Керда алапат кхеллача ханах

Карарча шера 80 шу дуз гIалгIай къаман Iилманхоша тахан вай леладеш дола, эрсий алапаш ларде а ийца, хьадаь алапат (алфавит) тIаийцача денз. Хьалха хинна Мальсагов Зоврбика оттадаьр латински алапашца дIаяздаь хиннад. Эрсий йоазув лелача Россе дахача вай берашта низткъало хиннад из Iомаде. Цудухьа, цар гIулакх аттача а доаккхаш, эрсий алапий кIийлен тIа кхеллад кердадар. Цунна юкъе, вайна ховш ма хиллара, 46 алап да. Царех 33 эрсийдараш да, юхедиса кхойтта гIалгIай алапаш санна лархIа деза. Уж да 12 шолха алапи 1 ( I ) цхьалха алапи.

Дувцача алфавитаца да мукъа а мукъаза а оазаш, зовне а къора а оазаш белгалъераш, пара бу оазаш гойтараш. Алапаш шоаш 46 дале а, оазаш белгалъераш 45 мара дац, хIана аьлчаь (кIаьда хьарак) оаз белгалъеш дац вай метта юкъе. Цул совгIа, кIаьдал хьахьокхаш а лелац из, дIаоалаш кIаьда хозаш дола дош вай меттала дIаяздеча хана, кIаьда хьарак доацаш, язде деза. Иштта я цу хьакъехьа оттаяь бокъо (правило).
Цхьадола алапаш бокъонца гIалгIай дешашца вIалла лелаш хилац, уж лел кхыча метташкара хьаийцача дешашца. Масала, ё, щ яхараш алхха эрсашкара хьаийцача дешашка лел: самолёт, вертолёт, пулемёт, иштта кхы дIахо а. Из ала деза щ яхача алапах а. Из а эрсий кIезигача дешашка мара лелац: щётка, щука.
КIезига нийслучарех да вай метта юкъе ы яха алап шоашца язду дешаш. Царех да бIы, зIы , ды (скакун), кхы, кхыдар, кхыъкхе, и.кх.дI.
Дувцаш дола алапат тIаийцача шера арадаьнна хиннад «ГIалгIай метта грамматика», из а хиннад кердача алапашца яздаь а школашка деша дагIача берашта лаьрхIа а. Из оттадаьраш хиннаб Оздоев Iабдуразкъий ИбархIими Озиев ИсмаIала Салмани.
Тахан а каст-каста хаза йиш я, гIалгIай мотт Iомабе хала ба, оалаш бола нах. Ма тешалаш царех. Эрсий мотт ховча сага, цул аттагIа Iомабе мотт кхы цхьаькха хуле тамаш я. Цун Iомаде дезараш дерригаш 13 алап мара дац. Фу хала да уж Iомаде? Наьна меттаца безам болча сага цхьан-шин дийнахьа Iомадергда уж.
С. Арчаков

№ 87 (12023), ера, 7 июнь, 2018 шу. Четверг, 7 июня 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *