Хьайга кхайкача дIагIо, хьога кхайкараш сагота ба

Хетаргахьа цхьаккха саг хургвац, цаI хинна а новкъост воацаш. Дика новкъост, къаьстта тешаме доттагIа чIоагIа эшаш ва. Хьога бала гIайгIа хилча, е кхыча халонаша хьо лаьцача цох хьо кIалхарваккха а, хьога во доагIе а дика доагIе а из хьоца декъа накъавоал новкъост мичча тайпара из вале а. Вай даьша яхад: «ДоттагIа – тешама дIоагIа», «Дика доттагIа – вахара ердан бIоагIа». Иштта кхы а дукха кицаш да вай даьша доттагIчох даьха из дика, денале, камаьрша, къахетаме, эзди хилавезаш хилар гойташ. Из шедар дика да леладеш хилча, мел хала дале а леладе а деза из, амма со хIанз кIезига кхыча апарах дерзаде воал сай къамаьл.

Се ростовера цIавечахой сай новкъости чубехаргба-кх яхаш из дагадоаллаш лийнав со дукха. Юххера а Дала къахетам баь дукха ха йоацаш уж чубеха аьттув баьлар са. Дика, эзди, хьаьнала бахаш нах ба аз цу хана хьабийхараш а со волча хьабаьхкараш а. КIира хьалха денз дIа а хайта, фунаьхкадаьча дийнахьа со волча хила деза шо, шоай гIулакхаш юстарадахалаш, хьа ца воагIаш саг ма Iелаш аьнна хоам баьбар аз царга уж берригаш а се волча хьа а баьхка цар сай сагIа диача бакъахьа хеташ, царца вагIа чам болаш.
Дукха ха яр, се ваха хайчахой уж чубеха уйла йолаш со лела, бакъда арахьа гобоахаш лелаш хиларах хIанзчул хьалха уж се волча лаьрххIа чубеха аьттув баьннабацар са. Цудухьа хIанз сай аьттув баьнна гIадваха, чIоагIа раьза волаш, се дIакхайкача уж шевар хьавоагIаргхиларах дог тийша а волаш бийхар аз новкъости. Бакъда, сона са дагалаьттар, ма хетта кхоачаш хиланзар. Берригаш а бахканзар са новкъости со волча хьа. Цхьацца, тIерабовла йиш йоацаш гIулакхаш а нийсденна бисар уж хьа ца боагIаш. 17 сагах пхиъ мара хьаванзар.
Шоана, цхьаболчарна йовзаш хила а тарлу са фусам-нана Мисалмат. Вай къаман Iадатах цIен-наьна цIи яккхар товш деце а, шоана ца йовзачарна из дIайовзийтар духьа яьккхар аз цун цIи. Из а чIоагIа араьза яр тханцига нах боагIаш.
Хьаьший боагIача дийнахьа, Iурре йола а енна эшаш мел дола хIама вIаштIехьа а даьккха, сога устагIа, москал боргIала, котамашта урс а хьекхийта чIоагIа хьайзар Мисалмат маьра доттагIий, новкъостий боагIа яхаш корзагIяьнна. МоллагIа эшашдола хIама вIаштIехьадаккхара сога телефон хьа а техе, мегаргдий, аьле хоаттар сесага. Аз мегаргда, хьай мара бехк хургбоацар Iалашде Iа а оалаш, со волча хьалхара боагIа са новкъости, бехке хьаьший лаьрхIа кийчам беш къахьийгар Мисалмата, тха цIен эхь хилар кхераш. Вешта шу-кад а ма дий лораде дезаш.
— Хозий хьона, яй, масса саг ва яхар Iа уж? – хоаттар хIара телефон хьа мел техача хана.
Геттара къаенна къаьна саг еце а йицъелара тIера я из. Фу дергда, хано ший дар хьаду сага, къора а верзаву, бIарза а верзаву, вицвалара тIа а вуг. Даьла къахетамца цу хIамах Дала дика лораяьй са фусам-нана, кIезига йицъелар ца лаьрхIача.
— Со дIакхайкараш 15-17 саг ва, царех 10 саг-м хIаьта а воагIаргва хьона. Тхоайла дика гIулакх доагIаш да тхо, ца боагIаш Iергбац уж, — оалар аз сесагага,
— Дика да, хьона бехк ца хилчахьа, — хозар сона Мисалматагара юха хьа.
ХьатIакхаьчар сайре, хьаший а хьабаьхкар, бахканзар берригаш, пхиъ вера. Юхебисараш хьатIабахкарга хьежаш даьгIар цхьан сахьата совгIа, бакъда, кхы саг хьатIаванзар. Телефон дIа-хьа техача цхьаболчар шоаш мукъа бац, геттара гIулакхаш долаш хьувз аьлар. ХIаьта цхьаболчар вIалла телефон хьа а эцанзар, хьаштдале юха а тоханзар. Болабелар сона нана а, цIен-нана а, новкъостех фу хиннад хьа, кхы саг хьатIавоагIаций, яхаш хетт. Цар хаттара малагIа жоп лургда ца а ховш баламаш озар аз. Хьалххе а хьа мукъагIа аьннадаларе…
— Ай 17 саг хургва ма яхарий Iа, шоаш чIоагIа гIулакх доагIаш да а ма яхарий Iа, — дар сесага эггар хьалха тIехтеха дешаш.
— Мукъа ца бовлаш бисаб уж, аьттув бац цар хьабахка, тIехьагIа боагIаргба, шоай аьттувб баьлча. ХIаьта хIанз хьавеначоа даа хIама Iооттаде, — аьлар аз сесагага, царна тIера бехк боаккхаш.
— Даьра хац сона-м, аз-м 15-17 саг хургва Iа аьннадаь цу мел болча наха лаьрхIа даар кийчдаьд. Довра кхерам ба-кх из, — аьнна, ший гIулакх де яхар Мисалмат.
— Темаркъа! – кхайкар сога нана. – Кхы ма гоадайта даар, вегIар хьатIавоагIаргва, даа хIама Iооттадайта чехка, хьаьший гоа а ца беш. Хьавеначун лерттIа эзди гIулакх де деза.
Нанас яхачох а дика кхет со, новкъосташ яхачох а дика кхет, амма са дего хеттар сога: «Мичаб хьа новкъости, хIана Iийнаб уж хьа ца боагIаш? Цхьа во даь хургда Iа хьай новкъосташта царна цох хало еш, цар хьога хьа ца оале а, е хьо лоархIаш бац уж?» ШайтIан оаз ярий а хац, уж хаттараш дIадалацар са керта чура, амма дего фуннагIа хетте а, керто-м кхыдар дувцар. Цо йоахар: «Хулаш хIамаш да, хьона Дала вегIар хьавенав, цунца хьай сагот ца а деш хьабаьхкача новкъосташта диззе гIулакх де, цар бехк ма хилийта, вожаш шоаш мукъабаьлча хьатIабоагIаргба». Нанас а аьлар сога уж дешаш.
КIеззига аттагIа хилар сона керто дувцачунга ладувгIа ваьлча. Даар Iоотта а даь, хIама даа болабелар хьаьший. ЧIоагIа раьза болаш, геттара сийдеш бар уж са цIен. Сай хьаькъал дIакхоачачох хьаьшашта доагIа гIулакх дир аз, сов доаккха хIама деце а. Юххера а хIама диа, цхьацца-шишша дувцаш баьгIа баха гIайттар хьаьший. Болхаш гIулакх даьрачарна а, тха фусама аа баркал аьнна бахар уж. Хьаьший дIабахача Мисалмата хетт сога:
— Вай цIагIа дукха нах мичаб, совдаьннача дуача хIаманна фу ду аз?
— Хьай маьра-нанага дIа а хаьтте из раьзаяр хьаде, са новкъосташта дегIа хиннадац из, — аьлар аз сесагага.
ХIаьта шийна хьалхашка из хаттар несо оттадича нане аьлар цунга, гонахьа бахача лоалахошта дIале, боккхийчарна а, бой кхоабаш багIача исташта а. Мисалмата цо яхар дирах тхоай лоалахой буза а бир оаха, царцара барт-безам сов а баьлар тха. Дала ишта дIанийсдир из.
Нах чубахачул тIехьагIа хетт сога нане:
— Темаркъа, хоза лерттIа гIулакх хиларий хьа хьаьшашта?
— Хилар даьра, вожаш хьа ца бахкар хала ца хийттача. Хетаргахьа сона раьза боацаш Iийнаб уж, е сох ца башаш, — альар аз нанега.
— Ай мичара, сих ма ле, из морг нийслуш хул, ший рузкъ дар хьавенав, доацар висав. Цох сагот ма делахь, Iа дой нийса а хургдац. Далла дикагIа хов, аз ма яхий хьога, Дала вайна вегIар хьавенав. Хьо-м хIана лархIац цар? Ханал хьалха дегабуам ма белахь са кIаьнк, дар фуд ца а ховш, мегаргдац хьона, — аьнна тевир со нанас.
Ер деррига аз сенна дувцаш да аьлча, укх дувцара маIан фуд аьлча, нагахьа санна шоаш лаьрхIа кийчам а баь шоаш саго ше волча дIадехе дIагIо из волча, цун сагIах кхета, цун дика хетар де, ловца баккха.
Вай даьша яхад, «Тух-сискало барт-безам совбоаккх». Нийса а яхад. Дала барт, машар, ираз эша ма долда вайна.

Темаркъа

№ 90-91 (12026-027), шинара, 19 июнь, 2018 шу. Вторник, 19 июня 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *