Халкъа духьа

Ший сакъерда а луш, шийна болча чама хIама леладеш вола саг цхьаболчар къоабалвеш а кхыболчар къоабал ца веш а хул. Бакъда дерригача халкъо къоабалваь тIаийцача саго деш дар шийгахьа пайда дукхагIа болаш а, беркат доккхагIа долаш а хул. Иштта да меттацара а, литературацара а, культурацара а хIама. Вай къамо даьча ца Iеш кхыча халкъаша а сий деш, геттара цар кхоллам дукха безаш тIаийца йоазонхой хиннаб вай къаман. Тахан а ба цу тайпара йоазонхой шоай ма даггара къахьегаш, вай литература дегIадоаладеш, дийна болаш вайна юкъе бахаш а болаш. Бакъда, нах дешара дукха тIера бац.

Тхьовра денз хьабаьхкача вай къамах болча наха йоазонхоех хьалхара Халкъа поэт аьнна цIи кхаьчар Яндакъонгий Хамархий Джамалдин ва. Цунгара хьаболабенна иттанел дIатIехбовлалца ба вай къамах бола йоазонхой цар хьинаре къахьегарах паччахьалкхено халкъа йоазонхо яха цIи енна. Нохч-ГIалгIай халкъа йоазонхой: Яндакъонгий Джамалдин, Боканаькъан Ахьмад, Базоркин Идрис, Озенаькъан Салман, Чехканаькъан СаIид. ГIалгIайчен халкъа йоазонхой: Вешкаранаькъан Мухьмад, Гаьгенаькъан Гирихан, Хамхой Ваха, Пхьилекъонгий Амир, Дидиганаькъан Раиса, Пхьилекъонгий Махьмад-СаIид, Льянанаькъан Марем, Горчхананаькъан Бадруддин.
Вайна ховш ма хиллара укх деношка ГIалгIайчен 26 шу далар дездеш хилар вай халкъ. Цига из цIай дIахьоча, цхьацца толамаш дахар бахьан долаш Мехкдас белгалбаьхар дукха нах. Иштта белгалбаьхача наха юкъе вар Горчхананаькъан Хасолта Бадруддин а. Цун еннай ГIалгIайчен Халкъа йоазонхо яха еза цIи.
Бадруддина йоазон тIехьа къахьега дукха ха я. Йоазонхо хиларал совгIа гIалгIай мотт чура денз бовзаш хиларах хьехархо волаш а дукха болх баьб Бадруддина. ХIанз енна ер цIи а йоацаш 2007 шера «Заслуженный работник Культуры» яха цIи еннай цунна, из доацаш кхы а дукха толамаш да йоазонхочо даьха. Цудухьа дIахо дода тха къамаьл да вай метта а, литературан а, йоазонхой а хьал дувцаш Бадруддинаца цхьацца хаттараш доашхаш. Аладеза Бадруддин «СелаIад» яхача журнала керттера редактор волга.

— Тахан вай литература хьал мишта латташ санна хет хьона, малагIча даькъ тIа да из?
— Хьал дика а дац, кхы геттара во а дац, Илез. Цхьа ха яр вайна, шера цхьа книжка а ара ца доалаш, журнал а сецадар. Цхьа берий журнал дар арадувлаш, из а Майсигнаькхъан Саламхана хьинарах дисадар, болх юха ца соцабеш. ЧоагIа чоалхане ха яр из, къаьстта вай мехка́. Хувцаенна общественно-политически формаци, Буро магIа хинна тIом, нохчашкахьара тIемаш, бIаьш эзараш бахачара беха лела нах, даггара михьаръяьнна хьувза, когаш тIа отташ латташ йоагIа, рынкацара экономика; хьавIаштIехьйоаккхаш латта вай паччахьалкхе. Вай боккхагIбола йоазонхой дегах а вахарах а из шейола халонаш чакхъяьлар. Иштта хала ха латташ хьадера вай литература 2000-лагIа шераш доладаллалца. Цул тIехьагIа вай Правительствос яьча постановленех хьахилар, (юхакхоллаш санна, хьайир) вай кепайоазон изданеш: газеташ Сердало, ГIалгIайче, журналаш СелаIад, Литературни ГIалгIайче. Цу белхо нонагIо тоадир гIулакх. Къаьстта журналий гIулакх тоаделар – уж паччахьалкхен субсиде тIа даьхар, хан-ханнахьа арадувла доладелар. ХIаьта книжкаш а кастагIа арадувла доладелар. Из технически гIирсий оагIув я. ХIаьта кхоллама оагIонгахьа бIарглакхар дича укхаза а хувцамаш дукха хиннад. Советий хана соцреализма метод яр дукхагIболча йоазонхой кхоллама кIийленга латташ хиннар. Цу хана сенах язде деза а, сендухьа язде деза а, сенна адам шоай произведенешка тIахьеха деза а ховра йоазонхошта, коммунистий парте хьхьалхадоахар из. Йоазонхой болх а уж шоаш а культурни авангард яр. Цхьацца кхоачамбоацараш цу методаца хиннадале а – цу замалахьа яздаьча гIалгIай йоазонхоша йитар йоккха тIехьле я вай къаманна. Цунца цхьана, цу соцреализма́ оппозице латташ бола йоазонхой а бар вай литературе къахьегаш, къаман вахара дух лехаш бола йоазонхой, масала Чехканаькъан Капитон, Хьоашалнаькъан Iаьла, Албакхнаькхан Жабраил, кхыбараш.
Вешта аьлча, сенах язде деза а ховра цу хана йоазонхошта, Iояздича из арадаргдолга а ховра, соцреализмана геттара дуттара из деце. Де́шаш нах а бар уж книжкаш, дукха беце а. Из зама дIаяьннай. Цу замалахьа къахьийга йазонхой а бакъдунен чу дIабийрзаб, наггахьа саг мара ца вусаш, ханна боккхабараш а, ханна дикка зIамагIбараш а. Дукха цIераш яха езаргья вай, уж берригаш а хьоахабе делча: Озанаькъан Салман, Базоркин Идрис, Боканаькъан Ахьмади, Ведажнаькъан Ахьмади, Пхьилекъонгий Махьмад-СаIид, Чехканаькъан СаIиди, Ювсапи, Гаьгенаькъан Гирихан. ЗIамагIболчарех: Хьоашалнаькъан Iаьла, Ахилгнаькъан Микаьил, Вешкарнаькъан Мухьмад, Хамхой Ваха. Боккха низ ба укх шерашка вай литература чура дIабахар. ХIаьта хьатIахинна низаш иштта доккхий низаш дац. Царна юкъе сона кхаъ хинначарех Коазой Iашат я, тахан дукха хьоахаеш а яц цун цIи.
Книжкаш арадувл, бакъда хила безача боараме дац уж; шоай чулоацамга а кепатохарга а хьежача. Укх тIеххьарча шерашка арадийннача книжкашта йдейно-художественни боарам, цар мах ишта е вошта хилар цIенхаштта тохкам, обзор еш хайра саг вац. Е художественни направлени малагIа я, фуд цо кхайкадер – из хIама теркалдеш дац. Из тохкача доацача халача хьал тIа да тахан а вай литературагара хьал. Йоазанхошта шоаштта дисад литература деррига а – Iо а Iайха язде, ара а Iайха хеца, дIа а Iайха дохка, деша а Iайха деша, яхача кхаьчад из хьал. Даь Iунал доацаш дисад из гIулакх, хIаьта да́ отта дезар Iаьдал да. ЛерттIа дола литература наггахьа йолча замалахьа, наггахьа долча къамий мара хиннадац, ахчан пайдо леладеш. Тахан а дац, англо-саксоний къамаш дахача мехкашка мара. ХIаьта вайдар хиллане а хила йиш йолаш дац. Цудухьа Iаьдало йоакхо ца яр укх метте – литература эшаш дац яхача къамаьла́ нийсса да. Амма сога хаьттача литература а, кхыдола дуккха хIамаш санна эшаш да, хиланза дарг а доацаш. Йоазонхой къахьегам ба, кхы мел дар дIадаьлча а, мотт дегIабоалабеча, общественни уйла вIаштIехьйоаккхача, театр, иллеш дахара культура дегIадоайгIача бухе латтар. Культуре базови хIама я литература. Дувца дукха да, сов дIаьхлургда вай къамаьл.
Цкъа «Эздел» яхача культура центре, вай цхьана ма дарий цига, цхан зIамсага аьлар, ахчанга-бохчанга а ца хьежаш, йоазонхо, ше йоазонхо вале, яздеш хила веза. Из гIалгIай литература́ зене къамаьл да. Йоазув Iалаьмате дукха ха а низ а дIаозаш болх ба. Исбахьален йоазув – кхерий тIа даьчул а чIоагIагIа дола къаман духовни портрет да. Из къахьегам Iаьдало ахчанца новкъостал деш ца хуле, дIагIоргбац. Вай мехка, книжкаша йоазонхошта сискал Iалашъялла дукха бац книжкаш дешараш. Аз яхац, цунах йоазонхой бIаьхий бе. Аз яхар да, къахьегамах доагIар дIадала деза. Вай метта а литература а хьал тоадар вайна дезе, Iаьдал вай литература́ йоакхо еш хила деза. Из йоакхо укх 26 шера кIезига йолаш вай хьадоагIаш а да. Дукха дийцад из, дIахозаш а дац. Эггара цу юкъе лоархIамегIадар да Йоазонхой союза эшачунга хьажари, книжкаш арадаха издательство хилари, лерттIа йола гонорар Iооттаяри. Вай гонорарах цхьа постановлени я, 2000-ча шера араяьнна. Цу хана, 1500 сом прозаца язъяьча авторски листах (40 эзар хьарак да уж) лулда, хIара шера из мах индексаци еш а хилба аьнна, латт цу тIа. Из постановлени дагайоагIаш саг сох кхийттавац.
Тахан дукха керда йоазонхой ба Йоазонхой союзе хьачуийца. Цхьаццаболчар цар болх кIезигбе гIерташ къамаьлаша ду. Уж къамаьлаш, де хьакъ дола къамаьлаш дац. Болх эсала хете, карта миIингашкара къамаьлаш а дита́, хIанад ер иштта? Фу эш шоана? Ер дича, ер вIаштIехьдаргдарий шун – иштта хила деза къамаьл. Из деррига а хьавIаштIехьдаьккхача, да́ха мегаргда бехкаш. ХIама тоадалар дезе, ях аз. ХIаьта футтаройна ала безам болчун баге-м соцалургяц.
— ТIехьарча хана метта хьал дувцаш, цунгахьа цхьацца хувцамаш юкъекхувлаш нах ба. Хьога хаьттача вай мотт бизза латтаргболаш мишта дашха йиш яр уж чоалхане хаттараш?
— Меттацара гIулакх тахан чIоагIа эсала латт. Из дуккха а оагIонаш йолаш болх ба. Вай цкъа а шозза а яхар мо, овттаяь паччахьалкхен программаш яр. Цига яздаь хиннар ах хьадича а, наьха санна тоалургдар гIулакх. Эггара доккхагIдар да, нах сомабоахилга. Вай багах лебу мотт чIоагIа телхаб. Са дас-нанас ишта бувцац из. Цар ханара болчар а бувцац. Долче, тха ноахал да из талхийтар. Из а ши-ша хинна хIама дац. Эрсий меттала дешар чакх а даьккхе, балха долх вай. Массанахьа мел лелар эрсий мотт ба. Таханарча заман гIирсашца хоттабенна бац вай мотт, тхьоврача заманца хоттабенна ба. Цу заманца цхьана аратотташ а латт. Из ара ца таттийта вай доахке, таханарча гIирсашца хьахотта беза из – ишколенца, офисашца, производстваца, газеташца, телевиденеца, делопроизводстваца. «Модз, модз» яхарах баге мерзлургьяц, меза Iаг багаболлалца. Из кхетаде деза наха, ба́хача наха. Вай воаш метта тIа ца дерзе, арахьара саг воагIаргвац вайна из вIаштIехьбаккха. Вайна Iаьдало йоазув хьадаьд цхьан хана, ишколаш яйтай, учебникаш дайтад. Вай воаш а хила деза хIанз цу мел долчунна уйла еш. Вайна къаьстта метта институт а езар. Дукха Iилман оагIорахьа тахка, тоаде дезаш хIамаш да вай меттаца. Метта политикаца вайна хьалхашка латтар да – метта модернизаци яр. Из фу яхилга да? Из да, тахан мел йолча таханарча заман формашка бизза мотт чуба́ккхари, иштта йола функцеш лелае могаргдолча хьалаш тIа из баргболаш, дегIабоалабари, тахкари. Из хьа ца дой, вай мотт бовзаргбоацча баргба, цхьа бIаь шу кхы далалехьа.
— Бадруддин, мел болх ба хьай кхоллама тIехьа Iа исбахьален литературе къахьегаш баь?
— Со язде волавенна дукха ха я, хьадаьчун кIезигалга хьежача. Таханара зама йоазона дуттара зама я массе а оагIорахьара. Вайцига хIаьта а я. Йоазув деш волчоа сина сатеми корта паргIата хилари эш. Уж шаккхе а доацаш да. КIезига яздаьд аз, язде дезачунга хьежача. Бакъда айса яздуча хана дика язде хьежав со, дукхагIйолча хана.
— Бегашта мо дувцаш цхьа хIама да «Серадло» газетах Iа «Боадоло» аьннад яхаш, бакъда сона сайна хеза дац из. Фу бахьан дар из ишта алар, бакъдий из? ХIаьта хIанз «Сердало» гIалгIай меттал язде дола ма деннадий цхьан оагIон тIара шоллагIча оагIонга а кхувдаш, фу хет хьона цох хIанз?
— Аз «Боадало» аьннадац, дагадагIац, иштта аьннадий. Аз тилла цIи «Светало» яр. Бахьан дар, гIалгIай мотт цига кIезига хилар. Яздеш-м хьалха а дар из, цхьацца улх хулар цун гIалгIай меттала. Сона дезар-м деррига а газет гIалгIай меттала хилар дар. «Сердало» цхьа моллагIа йола издани яц вай къамана. ГIалгIай меттала публицистика стиль еррига а Сердало газете хьаяь а цо дIахьош а яр хьалха. ГIалгIай журналистика пхьоалле а яр из, деррига гIалгIай меттала арадувлача хана. ГIалгIай йоазон юхьиг а литература юхьиг а цу газета сердалонца хьахинна я. ХIаьта вай гIалгIай кхоллама а Iилман а интеллигенци чулесташ хинна кхуврч а бар из. Тахан из деррига а ца хулача кхоачаш, дIадаьнна латт. Из еррига йоазон ганз йоаяьй вай тахан. Мичаб вай корректораш, редактораш, гIалгIай меттала язду журналисташ? Коммунистий Iаьдало кхебаьраш дIабаьннаб, кердабараш хьалкхийнабац. ХIана кхийнабац? Шоаш эшаш хиннабоацандаь. Сона а са мугIарах болча наха а тахан эшар из тайпа газет хилар. Iоха а, дагавала а, саготалла йистхила а, вай къаман юкъара долча хIамах дагара-дистара ала а да моттиг хулар цох тIаккха.
Иштта дола «Сердало» а, журналаш а, издательство а хилча, цхьа кхотаче хулар цох, кхетаче а хулар. Из во хьал селхан-тахан хьаэтта дац, газет эрсий меттала материалаш етта доладелча денз хьадоагIаш да из хьал иштта. Ший меттала газет хилар — къаман герб, гимн, байракх хилар мо хIама да. Цудухьа, иштта тесса вайцига из гIулакх дита хиларах чIоагIа тамаш а ю аз. Цунга хьежжа да вай дIахо мел дар а – школашкара учебникий гIулакх, художественни изданешта кепатохар – къаман культурера базови мел дола хIамаш. Тахан газетера гIулакхаш кIеззига дикагIа да. Бакъда из тоаденнад а ала йиш яц, ши оагIув араювле а, кхоъ ювле а. Боад кIеззига айъеннай, бакъда дIахо фу хургда хац. Бокъонца, деррига а гIалгIай меттала даллалца, массаз эрсий мотт болчахьа «Iочухехкалургда» «Сердало».
— Дала гешт долда царна, хьалха хинна дIабахача вай цIихезача йоазонхоша шоай исбахьлен кхоллама йоазол совгIа кхы а дукха статьяй хьисапе йоазош дора «Сердало» гезете, хIаьта хIанз тигац йоазонхоша язде. Сенца дувзаргдар Iа из?
— Уж кхыча заман кIантий бар, из царна эшар. Аз айса а язйора цхьан хана тоъъала статьяш, дукхагIа меттах, литературах яр уж. Кепайоазув советий хана лоархIамегIа дар телевиденел. Сога хаьтттача, тIехьленга диллача, тахан а да из лоархIамегIа. Зама хувцаеннай. Советий хана-м декхарийла а бора йоазонхой. Тахан еррига духовни оагIув бусалба дешар дийшача нахага я, царга ладувгI наха. ХIаьта еррига творчески оалача интеллигенцех маргиналаш хьахиннаб. Газета хьалха общественни трибуна яр. Тахан Iа цу тIа аьннар теркалдеш саг вац. Къаман интеллигенцех болча нахах газета ше а дац дукха яздеш. Хьалха «Сердало» редакци йоазонхой чулесташ а цар чам латташ а фусам яр. Газета болхлой шоаш йоазонхошца кхоачарле ца хилар а хила мег укх юкъе. Вешта, вай общество а дукха кхотаенна яц тахан. Шевар цхьацца-цхьацца ваьнна ва вай. Дийша нах шоаш ба, йоазонхой шоаш ба, иллеш доахараш шоаш ба, актераш шоаш ба, хьакимаш шоаш ба. Общество яц, корпорацеш я, цхьа ший тайпара йола. Къаман кхоллама интелигенце гIулакх чIоагIа мелденнад. Цар хьадаьр а е де дезар а дукха теркалдац, цар оаз хозаш яц, цар йоакхо кIезига ю. Цхьаькха а да. Вай массехк шу хьалха чакхдаьннар во зама яр – теракташ, спецоперацеш. Сона цох мадарра ала хац, бакъда хьалха хинначоа юхе наьха санна хувцаеннай вай общество.
— ХIанз къамаьл кIезига кхыча апарах дерзадаь, хьа кхоллама хьакъе хаттар оттадергдар аз. Масса книжка да хьа драматурги а, поэзи а, пьесай а даькъе арадаьнна? Кхы дIахо яздеш вий хьо, каста араяргйолаш хIама йий хьа?
— Книжкаш дукха дац. Кхоъ да са арадаьнна книжка, коллективни сборникаш ца лаьрхIача. Стихаш тIайолаш цаIи, дувцараши пьесаши йолаш цаIи, кагий пьесаш тIайолаш цаIи. Дуккхача шерашка къахьегаш, тIаводаш-тIеравоалаш 2003-ча шера денз оттадеш да, са гIалгIай метта лугIат а. Из хала а боккха а болх хиларах, цунах догъиккха айса из Iокхоссар кхераш, аз хьалха хьоахабаьбац из болх цхьаннахьа а. Цунцара дукхагIбола болх баьннаб, хIанз а дукха болх бисаб, бе безаш. Цунах ваьллав со дукхагIча даькъе, тIеххьарча шерашка аьлча а, 2012-ча шера денз. Цхьабола са новкъостий раьза а бац из болх аз беш хиларах. Говзаме йоазонаш дича бакъахьа дар Iа, йоах цар. Мичча беса дале а, цкъа дIалоладаьр чакхдаккха ма дезий. Хьа мел даьр дов хьа, юхедисар чакх ца даьккхача.
Тахан арадаккха кийчдеш берашта язъяьча стихай книжка а да са, дукха сома доацаш. ХIаьта, Дала аьннадале, гурахьа премьера хила езаш я «Ганз» яхача са пьесах оттаяьча спектакла. Язъе лаьрхIа цхьацца пьесаш а, кхыдола йоазонаш а да.
— ГIалгIай дешархошта чIоагIа дег чу дужаш хоза хийтта дувцар да хьа «Анзор» яхаш, хьона хьайна малагIа хьай кхоллам хозагIа а дикагIа а хет?
— «Анзор», аз сай 18 шу даьннача хана яздаь дувцар да. Сона сайна дикагIа хетачарех да «Метаморфоза», «Сом», «Чоалдара Зарахмат», «Овтий бекхам» яха дувцараш, цхьайола пьесаш. ТIеххьара ши дувцар дIаяхача замах яздаь да, фольклорни стилистика́ тIатайжа. Сенах да уж? Вай литература, ше хьакхоллаелча денз, дIаяха зама – Iадатий боад я, кердадар деза, керда турпал веза, эбаргаш безац, къоала уха кIантий безац, яхаш хьаенай. Цу хана цхьа ший бакъдар шийца долаш а хинна хила мег из тайпа кхетам. Бакъда тахан сов гаьнадаьннад вай воай къаман мел долчох, оамалаш а мотт а хувцабеннаб. Цудухьа, цу заманцара сай тахан бола чам, цу замалахьа лебаьча метта морзонаш хьахьокха гIерташ яздаь дувцараш да уж. Идеализаци а я цу чу. Реализм яц из, романтизм я. Вай Тхьовре, идеализаци а еш, хьахьокха гIерталга санна хIама да из.
— Яздаь книжкаш да тхога яхаш, царна кепа тоха аьттув боацаш йоазонхой ба вай, фу хет хьона цу гIулакхах? Вешта, Iа Iайха хьай книжкашта мишта кепатоха?
— Са книжкаш чIоагIа низкъала дийннад ара. Со 1980-ча шерашка денз литетаруре дIавайза, сох цхьа хугйола дегаондало лоархIаш хинав.1992-ча шера, гIалгIай редакци Шолжа-гIалий тIарча издательствера дIаяккхарах, ара ца доаккхаш, юхаделар са дувцарий книжка, цига гIалгIай редактор висавацар цу хана. Цул тIехьагIа,1996-ча шера денз, цкъа-шозза хьежар со из арадаккха. Бакъда из 2007-ча шера мара арадаланзар. Аз цIаккха а дийхадац книжка арадаккха ахча, из Iаьдала ахча деце. Са духхьашхара книжка (стихаш) Къаман библеотекас арадаьккхад 2001-ча шера. ШоллагIдар «Сердало» яхача издательстве даьннад. ХIаьта кхоалагIдар (Кагий пьесаш) вай Культура министр йолча ГIазднаькъан Марета даьча новкъасталца даьннад. Книжкаш арадахара гIулакх тесса леладеш да. Бакъда со уж арадахара цIаккха а сагото еш хиннавац, сона дукхагIа дагадаьллар да, укх чоалхане хьайзача замалахьа сайна ма хетта язде паргIато ца хилар. Вай хьаяь редакционни совет а яр, книжкаш арадахара хьакъехьа гIончалла отта. Дукха доккха хIамаш а дацар цига эшараш, из болх Iаьдало вIаштIехьбоаккхаре, дика дараш арадаха а, эсаладараш тоадайтар духьа яздаьчунга юхадала а аьттув хургбар.
— «ГIалгIайчен Халкъа йоазонхо» яха цIи ма еннайий хьона дукха ха йоаццаш, Дала беркате йойла хьа из, вай мехка халкъан вахар тоалургдолча оагIорахьа къахьега аьттув балба хьа. ДIахо йодача хана, хIанз из цIи лелаеш хье хилча, литературе мишта къахьега деза Iа а, иштта из цIи лелаеча кхыболча йоазонхоша а?
— Баркал, хоза ловца ба Iа баьккхар. ЦIи йоккха я еннар. Баркал хилда сона из яла дагадехачунна а из хьаенначунна а. Сайна из йоагIаш еннай аьнна хеташ а вац со. Декхар IотIадуллаш цIи я из. Бакъдар аьлча, сона хац дIахо мишта хила веза. ДIахо бергболча балха лораш да са тоъъала, даьха. Из цIи яллал ва-кх ер, аьнна, наха меттадале, дIаяхьа а вIаштIехьдала мег са. Кхы се мишта хилеи, мишта лелеи веза-м хац сона, хьалха хиннар волаш дIаваха ца хьоже. Дикка уйла е еза цу белха́ (велаш).
— Метта хьаькъе цхьацца балхаш деш, къахьегаш болча нахага фу аргдар Iа, къаьстта шоаш цох кхете а ца кхете а, шек боацачарга?
— Нийсса Iоязде а ца ховш бола кагий нах, цхьацца, вIалла вай хиннадоаца, дешаш вIашагIдехкаш а, доаржадеш а моттигаш нийслу Интернете. Ишта из леладой а, цхьаннахьа доацаш довргдац цар къа, цхьа хIама Iома ца деш, е, тIехьагIа цIенхаштта болх бой, шоаех вай метта́ цхьа беркат хьа ца доалаш бусаргбац уж. Вай меттаца цар чам хилар а бала хилар а да из деррига а. Уж тайпа нах эшаш ба вайна. Цхьа ловзар мо хIама да из… Зе даргда аьнна хетац сона цунах, пайда мара. Мотт шаьрбе, йоазув Iомаде гIертачарга аз аргдар – хIара дийнахьа тексташ Iоеша, вай меттала язъяь тексташ. Дошлоргаш тIа гIолла атта мотт Iомабе ма гIерта, Iоеша гIалгIай йоазонхой произведенеш, Литературни мотт хьабераш йоазонхой ба, Iилманхой бац. Цу книжкаш тIа ба шоана, вай дIабахача боккхача наха лелабаь мотт, ше ма барра.
Еррига цхьалхаяьккха еце а, вай грамматика я, орфоргафи я. Цу тIа латта деза вай, цунна Iилманхоша хувцамаш дилцца. ХIаьтта воагI-воагIачо шийна хет-хетар леладергдоацаш, метта́ доал деш цхьа орган хила еза. Цо тIахьожам лоаттабе беза йоазув нийса леладара. Йоазув цIенхашта болх ба. Ши-ша́ лела дIахеца йиш яц из.
— Баркал хилда хьона, Бадруддин тха хаттарашта жоп даларах. Болх беркате хилба.

Мллаг1а вале а деш дола х1ама ше фу де воал а ховш саго хьадеш хилча цох ч1оаг1а боккха пайда боал. Моллаг1ча оаг1орахьа бале а къахьегамхоша хьадаьр даха дус. Цудухьа т1ехьа т1акхувш доаг1ача ноахала даха дусаргдар цар вахара 1алашо маьршача наькъашца хургйолча тайпара долча къахьегамий дукха мах ба. Теша шва со, иштта из хургдолаш къахьега вай кийча да, аьнна.

Матенаькъан Илез

№ 103-104 (12039-040), шоатта, 14 июль, 2018 шу. Суббота, 14 июля 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *