Халкъаштаюкъера дезала ди дездеш

Халкъаштаюкъера дезала ди дерригача дунен тIа дездеш да май бетта 15 дийнахьа. Из хьадоагIаш да 1994-ча шера денз. Эггара хьалха из оттадаьд ООНа Генеральни Ассамблеяс дезалий бокъонаш лораердухьа. Иштта дезде из ди доладаьд нах шоайла вIаший безаш, кIалвисачунга хьожаш, дезала барт чIоагIлуш хилар догдоахаш. ХIара шера цу дийнахьа дунен тIарча дукхача паччахьалкхенашка дезала вахар маьрша хилар ловш вIашагIкхетараш дIакхухь наха, шоайла ловцаш доаха, совгIаташ дIа-хьа тела. Цу боламца йодаш вай йоккха паччахьалкхе Росси а я.

Цу ден хетадаь доккха вIашагIкхетар дIадихьар ГIалгIайчен къахьегама министерства викалаша, ГIалгIай мехкарча боккхийча дезалаштеи, дукхача шерашкахьа цхьана бахача моарошта исташтеи. Из цIай дола вIашагIкхетар дIадихьар Сурхо тIарча, ветеранашта лаьрхIа долча, гобаьккха хьу а йолаш къаьгача метте уллача баь чIегилга тIа хьалдаьча цIеношка.
Укх цIайга дакъалоацаш бар, дукхача шерашкахьа цхьана бахаш, мехка духьа къахьийга, мехка тIадена дика а хатар а тIаэцаш шоай мохк бахьан лаьтта цIенача, дикача, эздича дезалий викалаш. Иштта вай мехка дика цIи а хеза эзди, барт-чIоагIа, хьаьнала дезалаш кхебаьча даьшта-ноаношта хетадаь дар из цIай. ЛерхIамеча хьаьшашта юкъе бар мехка тайп-тайпарча шахьарашкара а районашкара а 25 совгIа цхьана баьха барттайна дезалаш.
ХIара къаман ший дезала юкъе хилаеза бокъонаш, царна юкъе этта яьнна латта оамалаш башха я. Кхы язъяь каьхаташ тIа IотIаехкаеце а, дезала юкъе хила езаш, лора а еш лелаеш бокъонаш я вай къаман санна кхыча къамай а. Эрсаша Иинститут семьи оал цох. Къаьстта вай гIалгIай къаман я дезала доал мишта де деза белгалдеш ший тайпара бокъонаш, иштта Iадаташ а да. Из деррига да къам лорадардухьа вай даьша вIашагIделла гIулакх. ГIалгIай дезала юкъе хIара сага воккхагIчун а зIамагIчун а ший бокъонаш я. Из да, дезала бокъо лораеш, воккхагIвар воккхагIа волаш, зIамаIвар зIамагIа волаш, кхал вар кхал, маIа вар маIа волаш, шоай де дезар-дита дезар фуд а ховш уж хилар.
ХIара шера ГIалгIайче гIолла цу боламга дакъалоацаш нах дукхагIа хул. ЦIай кийчду наха цхьацца салоIама сакъердаме вIашагIкхетараш дIакхахьарца. Дезала барт чIоагIбе а. Фусамаш шоайла эшача хIамангахьа накъайоалаш, вIаший гIо-новкъостал деш нах хургболаш кхайкадаьча цу дийнахьа хоза вIашагIкхетар дар Сурхо тIа къахьегама министерствос вIаштIехьадаьккхар.
Керда вахар даа вIашагI а кхийтта баха ховшача хана, хадезаш дукха хIама да. Из белгалде деза царна шаккха а оагIорахьарча даьша: йоIа шийчари, кIанта шийчари. ТIаккха гIулакх лерттIа дIагIоргда. Дезала юкъе эггара гаргагIвола саг ва да, нана, воша, йиша, воI, йоI, сесаг, иштта кхы дIахо а. Вай дейна дунен чура дIадовллалца, ший аргIанга хьежжа хIара сагага хьожаш гарга хила безаш бола нах ба уж. КхоачарагIвар хьалхагIа а воалаш, оарцагIдовла вай наха цхьа моллагIа а хIама тIакхаьчача. Из да моллагIволча сага вахарцара чам совбоаккхаш, из алсамвоалийташ, дикага цунга догдоахийташ дола мега гIулакх.
Вайна дага мел доагIача хана гIалгIай къаман дезала юкъе, воккхагIа да волаш хьаденад. ХIана аьлча, дезала юкъерча бокъонашца дувзаденна хIама да из. Иштта дIадаха дезаш а да ер дуне мел латт. Дезала цIен корта ба да. Даьна тIехьа шоллагIа нана я, дIахо дезалех хана воккхагIвар а волаш дIадода из ший аргIах. Да дIаваьлча воккхагIволча виIийга кхоач доал, хIаьта шоай дезалаш хьабола а бенна къаьста баха хайшача, шоаех хьабайнача дезалашта доал ду хIаране, бакъда, гIулакх мичча тайпара дале а, воккхагIвар воккхагIа а волаш, зIамагIвар зIамагIа а волаш дIадода из. Нагахьа санна да дийна волашше цун когаметта нана е дезал эйттача цIен гIулакх дох. Из чIоагIа во, эсала, доастама хIама лоархIаш да гIалгIашта юкъе. Цудухьа оал вай «Дезала доалдеш да хила веза».
Дезал яхача деша маIан доккха да. Адам дIахо дебаргдолаш, къам чIоагIлургдолаш дагдеха оттадаь хIама да из хIара халкъо. Дезал ца хилча адам дебаргдац, адам ца дийбача къам а дахаргдац. Вай даьша яьхад: «Наьха дикал — дукхал». Цох гу вайна дезале дукхагIа нах мел хул къамо дикагIа лоархIаш хилар. Из доацаш кхы а дукха да вай даьша цу хьаькъе даьха кицаш. Адам дебарах бола бух лаьрхIа оттадаьд вай къамо хIара Iадат, Iаьдал, бокъо, гIулакх, эхь, эздел, иштта кхыдараш а.
Халкъаштаюкъерча дезала ден цIайца хьаьший даькъалабувцаш вай хIара дезала барт чIоагIа хилар ловш, гулбеннаршта хьалхашка ловца боаккхаш йистхилар ГIалгIайчен къахьегама министр Котиков Заьлмах. «Вайна хIараненна дезал йIовхала, безама, дикала бух ба. Воай дезале кораду вайна гIо-новкъостал дар, хьаькъал далар, накъавалар, воай дикаш царца декъа вай, сагото еча из а царца екъ. Шоаш а шоай гаргарабараш а лорабелаш, вахаре эггара керте дола шоай дезалцара гIулакх лорадеш бартаца дахалаш. Дала даькъала долда шо», — аьлар къахьегама министра.
ВIашагIкхетаре гулбеннарашта салоIам бе а цар самукъадаккха а баьхка ГIалгIайчен иллиалархой бар. ХIара вIашагIкхетара доакъашхо министерство викалаша зизай цIовнаш, даглоацама совгIаташ декъарца белгалбаьхар.
«Барте болча дезалал чIоагIагIа хIама хургдац», яьхад вай даьша. Кхы а яьхад: «Барт ийгIача коа беркат чуденадац». Уж кицаш даьхад вай халкъо хIара дезал ираз долаш, машаре хилар догдоахаш. ХIана аьлча машар болча адам дебаш доландаь.
«Дезал дIаболабалар – къам дебара керттера бахьан», оал гIалгIаша. Да а да из иштта. ХIара саго ший дезало мехка цхьа моллагIа а моттиг хьалацар догдоах. ХIаране къахьегарга хьежжа дIадахьа йиш йолаш гIулакх да из.
ТIехьарча хана нах мукъабоацача байнаб. КIеззига Iохайша шоай дезалца багIа а ха йоацаш хул цхьабараш. Укх шера а наха белгалдеш долча цу дезала дийнахьа ший дезалца хоза ха дIайихьача бакъахьа я наха. ХIана аьлча, цу денгахьа воашта боккха пайда эца йиш йолаш да вай. Мар, сесаг е бераш цхьан тайпара шоайла раьза боацаш хIама дале, царна та бахьан да из. Цхьаннахьа дIаболхе а, е цIагIа шу эргадоаккхе а шоайла безам буаш хила тоам ба наха цу дийнахьа.
Хьамсара «Сердало» дешархой Халкъаштаюкъерча дезала денца шо а вай мехкахой а даькъалдувцаш оаха ловца боаккх шоана. Ираз долаш, машаре вахар хилда вай хIара дезале. ЦIаккха а берий гIар, воккхача сага хьехам ма хадалда вай дезалашкара. Вай даьша яьхача тайпара, магIа баьчче ага, наIара тIехьашка Iаса ма эшалда вайна.

Матенаькъан Илез

№ 73 (12009), ера, 17 май, 2018 шу, четверг, 17 мая 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *