Мотт хьехаш дола «къулба»

Укх тIехьарча хана дукха дувц, гIалгIай меттахи цу метта йоазув нийса дарахи лаьца. ХIаравар дошлорг оттаде гIерташ ва, вIалла шийна цох хIама ца хой а. Цудухьа укх массайтта шера, сона хеташ, дошлоргий дукхалга диллача вайна тIехьакхе могаш къам а мохк а наггахьа хуле тамаш я. Сона ховш а, пIелгашца дагардича, итт совгIа да уж, тайп-тайпарча автораша яздаь. Сона цаховш а хила тарлу. Кердадараш яздеш доахк тхо яха нах а нийслу. Вешта аьлча, кастта кхы а гучаяргья вай мотт тоабе гIертача наха хьаяь «кирпишкаш».

Аз ер дош хьоахадара бахьан дувзаденна да, укх шера вай орфографе кердача дошлорга 15 шу дизарца. Из кхеллар ва Оздоев ИбрахIима Рамис. Бакъда укхаза белгалдаккха деза, из яьссача моттиге хьахиннадоацилга. 1961 шера Рамиса дас, вовзаш волча Iилманхочо Iабдуразкъий ИбрахIима арадаьккхадар шийна юкъе 6306 дош дола орфографе лугIат. Дас баь болх шербеш, тоабеш, къахьийгад воIа. Цун дошлорга юкъера дешаш шозза дукхагIа да. Рамиса оттадаьча, 2003 шера арадаьннача «ГIалгIай метта орфографически дошлорга» юкъедахад 13 088 дош.
ХIара йоазонхо хIана вац аьнна, ше-ший орфографи йолаш ва вай. Вай къаман грамматика да, цо белгалдаьхад мотт нийса бувцара а йоазув дара а наькъаш. Долаш да лакхе хьоахадаь орфографе дошлорг. Вай царга ла ца дувгIаш хилча, сенна эшаш да уж? Нагахьа санна уж во дале, яздийя царна юххе Iодахкал царел дикагIдараш. Вий из де низ кхоачаш саг? ХIанзарчоа-м вац. Бакъда долаш дар кегаде гIертараш дукха ба. Цудухьа, кердадараш яздаь арадаллалца, долаш дараш лоархIаш, цар сий деш, царех пайда эцаш хила деза вай. Царех дашаш а хила деза.
Оздоев Рамиса дошлорг тахан долчарна юкъе дикагIа да. Из дIадолалуш, автора язъяьй метта дIадахар довзийташ йола дукха йоккха йоаца дешхьалхе. Нийса яздарца ювзаенна бокъонаш тIайолаш 23 оагIув я дувцача дошлорга. Нагахьа санна хала кхеталуш, къовсам болаш моттиг хуле, цу оагIонаш тIа дIаязъяьча бокъонаша гIо-новкъостал ду дешаш нийса яздара бух тахка. Цул совгIа тIеххьарча 10 оагIон тIа хьакъоастадаьд кхетаде хала дола дешаш, царна эрсий меттала таржам а деш.
Мотт Iомабе, тахка безам болча наха дукхагIа из дошлорг могаду вай Iилманхоша а хьехархоша а.

С. Арчаков

№ 101 (12037), шинара, 10 июль, 2018 шу. Вторник, 10 июля 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *