувгIанзар. Дезденна IотIадаха дада бIаргногIараш шортта хьалъайдир зIамигача сага. IотIахьежар аьтта кулга. Эзза, лоа мо кIай хикиси дийхкадар цунна. Иштта дар аьрдиг а. ДIа-юха хьежар. Когашкахьа ягIача берашха йолча йоIах бIаргкхийтар цун. Сомавьннача Болатханага елаелар, тIаккха цIийелар медсестра.
— Мичад са кулгаш? – низткъа лерга хаззал йистхилар унахо.
БIаргаш дизза хий этта, баламаш эзар йоIа. Юха а пIелгаш хьоаде велар из. Юха а ладувгIанзар цар. Духхьал нанапIелгаш мара дисадацар, гударгаш мо Iодадача кулгаш тIа.
— Малав шун лор? – хаьттар Болатхана, кулгаш наькх тIа IотIадоахкаш.
— Осман…Салатаев Осман, — басилга тIа сеца хи тIадам дIабаьккхар Сакината.
КIезиг-кIезига отташ, юха а Iаьржа пордув эттар Болатхана бIаргашта хьалхашка. Юха а тхьовра мо сакхетам чура ваьлар из.

Арчаков Сали

№ 73 (12009), ера, 17 май, 2018 шу, четверг, 17 мая 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *