Мах бац цун…

«ЙIовхала-м хала дале а сатохаргдар вай, бакъда хий доацаш хилча хала да-кх вахар. Укхаза-м вала а йиш яц хий деце. Дакъа сенца лувчадергда?». Уж дешаш сона хезар укх деношка хьоалчагIа долча нийсвеннача. «Ма чIоагIа йIайха я-кх вайна», аьнна шийга леткъача сагага аьлар уж дешаш воккхача сага. Бакъдий цо яхар? ДIа уйла йича бакъда, харц хIаьта а дац. Iаламца дувзаденна мел дола хIама хица хоттаденна, цунца бувзам болаш да. Хий ца хилча вахар хала хул, цхьаккха хIама хьаде аьттув балац. Из доацаш висача мара хац цун хам. Хьаькъал долча сага дика кхетаду хий яхар фуд, цун дозал, мел мах болаш да из. Цул совгIа, хица дувзаденна да сага деррига вахар. Саг ше а дукхагIча даькъе хих латта, укх дIайхача деношка хIаьта а.

Интернете, е нах вIашагIкхийттача хаза йиш я вайна, хий дагIац яхаш нах кадаш, леткъаш. Фу дергда цар, бехк бац мала а, цIагIара коара гIулакхаш даха а хий доацаш хилча. Гурахьа, Iай, бIаьсти цхьаккха хало а йоацаш хьадоагIаш дола хий, бIаьстан тIеххьара бутт чакхбалале мича дахар ца ховш дай дIадоал, бокъонца дIаэзача санна, е кхычахьа дIадилча санна. БIарчча ахкан кхы хьа а долалуц из.
Хьалха ханаш яр вай ноаной, цар ноаной ишта кхы дIахо а кхалнах, мехкари хи тIа ухаш, кIудалашца, ведарашца, е канистраца цар хий кхохьаш. ХIаьта хIанз цу тайпара хи тIа ухаш кхалнах кIезига гу. Бакъда, укх шера геттара дIайха даьхкача деношка наггахьа го йиш я хий дагIац аьнна цIи хезача Пхьилекъонгий-Юрта цу тайпара хий дахьаш боагIа кхалнах. Фу дергда цар, 21 гесард дале а хий ца мелча, шоай гIулакхаш ца даьхача барг мича ба уж.
Кхаь даькъе екъа мегаргйолаш я вай мехкара цхьайола юрташ хицара гIулакх доашхаш. Цхьайолча юрташка ахкан замалахьа дийнахьа а буса а хьадоагIаш да хий, хIаьта цхьайолча юрташка, дийнахьа дагIац, бийсанна доагIа, цхьайола юрташ я, доагIаргдац со аьнна дув биача мо мара е дийнахьа а е бийсанна а хи тIадам хьа ца боагIаш. Цу кхоалагIча даькъе болча наха хала да, уж моргаш ба дIаяхача халача замашкахьа санна хий кхахьадезаш бола нах.
Цхьаькха да хьоаде дезаш, ца аьлча нийса а хургдоацаш. Фуд оаша хетте, дIахо дувцаргда вай. Хий хьадоагIача хана а из доацаш вай дисача а цу хин хам бара дукха тIера хилац вай. Аз-м лораду хий, аьнна дагадоссаргда хIанз хийла ер къамаьл дешачоа. Бакъле деза вай. Вай къоабала дой а ца дой а, хьаштдоацаш, лоадам боацача гIулакха дукха хий доаду вай. Хьаштдале боаггIача боараме цун мах а биц.
МоллагIа керда ваха ховшвола саг хий дола моттиг а лахе цига хов. ХIана аьлча, хий доаца вахар хала да. Барзкъа диттар, кхача кийчбар, беш лелаяр, унахцIено Iалашъяр – уж деррига гIулакхаш хица дувзаденна да, хий ца хилча кхоачашдулург а доацаш. Хий доацаш ма дусалда вай, яхаш вай лелар пайда бац воашка из долча хана вай из лора ца дой. Бакъда, из лорадара дукха тIера хилац вай. ХIаране дIа уйла е мара езац мел хий доаду ше дийнахьа. Цхьаволчо геттара дукха доаду хий, цхьавар наькъа тIа из Iо а ухийташ вах, цхьавар шийна боарамах мара из кхы доа ца деш хул. ХIаьта бешара е коара хин краник хьа а йийле из деннеи бусеи Iо а ухийташ цу гIулакха дукха сагота боацараш а нийслу, вIалла цунгахьа дIа а ца хьожаш. Вайна новкъа дале а, хала хете а долаш да уж хIамаш. Даьра вай жоп дала дезаш а-м да.
ЦаIаш даггара, «…хий дагIац тхона, оарц дала…», яхаш кхайкамаш деш лел, хIаьта шоллагIбараш хIара дийнахьа шоай наIаргара наькъаш доша деш хий Iоухийташ, хьаштдале ший гIулакх даьлча а краник дIа ца къовлаш багIа. ХIаране из гIулакх ший леладе доагIача боарамах леладеш хилча ца хила мегар вайга уж халонаш. Дукха нах ба укх доккхача дунен тIа хин кхоачам боацаш, из доацаш хиларах шоай хицара хьашташ ма хетта кхоачашде аьттув боацаш. Хьалха цу тайпара халонаш вай мехка хургья аьлча теша хала дар. Бакъда хIанз хьаэтад из хьал хий долаш а доацаш а. Мел кIезига дале а, мел дукха дале а лораде деза хий. ДукхагIа мел вола саг из хьалха даккха ца дезаш дика ховш ва. Даьла салам хилда цунна, вай Пайхамара аьннад: «Форда тIа хье вагIе а хий ма доаде». Цу хин мах лакха хилар а, цун хам бе безаш хилар а вайна хьахайтардухьа аьнна да из. ХIаьта воай кер чу Iочухьажача ховргда вайна, воаша хий вай Пайхамара ма яххара лораду, е лорадиц.
Нах дика бовзаш, из гIулакх иштача хьале – хий лора цадара тIехьа отта доладенначул тIехьагIа, деррига теркал а даь, 1993 шера ООНа Генеральни Ассамблеяс хьакхайкадаьд Дерригача дунен тIара хин ди. Ший резолюценгахьа цу юкъарчено массайолча паччахьалкхешка дIакхайкадаьд хIара шера хий лорадеш а, керда цIена хий дола моттигаш белгалйирца гучайоахаш а вIашагIкхетара балхаш дIакхахьа деза, аьнна. Бакъда, из цар белгалдаь дале а деце а бусалба саг, хьаькъале саг ха декхарийла вар зехьа хий доаде мегаргдоацилга а, из Дала адама хьаденнача доккхача ниIматех цаI долга а.
Цхьаккха къайле йоацаш ховш да наха, нагахьа санна хий децаре укх дунен тIа вахар хинна хургдоацалга. Хий доацача – вахар дац. Дале а деце а хий доадара тIера хул цхьабола нах. Хий мел чIоагIа эшаш хIама да а, цун лоархIам мел лакха ба а бусалба дингахьа хьадоагIача къамаьлашка чIоагIа хьоадаь да. Из доашхаш наха хий лорадича бакъахьа хеташ йоах бусалба Iилма дийшача сага: «Оашош молаш дола хий гой шоана? Оаша доссадаьд из морхашкара, е Со ва из доссадаьр? Сайна лайнадаларе Аз къахьа даь хургдар из, хам ца беш хIанад шо?», йоах, Дала сийдолча Къуръана чухьа. Цхьаькханахьа Къуръана чухьа йоах Дала: «Аз цIена хий моладаьд шоана». Кхы а йоах Дала дIахо: «Цо́, сигалара хий Iодайт боарамагIа, цунца Аз денна лаьтта дийнду. Цу тайпара Кашара шо гIовтта а дергда». Хий чIоагIа лерхIаме хIама да, ма дусалда вай хий доацаш, – йоах ГIалгIай Мехкда волчара дин гIулакхий урхален гулгалхочун гIонча волча Манкенаькъан Iийсас.
Иштта дIахо хий лораде дезаш хиларах а, цун мах ховш хьурмат де дезаш адам хиларах а дувца дийшача сага: – Даьла солот-салам хилда вай Пайхамара, цун асхьабех волча Iумара воI IабдуллахIа хьадийца къамаьл да, цкъа ламаз эцаш воаллача СаIада юхе гIолла тIехвоалача Пайхамара аьлар, аьнна: «Ай фу исраф да из, ва СаIад? Вокхо хаьттад: «Ай хигахьа а исраф да?» Пайхамара жоп деннад цун: «Да даьра, Iододача доккхача хи чу хьо воалле а-м». Иштта Пайхамара къамаьлашкахьа хьадоагIаш да, ламаз эцача хана дIахьокхалуш болча хIара хи тIадамо саг къиноех цIенаву, аьнна. ТIаккха хулий вай хий лора де дезаш? Даьра хул, Даьла доккхагIдолча ниIматех да хий, — йоах дIахо Iалама сага Iийсас.
ХIанз хаттар да са нахага, аз доадар бахьан долаш, кхыбола нах хий доацаш бусаргбий-хьогI, аьнна вIалла дагадохий вайна? Вай хIаране хий эшача боарамах мара доа ца доре хий таа мегар. ХIаьта тахан нийсхо йоацача хьал тIехьа да вай гIулакх, цхьабола нах шоашта ма тов хий доадеш ба, хIаьта шоллагIбараш цун кхоачам боацаш ба. ХIара саг декхарийла ва хий доа ца деш, цунгахьа кхом беш из лораде. Нагахьа санна вай лорадой, долаш хургда вайга хий.
«Хий хьадагIац тхона, боккъала оарцагIа довла» яхаш кадаш болча наьха кхайкамаш тIа гIолла Пхьилекъонгий-Юртарча бахархошта хий Iалашдара гIулакх мишта дашха йиш йолаш да хьажа ваха хилар ГIалгIайчен Мехкда Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бек. Аьлти-Юрта скважин-резервуараш йолчара Пхьилекъонгий-Юрта хий Iочудилла аьттув бий хьожаш хилар уж.
Из хаттар доашхача дакъалоацаш хилар Мехкдаь администрацен кулгалхо Яндакъонгий Мухьмади, правительства тхьамада гIонча Ужаханаькъан Мухьмади, иштта хьоахачьча юртий дайи, шахьараи, районии дайи. Пхьилекъогий-Юрта бахархошта хий Iалашдарах массехк хаттар айдир гулбеннараша.
ВIашагIкхетара доакъашхоша лаьрхIар эггара дикагIа лерттIа хий дIаозаргдолаш низ болашагIйола кхоъ водозаборашка насосаш овттайича аьттув хургба Пхьилекъонгий-Юрта бахархошта хий дIадала. Мехкдас цигга тIадиллар, кхы юкъ ца йоаккхаш из хаттар юстардаккха, укх деношка, аьнна.
Цу гIулакха нах вIашагI а теха яь кхетаче йодача юкъа Баматгире Юнус-Бека ГУП «ИнгушрегионВодоканала» кулгалхо Дзейтанаькъан Муслим балхара мукъавитар. Мехкдас яхачох, хьалххе а аьхкий наха хица халонаш хургйоацаш Iалашо е езаш бар цу гIулакха тIабахкараш.
«Наькъа карта» кхоачашдара ха тIехъяьлийтай Iа. Мехка юрташка хина кхоачам боацаш хилара хаттар, апрель бетта кхоачаш а даь юстардаккха дезаш дар шо», — аьлар Баматгире Юнус-Бека, балхара мукъавитачунга.
Бусалба дин леладеш, дизза бусалбаш да тхо яхаш ма дий вай. Цудухьа юха а кердадоаккх аз, вай Пайхамара къамаьл, Даьла салам хилда цунна: «Форда тIа хье вагIе а хий ма доаде». Ма доаде хий, лораде, вай вахар ма дий из.

Матенаькъан Илез

«Сердало». № 98 (12034), шинара, 3 июль, 2018 шу. Вторник, 3 июля 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *