Кхоллама юхьиг

ХIанз шоана гуш долча, цхьан оагIон тIа дIахийшача йоазонгара дIаболабеннаб Озиев ИсмаIала Салмана кхоллама никъ. Цу хана хIетта хьадаь хиннад гIалгIай алапат (алфавит), из латински йоазон кIийлен тIа оттадаь хиннад. Дукха нах хиннабац из йоазув Iомадаь а деша ховш а. ХIаьта ткъеста шу даьннача Салмана геттара чехка карадерзадаь хиннад уж алапаш.

1923 шера 17 июне «Сердало» газета 4-ча номер тIа арадаьннад эггара хьалха ший деша говзал тохкаш цо даь йоазув. Карарча хана 95 шу дизад, «ГIалгIай боккхийча а кагийча а нахага» цIи йолаш дола из йоазув цо дича денз. Мальсагов Зоврбикаца, Беков Темботаца бувзам а оттабаь, литератураца цIенхаштта уйла йолаш, хиннав цу хана кхийна нийсвенна зIамига саг. Цо ше хьадувцаш, сай лергашта хеза ва со, кепа тоха ший хьалхара йоазув кийчдеча хана, из дийшар ДордагIа Тембот вар яхаш.
Фуд Озиевс цу доккха доацача йоазонца дувцар? Эггара хьалха шоай боахамаш а даь, гIалгIай баха Iохайшача хана, цхьаккха тайпа дунен сердало хиннаяц царна юкъе. Вайцига хьалъухаш хиннаб селий а нохчий а моллаш, хIаьта вай мехкара нах селашкахьа а нохчашкахьа а бусалба дешар деша ухаш хиннаб. ГIалгIай, дина дешара тIехьа а баьнна, дунен сердалонах хIама а доацаш, дIаболабеннаб. «Царна мотташ хиннад, из дунен дешар дийша саг кераста хулаш санна, хIаьна аьлча из дешар кераста наьха меттала доландаь. Шоашта юкъерча моллагIча хьаькъал долаш волча сага шоашка школаш яхка езар вай аьлча а, дунен дешар деша дезар вай аьлча а, чIоагIа раьза боацаш хулаш хиннаб уж, из дийшачох кераста хулаш санна хеташ. ХIанз укх сахьате из дунен дешар гIалгIай шоай наьха меттала арадаьннад, хIанз кхерам бац царна шоаш кераста хилар, хIана аьлча из дунен дешар кераста наьха меттала доацаш, шоай наьха меттала доландаь…»
Цу тайпара ба Озиевс даьча йоазон керттера чулоацам а маIан а. Юххера, из чакхдоалаш, зIамигача сага аьннад, «сага ма хулла дунен дешар деша деза моллагIча наьха меттала из дале а, хIана аьлча из дешар дийша саг кIоарга хьаькъал долаш хул, хьаькъал хилча долла хIама а хул». Эггара тIехьарча цу йоазон мугIарца, из чакхдоаккхаш, кагий нах дешар тIахьехаш кхайкарал ду цо: «Дешалаш, гIалгIай кIантий, тIехье дага а лаьце, дешалаш!»
Иштта хиннай вай боадон юкъера арадоалаш, дешарга кхайда йола зама. Дуккхача моттигашка школаш, дешара пункташ Iоаяьхка хиннай, шоашта юкъе кхалнаха лаьрхIараш а йолаш. ХIаьта Салман санна бола нах хиннаб къаман юкъе дешар доаржадеш, наха хьехаш, хьаькъал луш хиннараш. Цул совгIа, шоаш а дегIабоагIаш, дуне, Iилма довзаш, хьабаьхкаб уж. Вайна ховча беса, цу йоазонгара дIаволавенна хиннача Озиевс йоккха литературни тIехьале йитай вай къаманна. Цунна юкъе да дувцараш, байташ, поэмаш, доккхий дошлоргаш, ший замах, цу ханарча нахах дола дагалоацамаш, иштта кхы дIахо а.
Оалаш ма хиллара, моллагIа доккха хIама а зIамигчунгара дIадолалу. Из бакъдеш да тахан вай доаладаь халкъа поэт хиннача Озиев Салмана вахарера масал.
С. Арчаков

№ 90-91 (12026-027), шинара, 19 июнь, 2018 шу. Вторник, 19 июня 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *