Журналиста еза цIи лелаяь саг

Вай къаман кепайоазув дегIакхувлача даькъе доккха дакъа лаьца ба дукха нах, царех цхьабараш вахара халонаша а гIулакхий дукхало а бицбаьб вайна. Цхьабакъда вай бокъо яц уж нах доаггIаш дола сий ца деш бита, цар хьабена никъ, карахдийнна дика гIулакхаш теркал ца деш Iе. Ший селхане дага ца йоагIача къаманна, ший кхоане а дагайоагIаргьяц, оалаш да. ХIанзалца цу сагах айса йоазув ца даь, се бехке хет сона. Са кара хилча, аз цун вахарах лаьца хIара бетта цхьацца йоазув деш, кепа еттаргьяр вай мехка арадувлача гIалгIай а эрсий а газеташ тIа, журналаш тIа, телевидене а радио а гIолла передачаш ергьяр. Цун вахар кхувшбоагIарашта дика масал луш, цар хьаэца мегаргдолаш, дукха хIама шийца долаш дар. Тахан аз вувцар ва «Сердало» газет Шолжа-ГIалий тIа долча хана, цун керттерча редактора заместитель хинна Хамхоев Мусий Мустафа. ГIалгIай мотт бIаьхий ба, со сакхетарг хилча денз из Iомабеш, кхетабе гIерташ, хозагIа бувца ловш, хьавенав со сай кховзткъа шу даллалца. Сайна из во хац аьнна а хет сона. ХIаьта а цу метта дешаш таац сона бокъонца цу сага дикал дIаювца, дизза цун сурт оттаде, цун вахара наькъах дола дувцар кхолла. Иштта тамашийна, эзарнена юкъе цаI мара ца хулача тайпара саг вар Хамхоев Мустафа. МоцагIа боккхача наха ловца боаккхаш хиннаб йоах: «Эзар кхоаба цаI хилва хьа», — аьле. Хетаргахьа, Мустафа санна болча нахах оалаш хиннад уж дешаш.

Шолжа-ГIалий тIарча кепайоазон цIагIа дар вай къаман газет. ЯлхлагIча гIата тIа хьалтIаваьлча, уйчара аьттехьа дIачувоалаш яр технически секретарь ягIаш йола приемни. Цу чура аьрда оагIорахьа дIачуваьлча керттера редактор вагIар, аьттехьа чуваьлча – цун заместитель. Цхьадолча газеташка шиъ-кхоъ заместитель хуле а, «Сердало» газете из болх беш цхьа саг мара вацар.
-Iайха даь йоазош сога хьатергда Iа, — аьлар сога аз болх беча отдела заведующе Абадиев Бека. – Нагахьа санна со отпуске ваха е йIаьххача хана воацаш хуле, редактора заместителга Хамхоевга дIалургда Iа, из ва вай отдела йоазош дешар.
Тебоев, се балха дIа а эцале бIаргавайна, вовзар сона; амма цун заместитель белггала миштав а малав а ховш вацар. Из вовза а бIаргаго а ловш, чувахар со балха араваьннача хьалхарча деношка. Аьхки хоза шийла а хулаш (кондиционер латтар цу чу), кIал кIувс а уллаш латтача моажача беса къегача истола хьатIахайна вагIар сона ца меттача тайпара куц дола саг. Боккхийча наха, цун сурт-сибат дувцаш хилча, «гуржечох тара а волаш» аргдар. Иштта яхилга, сона дагадоагIачох, куц долаш ва яхилга дар. Со чуваьлча хьал а гIетта, истола хьалхашка гIолла пенца хьаллаттача букъ беттача гIандий мугIаргахьа корта а лостабаь, Iоха аьлар цо. Из вар юкъерча дегIара а волаш, дегIа хьаьрча саг. Гергача юхь тIа хоза товш мекх а цIена модж яьша юхь а йолаш волча цун хьажа лакхо хийтар сона, хIана аьлча цу тIара мосаш Iо а яьнна, дикка гучаяьннаяр хьажъюкъ. Цхьаькха цхьа хIама а дар цу сахьате хоалуш, тIадувха барзкъа тIеххьарча модахи дика товши хилар. Со мичахьа деша ваьгIав а гIалгIай меттала яздеш хиннавий а, дай мичахьа бах а, царех тарра кхыдола хаттараш а дир цо сога. Хамхоевна хьалхашка латтар шаькъаца яздеш бола Iаьржа ручка чубоагIабу гIирс. Истола тIа а дехьагIарча тумбочка тIа а латтар массехк телефон. Истол хьадаьраш санна, аханга кхоачаш шаьра улгаш теха дар кабинета пенаш. Цу заманга диллача, хоза кабинет яр редактора заместитела хиннар.
ДIаболабелар болх, хIанз бIарчча дийнахьа, юкъе эггара дукхагIа яле а итт метр мара йоацаш, цхьана болх беш дар тхо. Са кабинет яр хьакимашта эггара юхегIа хиннар. Приемне ниI дукхагIйолча хана йийлла лоаттайора. Из бахьан долаш, сай кабинета ниI хьакъувла езаш хулар со, хIана аьлча хьакимаш болча мел венар, дIаводаш хилча са кабинета тIаоттар. Царех цхьавола саг чувеча, ах ди довра. Массехк шера редакце ца вена саг, тхоца къамаьл де, вагIа ловш хулар, тхо болх бе безаш долга диц а деле. Из бахьан долаш, хьакъувлар аз дукхагIйолча хана ниI. Цул совгIа, приемне чу мел вода саг зувш вагIа а тоам хетацар.
Мотт дика ховш саг вар Мусий Мустафа, Казахстане кхийнача, казахашта юкъе университет яьккхача, школе йоазув а грамматика а Iома ца даьча цунна из сел дика харах цец а воалар со. Цхьа моллагIбола мугIарерча гIалгIачун мотт а боацаш, вай даьша бийца цIена, хьаьна, дега а лерга а тоам беш бола мотт бар цунгара хозаш хиннар. Эггара хьалха из бахьан долаш (ший гIулакх дика харах), сий дора цун газета болхлоша. Цо а редактора а, йоазош дешача хана, Iаьржача шаькъаца тоадора гIалаташ. Ше дийша ваьлча, цунна кIалха кулг яздора цо. Из а яр цхьа ший тайпара тамаш. Цкъа-дале, искусствон произведени санна хоза яздора цо из, шозлагIа-дале, цо яздаьчох тара хургдолаш из язде велча, цхьаннена а язлургдоацаш, говза а яздора. Сона цхьаннена а ца хеташ, массанена иштта хеташ а дувцаш а дар Мустафас яздеш хинна кулг.
Юххьанца балха вахача хана, се мо журналист цхьаькха ца хеташ вар со. Къона волча хана, аз ца даьр хьан дергда, аьле хеташ хул. Журналиста дешар дийша се веце а, айса мел ду йоазув нийсеи даккха гIалат доацаши ду, аьнна, хетар сона. Цкъа, аз йоазув дIачуденна дукха ха ялале, ше волча дIачувийхар со Хамхоевс. Ший бедоалла са йоазув хьа а кховдадаь:
-МалагIча жанрах язъяьй Iа ер? – хаьттар сога.
— Мишта малагIча жанрах язъяьй, статья еций из? – хаттара духьала хаттар дир аз.
-Яц ер-м статья. Ах статья я, ах интервью я, кхоалагIйола ах репортаж я, иштта кхы дIахо а. ДIа а йихье хьатоае, цхьа жанр хургйолаш, — хьаделар са йоазув.
Йоазув дIадихьар аз, къона хиларах а сиха хиларах а, сай кабинете чувоаллаше а, эттIадаь нувхаш кхувсача тускар чу Iочукхессар. ШоллагIча дийнахьа дехке-м ваьлар со из иштта даь. Журналистий жанраш тIайола книжка хьа а ийца, дийша а дийша, хIара жанра белгалонаш хьаIомайир аз. ТIаккха хайра сона, сай статья ирландхоша еча рагух тара хиннилга. ТIехьагIа аз чутела йоазош дикка тоаденнилга зийнача Хамхоевс, хьалха санна тоаде деза, аьле, юхалуцар уж. Цул совгIа, шийга болх геттара дукха хилча, е цхьаннахьа сиха ваха везаш хилча, делкъийна хIама дуача хана шахматех ловза ше дIавийхача, са истола тIа Iокхоссар массехк материал:
-Сали, Iо а йийше, Султангирега дIалелахь уж, — оалар. Котиев Султангири вар газета бехктокхаме секретарь. Къаьстта сога хьателар цо редакце къонагIболча болхлой йоазош, аз дийшача а тоъаргда, аьнна, хеташ. Сай аргIагIа цун тешам боа ца бе со а хьожар, харцахьара хIама чакх ца доалийташ. Иштта хьахилар тхона юкъера дIа-юха тешам болаш дола бувзамаш. Оаха цхьана мел яьккхача хана, диса а дисар уж иштта. Кхыдола декхараш а сона тIадехкар Мустафас. Цу дийнахьа керттера редактор вацар, отпусках вар е могаш воацаш вар – хац сона. Кхайка со чу а вийха, Хамхоевс аьлар:
-Тахан вай редакце воагIаш Базоркин Идрис ва. Хьайна хала деце, IокIалваьле, из со волча хьалчувоалаве веза Iа.
-ВIалла хала дац, сона-м сайна а сакъердам ба цунца къамаьл де, — аьлар аз.
Итт даьнна, цхьайттлагIча сахьатах Iолохеваьнна, кепайоазон цIен лакхача а шерача а лагIаш тIа хьежа дIаэттар со. Дикка ха яьккхар аз йоазонхо хьакхачарга сатувсаш латташ. Юххера, хьакхаьчар Идриси цун сесаг Цицкиева Азаи чубагIаш йола машен. Машен лехкаш вагIар мара кхы саг вацар царца. ДIадухьалваха, моаршал хаьтта, се дIавовзийта, хьаьший редакце чубигар аз. ЯлхлагIча этажа тIа лифтаца ца даьлча, Идриса хало хургдар хьалтIавала, хIана аьлча цу хана 70 шерал тIехваьнна вар из. Лифт лакхе сецар. Фусам-да хиларах тарра, со хьалха дIаараваьлар. Сона тIехьавоагIача Идриса ший пхьарс дIатехар лифта наIарах. НаIараш дIакъовлаенна хIама а ма дацар цига, из цо мишта техар ца ховш цецваьннавар со. Гола йолчара дикка лозаваьчох тара дар гIулакх. Хьааравоаллашехь, хьаркхинг йолча моттиге кулг хьекха волавелар из. ТIехьа хьаараяьннача Азас а кIезиг-дукха массаж а яь, тхоай никъ дIахобихьар оаха кхаьнне. Идрис а Аза а редактора заместитела кабинете кхаччалца дIа а бига, со сай болх бе дIавахар.
Ше раьза волча хана, саг хоаставеш оамал яр цун.
-Жуковец ва хьо, жуковец, — оалар цо иштта моттиг нийсъелча. Цо алацар чапаевец ва хьо, будёновец ва хьо, алхха жуковец дар цун дика саг белгалвоаккхаш дола дош. Из хьадоагIаш дар Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема хана фашисташта духьаллаьттача маршала Г. Жукова цIарагара. Нийса вода хьо, бакъахьа да Iа дер, денал долаш ва хьо яхилга дар цу деша маIан.
-Мустафа Мусиевич, — хаьттар аз цхьан дийнахьа, — из жуковец ва яха дош хIана оал Iа, мишта, мичара Iомадаьд Iа из?
-ХIá, из ший маIан долаш дош да, — аьлар цо. — Тха тайпан волаш, Сипсой-ГIалий тIа ваха а вахаш, ва тIема хана Жуковс кулгалдаьча эскарца моастагIчоа духьаллаьтта саг. «Я — жуковец» оал цо ше хоаставе дагадехача. Цигара хьадоагIаш да из.
Хамхоев къаман яхь чIоагIа йолаш саг вар. ГIалгIа дика ва алийта, хетаргахьа, шийна доккха зе дергдар цо. Иштта моттигаш сона дуккхаза гуча а йийннаяр цунгара. Царех цаI иштта яр. Газете хьакхухьаш йола почта: центральни газеташ а, журналаш а, редакце язду каьхаташ а эггара хьалха из волча чухьора. ТIаккха мара кхачацар уж газета кхыча болхлошка. Цхьан дийнахьа (80-гIа шераш долалуш дар из) кабинета ниI дIа а йийлла, болх беш вагIар со. Дехьарча приемнера, бедоаллаш центральни газет долаш, цIаккха сона ца вайнача тайпара сиха хьаараийккхар Мустафа. Аьттехьа дIа а леста, Аушев Султан-Хьамида кабинет йолчахьа хьалвахар из. Дукха ца говш, чIоагIа еш йола гIар хьалчухезар сона, гIозала, гIадвахара гIар яр из. Цун бедаьллача газета тIа хиннадар «Комбат Аушев» аьнна корта болаш дола йоазув. Цу сахьате ерригача редакце гIолла чакхбаьлар из хоам. Иштта дикахетар хинна цIаккха а вайнавацар сона редактора заместитель. Ший къаман сагах йола курал, къаман яхь яр из селлара гIадвига хиннар. Из йоазув республикерча газеташа дIатIадоаккхаш а моттиг нийсъелар цул тIехьагIа. Цу дийнахьа денз, юртбоахама отдела кулгал деш волча Султан-Хьамидах цIи йоаккхаш хилча, комбат мара алацар Хамхоевс. Из а дар лакхе хьоахадаь «жуковец» яхар санна маIан дола, сага майрал-денал гойта дош.
Цхьаькха цхьа моттиг дагайоагIа сона из чIоаггIа гIадвига. Из дар 1988 шера. Сеуле хиннача Олимпийски ловзарашка дакъа лаца вахавар вай мехкахо Арсамаков Исраил. Еррига ГIалгIайче лерг дилла ладувгIаш яр, цигара дика хоам барга сатувсаш. Вайна ховш ма хиллара, цигара котало яхьаш цIавера Исраил. Иштта хьахилар къаман эггара хьалхара олимпийски чемпион. Газетá лаьрхIа язде ха таацар даим кхычар даь йоазош дешаш, тоадеш вагIача Мустафайна. ХIаьта а цу моттига хетаяь йоккха материал ца язйича Iеваланзар журналист. «Атта дий чемпион хила?» яхаш корта а болаш, яр Арсамаковна цо хетаяь очерк. Из дIайолалора иштта: «Бера хана денз вовз сона Исраил. Канана (зIамига волаш цох йоаккхаш хинна из цIи цIагIарчар тахан а йицъялийтац) хьатIа а вийхе, кертах кулг хьекхе, цун дас Махьмад-Гире – из цу хана городе нах дIа-юха кхувлача автобуса шофёр вар – оалар: «Ший да кхаба везаш ва ер».
Наьха саг чуволаш, шийца иштта къамаьл дарах раьза воацаш хьовзар кIаьнк: «Сацал, па, ма алал сога иштта».
Ма сиха йода ха! Селхан хилча санна хет из деррига. ХIаьта тахан вай мехкахо-штангист Арсамаков Исраил Сеулерча Олимпийски ловзарашка кхаьчав. Къайла сенна кхухьаргда, цо дошо медаль яккхарга сатувсаш а, цун аьттув цабалар кхераш а (спорт – спорт ма йий, цхьаннена мича хов цига фу хургда) вар вайх хIаравар…»
Ховш ма хиллара, Арсамаковс шийна эггара чIоагIагIа духьаллаьтта Ли Хен Кон эшаву, 212, 5 килограмм дозал дола штанга хьалъайеш. Цу хана Хамхоевс спортсменах даьча цу йоазонга кхоачаргдолаш, гIалгIай меттала цох даь йоазув кхы цхьаькха дац. Цун журналиста йоккха говзал геттара дика гуш я очерка хIара мугIарца. Цхьа моллагIдола мугIарера хIама хиннадар аьнна, цох яздеш оамал яцар цун. Геттара боккха лоархIам болаш моттиг нийсъелча, тIаккха беболлар цо ший къоалам. Цу тайпара цо даь йоазув массанена дезалора, дуккхача наха дIа а дайзе, дешаш хулар. ГIалат доацаши мотт шаьра болаши хулар цо баь болх. Из хьадехар цо редакце кхыча болхлошкара а. Бакъда берригаш бацар шоай декхараш лерттIа кхоачашдеш а, газета тIа IотIадоаккхаш дола хIама ма хулла дикагIа хилийта гIерташ а. Нийслора дукха гIалаташ деш бола корреспонденташ а. Иштта моттиг нийсъелча, редактора заместитела оалаш дар:
-Хьабувцача хана-м лерттIа хьа ма бувц оаш из мотт, къоалам хьабебеллача, керта чу мел дола хьаькъал дIадода мотт сона шун.
Иштта шийх шозза-кхозза бехк баьккхача, тоавала хьожар ледара къахьегаш вола саг. Цу хана Мустафас оалаш хинна уж дешаш аз тахан айса гIалгIай мотт хьехача дешархошка оалаш да. Цхьайолча хана йоазон болх во беш нийслу цар а: диктант, изложени, сочинени. ТIаккха дагадох сона сай хьакима оалаш хинна, хIанз ткъамалдаха, наха юкъе даха диса дешаш. Бераш делалу уж дешаш хезача, цхьачар юхь тIа эхь хетара цIел а отт. ХIама тоадеш хул нийса а низ болаш а аьнна дешаш. Царех да лакхе доаладаь, журналиста оалаш хинна массехк дош.
Цхьабола корреспонденташ хулар, шоаех бехк баьккхача, из дIатIа ца эцаш, шоаш геттара эздий, гIулакхаца, балха декхараш тIехдика кхоачашдеш ба ала гIерташ. Укхаза а дар цун оалаш лаьрххIа дешаш. Цар а саг нийсача оагIорахьа верзавора:
-Да, даьра, вай-м дика. Вай-м дерригаш а аьлий ма дий, — цо аьлча, ший бехк кхетабора моллагIчо а. Вешта аьлча, хоза, хьаькъал дола мотт доккха герз да. Из герз шийга долаш а, цунна доал де ховш а, саг вар Хамхоев.
Укхаза кIеззига цун вахарах-леларах дувца безам ба са. Хамхоев Мусе Мустафа ваь хиннав 1938 шера 1 июне ГIалгIай-Юрта. Цун да ИбрахIима Муса Моздакера ялат хьа а кхухьаш, из ахьа а охьаш, хьоараца базар еш саг хиннав. Цун вежарий Iисий, Ювсап, йиша Сахрат яхаш хиннад. Уж а Муса ше а тахан боацаш ба. Бакъда 90 шерага дIакхаьча цар цхьа воша Ахьмад хIанз а МагIалбика района Кормсовхоз оалача моттиге вах. Мустафа ваьча шера лаьцав Муса. Эггара тIехьа цун фусам-нанна Гетагазова Хьабидата (иштта хиннай Мустафай наьна цIи) ший мар бIаргавайнав, Шолжа-ГIалий тIарча набахта лаьца воаллаш цунна тIехьаяхача хана. ХIаьта Муса веннав ший 35 шу даьннача хана, из дIавеллав Магадански областа Сусуманерча Комсомольски оалача посёлке. Цу цхьан кIаьнка, кхы маьре ца йодаш, из кхевеш яьгIай БIугIий Хьабидат. Шийна мел могаш дола хIама а даьд цо из бакъахьарча оагIорахьа кхеве гIерташ. Вай Сибре дигача хана Кокчитаве а баьхе, Алма-Ата хьабоагIа уж баха. Цига яьккхай Мустафас юкъера школа. Цул тIехьагIа из деша вода Казахски паччахьалкхен университета журналистикан факультете. Цу хана цунца цхьана деша ваьгIав вайна дика вовзаш хинна партийни болхло а поэт а Мякиев Асхьаб. 1959 шера цIабоагIа уж вай мехка. Хамхоев университет яьккха ваьнна хиннавац цу заман чухь. Заочни отделене а ваьле, Шолжа-ГIалий тIарча Катаяма яхача моттиге ваха хов из ший наьнаца. Ала деза, Хьабидат воIаца дикка ха йоаккхаш, цун дукха дикаш бIаргагуш яьхалга. Из кхелхай 1988 шера.
Ше дунен чу мел яьккхача хана, цхьан метте мара балха хиннавац Хамхоев Мустафа. Цун къахьегама книжка тIа «Сердало» газета корректоралла хьаийцав аьнна яздаьд. Кхы цигара дIа ца воалаш, шерагара шерага балха тIа лакхлуш, хьавенав из. Корректор хинначул тIехьагIа отдела заведующи, бехктокхаме секретарь, хIаьта 1972 шера денз радактора заместитель волаш болх баьб цо 1992 шу хьатIакхаьча, Нохч-ГIалгIай республика бокъонца йоххалца. Университет а, Казахстане Iо а ухаш, чакхйоаккх цо. Кхыча дешашца аьлча, из вар вай къаман юкъе кIеззига мара боацача профессиональни журналистех цаI. Аз-м укхаза тIатохаргдар – эггара дикагIчарех цаI.
1992 шу тIакхаьчача, «Сердало» газета Шолжа-ГIалий тIара гIулакх талх. ДIахо хургдар дика гуш, Мусе Мустафа хьалвоагIа Наьсаре. Хьалхара президент хиннача Аушев Султана Руслана соцам арабоаккх, районни газета кIийлен тIа «Сердало» хьаде, цун керттера редактор М. Хамхоев оттаве, аьнна. Цу хана со а вар Наьсарерча газете корреспондента болх беш. Цудухьа сона дика дагадоагIа цу деношка хинна хIамаш. Редакце хьа а вена, цо хьакхайкадир, районни газете балха хинна еррига коллектив «Сердало» болхлой санна лоархIаш хургхилар. Малаш бар цу хана цига къахьегаш хиннараш? Царна юкъе дукхагIбараш къаьна журналисташ бар: Албогачиев Мухьмад, Сагов Iалихан, Муцольгова Рая, Пугоев Салман, Гасаров Бахьаудин, Вышегуров Мухьмад, Сагов Султан, Беков Ахьмад, Зангиев Мухьмад, со. Цхьан Пугоевгара дIа мел ийккхараш (из фотокорреспондент вар) йоазонца кулг шаьрденна нах бар. Иштта укхаза болх беш яр корректор Галаева Лида. Мустафас лерхIар массайолча районашка ший корреспонденташ хургболаш гIулакх вIаштIехьадаккха. Масала, МагIалбика районе гIолла болх беш вола корреспондент хила веза, аьннадар сога. ВIашагIъеллар эггара хьалхара номер. Ший доаккхалга диллача районни газет миссел мара дацар из. Хьалхарча оагIон тIа яздаьдар: «Сердало». ГIалгIай халкъа юкъара политически газет». Из номер араяьлар 1993 шера 8 мае. ХIанз а сога долаш да из газет. Цу тIа дар тайп-тайпара йоазош: президента Р. Аушевс, правительствон председатела Р. Татиевс коталон денца мехкахой даькъалабувцар; кагирхой эскаре гIулакх де тIахьехаш дола республикан тIема комиссара А. Дзаурова амар; Вышегуровс язъяь « ГIалгIай республикан паччахьалкхен назам» яха стихотворени; Сагов Султана «Республикан кхашка гIолла» яха корреспонденци. Иштта яр хьалхара оагIув. Къаьстта а теркам тIаозаш яр шоллагIча оагIон тIара Российски Федераце президента Б. Н. Ельцина ГIалгIайче гIолла волча викала И. М. Костоевс яь заявлени. Цу тIа, лоацца аьлча, йоахар: мел аз дехарах, 8 бетта цкъа а Iа хье волча се тIацаэцар бахьан долаш, республике латташ дола хьал тоадара деш хIама цахиларах, хьа викал хилара декхараш аз сайна тIера Iодохк. КхоалагIча оагIон тIа кепа теха дар ТIема-космически низий майор волча Трухин Николай Анатольевича дайта каьхат. 1945 шера Москве хиннача Коталон параде дакъа лаьцача нахага дехар цо, Голицыно яхача городе вахача шийга хоам бар. Иштта укхаза дар Владикавказе ваьхача Х. Берсановс даь, хIирий мехка шоашта тIалоаттадеча таIазарах дола «Маца чакхдаргда ер?..» яха йоазув. ЙиълагIча оагIон тIа яр Полонкоев Мурада суртий хьокхамах йола са репортаж. Газета кIал яздаьдар: «Керттера редактор М. М. Хамхоев».
Цу газета вахар дIаьха хиланзар. Наьсаре ер арадувла доладеннача хана, Шолжа-ГIалий тIара газет а кепа етташ дар. ТIаккха Хамхоевс аьлар:
-Ер ловзараш аз леладергдац. Со дIавоал укх балхара.
Цул тIехьагIа кхы гучаваланзар из редакце. Ше хьалха хинна районни газет хилар цох юха а.
Дукха ха ялале, сона хезар Мусий Мустафа Шолжа-ГIалий тIара хьалъара а ваьнна, Сийнача Кхере яхача моттиге боахам а билла, ваха хайнав, аьнна. Из моттиг я Юкъерча Ачалкхенна 3 километр, Дошлакъий-Юртанна 10 километр гаьна. Бакъда из чуйоагIа Дошлакъий-Юртан округ лоархIаш йолча моттигá.
Хамхоева фусам-нана ГIалме-Отаршка ваьхача Евлоев Хьасана йоI Голихан я. Цо ваь пхиъ дезалхо ва цун, кхо воIи ши йоIи. БоккхагIал лорадеш дIаязбеш хилча, уж укх аргIагIа язбе беза: Башир, Мадина, Мухьмад, Руслан, Тома. Хьалхарча шинне чакхъяьккхай Шолжа-ГIалий тIара № 55 йола юкъера школа, вокхар дийшад цигарча № 61 йолча школе. Тахан уж берригаш кхийнаб, шо-шоай дезалаш а болаш бахаш ба. Башира Кубанера юртбоахама институт яьккхай, из вахаш Бельге ва. Мадинас Питерера мединститут яьккхай, из Юкъерча Ачалкхе ях, болх беш Наьсарерча бераш деча цIагIа я. Мухьмад «ЦIена хий» хьадеча цеха кулгалхо ва, из хий вай тикашка дохкаш хул. Руслан мовхьаш кхухьа транспорт чуйоагIача компанена керте латт. Тома Наьсаре маьре а йолаш, кхо воI кхевеш йоалл. Мустафас ше хьабенача хозача а хьаьналча а наькъага хьежжа, хоза дIанийсбеннаб цун дезал. ХIаьта а цхьацца халонаш нийсъелар цунна кердача моттиге. Иттех цIа мара дацар цига хиннараш. Цкъа-дале, газ яцар е хIанз а яц. Къаьнарча журналисто мел дехарах, яздарах гIулакх хиланзар. Хий да, ток я, бакъда газ хьалха санна йоацаш я. ШозлагIа-дале, укхаза къонгий берашта деша аха школа яцар. ХIара дийнахьа даь-дас пхи километр дIаи пхи километр юхеи никъ бора, уж школе дIакхувлаш. Карарча хана, Сийнача Кхере даха бераш деша дIакхувларгдолаш, автобус еннай.
Боккхачарца воккха хила а зIамагIчарца зIамагIа хила а ховш саг вар Мусе Мустафа. Укхаза, цунна тешал деш, массехк масал доаладергда аз. Цхьан сарахьа, балхара даьлча, вIашагIкхийтта салаIа даха лаьрхIадар оаха. Ди чакхдаьлча, берригаш хьабаьхкар, бакъда воацаш вар цаI – Вышегуров Мухьмад. Новкъосташа лаьрхIар цунна гIод тоха. Тхона юкъе эггара воккхагIа вар хана а беча балхага диллача а Хамхоев. ДIа-хьа дийцача, Вышегуров волча хьоашалгIа баха лаьрхIар газета болхлоша. Мухьмад микрорайоне вахар. Тхо дика тIаийцар цун фусам-нанас Инаркиева Лизас. Мухьмад цIагIа веце а, из чувалцца сабарде лаьрхIар оаха. Тхьамада магIаваьккха тхо дагIаш цхьа ха яьлча, чукхаьчар цIен-да а. Хьачуваьнна, тхо бIаргадайча цецваьннавар из, тIаккха оаха шийна гIод техалга хайча, цох сакъердам баьнна, велаш дикка юкъ яьккхар цо. Дикка бийса яххалца сакъердам а биа, цIадахар тхо.
Айса цунца хоза ха яьккха, цхьаькха цхьа моттиг йицлуц сона. Делкъа ха яр хьатIакхоачаш латташ. Наьсарера Зазоев Мухьмад яха зIамига саг вера со волча, делкъийна фега салаIа а хIама даа а дIавехаш. Кхы новкъост вале, из а хьавеха, къамаьл а дагIар а безамегIа хургда вай, аьлар наьсархочо. ДукхагIбараш дIа-юха а баха, редакце хайра саг висавацар. Мустафай ниI яйра сона, йийлла латташ. Чу а ваха, тхоашца дIавийхар аз редактора заместитель, делкъийна хIама дуача юкъа цхьаннахьа фега вагIа. Из кабинет кIордаяь хургьяр-кх цунна, ше укх миноте IокIалвоагIа, аьлар цо. Дукха ха ялале, тхо кхоъ дагаваьлар, малагIча оагIорахьа гIоргда. Тхьамадас яхар дир оаха, хетаргахьа, Петропавловски шоссе болча оагIорахьа яр цо тхо дига моттиг. Трассанна дукха гаьна боацаш, гаьнаша Iи деш, хоза сийна бай бар. Цхьа сахьат совгIа ха яьккхар оаха, цхьацца дувцаш, шун тIа дагIаш, салоIаш. Кхы дукхагIа хьедала йиш йолаш дацар тха гIулакх, балха юха тIадаха дезар, къаьстта а дукха гIулакхаш хулар тха воккхагIволча новкъоста.
Цхьан дийнахьа Мустафа чIоагIа велаве а вIаштIехьадаьлар са. Тхоца вар берригаш Iехабеш, царех велаш лелаш, цхьа къаьна журналист. Цун цIи йоаккхаргьяц аз. Редакце болхлой бовзачарна, цIи ца яьккхача а ховргда из малав. Берригаш укхо Iехабеш хилча, оаха ер а Iехаве мегаций, аьнна, дагадехар сона. Цуннеи сонеи юкъе цхьа кабинет мара яцар. Аз чIоагIа деш дола къамаьл а хьалчухозаргдолаш, сел юхе вар из. Цудухьа, эзза сай ниI хьатIа а къайла, телефон дIачутехар аз цунга. Къамаьл, оаз хийца а хийца, эрсий меттала дир аз:
— Ди дика хилда. Парте обкома инструктор Талгатов ва со. Делкъийна шийтта сахьат даьлча, обкома пропагандаи агитацеи отделе тIавехаш ва хьо. ТIехьа цависар дех, — аьлар аз.
-Мегаьд, укх сахьате цига хургва, — жоп делар соца къамаьл дечо.
Сона-м из айса дувцачох тешаргвац, се цу сахьате гучаваргва моттар. Цхьабакъда аз телефон Iойилла цхьа-ши минот йоаллаше а, магIарча наIарах «чIарх-чIарх» аьнна, чIега тохаш хезар сона. Когий тата Iочудера приемни йолчахьа, тIаккха цу чура юха арадаьнна, лифт йолчахьа хьалдахар. Ер вIаштIехьа ма дац, аьнна, хийтар сона. Ваха обкоме из дIаотте, телефон техар малав тохкаргда, гучавоале, цох гIар а хургья. Чувахар со Хамхоев волча:
-Мала вар из йорт ийца вахар? – хаьттар аз.
ДIавахача журналиста цIи а яьккха, хьанаьхк вар из-м, аьлар Мустафас.
-Фу леладора цо? – дар са шоллагIа хаттар.
Фу хаттараш да укхо дераш аьлча санна, бIарахьежар из сона:
-Обкоме вахар из, дIавийхав ше, аьнна.
-Ай, со вар из телефон техар, дIавахийта йиш-м яц, — аьнна, цунна тIехьаведар со, лифта чу чувала кийчвеннача хана соцавир аз газета болхло.
Тхо шиъ юхавоагIаш вайча, уйча араваьнна лаьтта Мустафа, аркъалваха велавелар, ши тIоара вIашка а тохаш:
-Хьай у дир хьона хIанз. Массахана Iа нах Iехабеш а хургдац, — аьлар цо, дукха ха йоацаш обкоме вода аьнна араваьнначунга.
— ВоллахIий, укх 19 шера укхо мара иштта Iеха ма ваьвац со, — аьлар цо, ший наIара чIега хьабаккха отташ.
Хамхоев дукха везар цунца болх беш мел хиннача наха, тийшаболх, дега бIехал, хьагI фуд ховш саг воацандаь. Дуккхача шерашка цунца болх баьча Майсигов Саламхана аьлар: «…Балха веначул тIехьагIа, мотт ховш, моллагIа эшаш дола хIама хьадовзийта а хьо дIакхетаве а ховш – из деррига шийга хьаийца, хьавоагIаш вар Мустафа. Керда баьхкачарна гIо де дезаш а хулар из. Иштта саг вар из. Тешаме саг вар.»
Цо болх баьча шерашка паччахьалкхен совгIаташта чIоагIа цIаьрмата дар вайцигара Iаьдал. ХIаьта а цунна еннаяр В. И. Ленина 100 шу дизара а дика къахьегара а хетаяь медаль, цун къахьегама книжка тIа дIаяздаь да керттера редактораш хиннача Льянов Мустафас а Тебоев Тухана а кхайкадаь баркалаш, премеш.
Хала хете а, Хамхоев Мусий Мустафа тахан вайца воацаш ва. Д1абахача бетта 80 шу диза хургдар цун. Из кхелхав 2014 шера, ший 76 шу даьннача хана. Цун фусам-нана Хьасана Голихан ях зIамагIволча воIаца Русланаца Сийнача Кхере Мустафа ваьхача коа. Из вовзаш мел хиннача сага, эздий къонах а дика журналист а санна даим дагавоагIаргва Хамхоев.
С. Арчаков.

Сурта тIа: Хамхоев Мустафа

№ 106 (12042), ера, 19 июль, 2018 шу. Четверг, 19 июля 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *