Шоай хIаманна тIехьа хьожаш хила

Вахача саго шийна сискал Iалашъярдухьа моллагIа ший кайоалаш дола хIама леладу. Цхьаволчунга мохк Iалашбилла таро хул, цхьавар геттара къело дIа ца хецаш хала кхесташ хул, хIаьта цхьаькхавар шийга долчох кхоачам а беш, совдола гIулакхаш ца а леладеш вах. ХIаранена ше лаьцача наькъага хьежжа гу дунен тIара вахар, цунга хьежжа ше каралаьцача наькъага, керте коабаш йолча уйлашка хьежжа хул цар вахара хьалаш. Дала ишта оттадаьд из.

ЧIоагIа тамашийна хIама да рузкъ. Цхьаволчунга да, цхьаволчунга дац, из а тахан хул кхоана хилац. Вай даьша оалаш дар: «Хий мо дIадода ахча», аьле. Бакъда из. Ший таронга а кхоачамга а хьежжа леладу сага хIама. Хьокхама аьлча, шоашта а наха а таро Iалашъе уйла йолаш къахьегаш хул лаьтташ дIадувш, цу тIа ялаташ кхедеш хьувкъам хулаш бола нах. ХIаьта шийна яъал сискал Iалашъе мара аьттув боацар таккхалча ший кайоалар а деш дIалел укх дунен тIа.
Укх деношка сайранна балхара цIаводаш, Сурхо тIа хьалчуваьнначул тIехьагIа аьрда оагIорахьа долча кхашка дIайийна чIоагIа дика, цхьатарра тIаяьнна хьажкIаш яйра сона. Ши бIаь шу хьалха а кхы хьалхагIа а, массаза дIадувш леладаьд уж лаьтташ Сурхо тIарча наха. ДукхагIа цига дIаювш хиннар хьажкIа я. Кхыйола хIама ца а ювш хьажкIа юв цига дIа, лаьтта IажагIа топпар болаш хиларах. Коартол, е кхыдола хаьс пайдана дац цига дийча, хIана аьлча, хьаьжкIан мара дохьал отта могаргдоацаш йийхьар кIезига доаллаш да из лаьтта.
Цу хоза тоаденна латтача хьажкIий кхага хьожаш, цунца са а къердалуш водача аз зийр, цхьа ткъаьх етт боаллаш даггара тоаденна дагIа гIад дуаш. Сиха сай машен соца а яь, ер статья язъердухьа цу доахан сурт а даьккха, дIахо хьажкIашта дIаюкъе ваьнна цу хьувкъама юкъера доахан арадаьхар аз, сайна хала дале а. ХьажкIашта юкъерча доахах тIеххьара етт ара а лаьлла со хьавоагIаш цхьа саг вар бухь билла тIавоагIаш, согахьа Iокхайкаш.
— Хьога хьан аьннад уж доахан цу юкъера арадаха! – воагIаше чугIерташ вар, са вовзаш воаца дорхахо.
— Даьллахьа, ер кха цар доадар кхераш арадаьхар аз уж доахан, мегарг мичад царга наха а, Iаьдало а хьийга къа доадайта, — ях аз, айса дувцар цо дIалацар догдоахаш.
— ХIанз Iаьдала хIама дисадац укхаза, зIамига саг. Хьалха хиннар дIадаьннад. Ший долчо, ший кхашта карташ е еза, наьха хьайбаш тIакхувдаргдоацаш. Хьо кхы хаьхо а вац укхаза! — из а аьнна, со шийна сурт даккха велча цхьа во еппараш а яь, ваьнна дIавахар из саг, наькъал дехьа а дайна, бухь билла кенгахьа долхача ший доахан тIехьа.
Со, бакъдар аьлча, цкъар цо бегаш бу мотташ хиннавар. Бакъда из. ХIаьта вокхо бераш вIалла бегаш а хиннабацар, цIенхашта дар цо мел дийцар. Цу со цецваьккхача сага сога хьалебаьр гIалгIай мотт бар, цIена гIалгIа волчох тара дар лер а.
Хоза тоаенна беш яле а, кха дале а, ков дале а башха дац лорадича бакъахьа дар вай хIаране. Ший доахан доал доре бакъахьа дар хIаране. Бакъда хьалха санна а доацаш хIанз доахан доажаде моттиг кIезига хилар а, наха шоай доахан дIадахарах Iулаш кIезигденна гIокказаша хьабахка ца тугаш доккхий Iулаш дехалга а. Амма, харцахьдар харцахьа да-кх фуннагIа из дале а. Ший никъ болаш, моллагIча хIамангахьа бокъо яла йиш йолаш хила деза-кх сага гIулакх.
Хьалха ханаш яр, — дика дагадоагIа вайна – Iаьдало бокъо йоацаш кхаш тIа дIатIадайна доахан дIалувцаш. ДIалаьцача бежанах цу хана бехк баккха а, гIод тоха а, из гIулакх нахал даккха а тарлора, цул совгIа маьждиге мимар тIа хьакхайкаве а тарлора из мо вола саг. ХIаьта хIанз из да мича да, бакъда из дацар аьнна наха шоаш лораде деза шоай доахан. Хьажа беза адамашта а шошта а цох зе даргдоацача тайпара шоай гIулакх леладе. Кхы вIалла деце, мукх, е кIа диача дийсте тIа а даьхке, кер хале дале дIадоал хийла бежан. Къа ма дий мотт ца ховча хьайбай а.
Бусалба Iилма дийшача наха хьаяхачох, ший йолчо беш, карт чIоагIъяь лорае еза, хIаьта долчо, наьха рузкъа тIакхувдаргдоацаш ший доахана тIехьа саг лелаве веза:
— Наха шоашта дIадийнача ялата тIа даьжа чуденача хьайбо хьаенна шура яле а, е из дийна цох хьадаьккха дулх дале а из долча сага хьарам да. ХIана аьлча, наьха хIама да из. ДIадодаш Iул дале, Iулаца, деце ше тIехьалеларца, из аьттув болаш деце, ший беша е кхый чу леладе деза саго хьайбаш. Нагахьа моттиг еце дIадахар гIойле, я наьха сардамаш тIехьа а долаш леладечул. Iа эгIазвигача хана хьона саго баьккха сарам дIабахара гарга ба, цул совгIа хьарам а да цох хьахинна хIама. Цудухьа, Дала бехк боаккхаргбоацаш ший гIулакх лорадеш хилавеза саг – йоах дийшача сага Измайлнаькъан Iийсас.
Со ца кхеташ цхьа хIама да, шоай доахан дIа а хийца, царех фу хул а ца ховш, уж мичахьа чулеста а ца ховш вагIача саго уж леладер. Лакхе бусалба Iилма дийшача саго ма аллара наьха сардамаш тIехьа долаш лел уж. Цох лоравала а дика ма дий сага ший хIаманна доал дича. Мичча тайпара гIулакх дале а воай хьал кхетадеш хила деза вай, воай низ боацар леладе ца а гIерташ.

Матенаькъан Илез

№110-111 (12046-047), ера, 26 июль, 2018 шу. Четверг, 26 июля 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *