Даьръенна чов

Юрта эггара хьалхарчарца колхозе вахар Маки. Иштта цIи йоаккхар цох, нанас Iоваьча хана цох тиллар Макшарип яха цIи яле а. Колхозе говрашка хьежа оттавир из. Юххьанца чIоагIа доккхал дора Маке шийга кхаьчача даржах, цхьабакъда шийна тIалаттар мел дукъ да хайча уйла хувцаелар цун. Шоана ма мотталда Маки шеквоахаш хиннар говрашта деш дола Iунал дар аьнна. Из кийча вар говрашта хий меладе, доакъар дехка, фуъ буабе. Кийча вар из бакъилгашка хьежа, пхьадж баха, кхийнашка цIено е. 3Iамига волча хана денз уж «говзалаш» караерзаяьяр цо. Из воагаш хиннар кхыдар: къоалаш дукха дар цу хана. Говраш йигар кхерар Маки. Maccaгla ва меца, массагIа ва советий Iаьдал ца дезаш, гоама долаш. Цар уйла ергьяц шоаш дер Макена мел Iаткъаргда. ВIалла бехк боаца нах лийца, топаш йийтта, лар йоацаш байна мел моттигаш я.
Макена меттар бакъ хилар. Ах сахьат даьккхадацар цо цIагIа чу а ваха чаь пела а мена, говраш йолча юхавоагIача хана. Хиннар цу сахьате гучадаьлар цунна — дIайигаяр сира кхали чIамагIа алчеи. ДIаведар Маки, юхаведар, юрт оарцагIъяьккхар, аькха ахча диллар. ХIама хиланзар, къуй гучабаланзар.
— Къонах, — аьлар колхоза председатела Бекмарзас, — ялат дIаде ха хьатIакхоачаш латтилга хаций хьона. Уж ши говр йоацаш вай боахам биса хилар зене-зуламе хIама да.
— Бекмарза, — аьлар Маке, — са таро ма йовзий хьона. ВоккхагIа волча виIий а 18 шу мара мича даьннад са. Сай мел дола хьайба колхозе хьачу ма деннадий аз. КIеззига хьал тоаделча, говраш меттаоттае лаьрхIа ва со. Дала хIалакволва сона из бохам баьр.
— Бохам колхоза хиннаб, воше, — аьлар Бекмарзас. — Хьо-м кхы Iовелха бахьан дац.
— Мишта дац бахьан? Ца вийлхача воалий со? — мискка йист хилар Маки. — Топаш теха яларе, аттагIа ма дарий сона.
— Топаш тохарах къамаьл кIезигагIа де Iа, къонах, — доккха са а даьккха, аьлар Бекмарзас. — Вай хана атта хулаш хIама да топаш тохалга. Цул совгIа, ялат дIаде доладе массехк ди дисача хана хIаьта а.
Уж дешаш дицде маганзар Макена чувеча а, Iовижача а, кхыметтел тхьайсача а. Хьажъюкъе шийла хьацар теха вар из цIаьхха хьасомаийккхача хана. Ший дош дувцаш, кхел хьакхайкаеш латташ санна хетаделар цунна.
Цу дийнахьа денз бокъонца хувцавелар Маки. Кхывола саг чIоагIа йист хилча а, чура са дIадодаш кхералора из. Юртара саг лаьца дIавигав аьнна хезача, лаьттах къорг а яьккха, дIалачкъа дагадохар цунна. Иштта вахачул велча аттагIа дар сона оалар цо цIеннаьнага Соврега каст-кастта.
— Кхел-рузкъа доацаш хIама хургдац вайна, — оалар Совре. — Дала хьаьхар ца хилча даргдац.
— Фу хьаьхад-те цу Дала? — яха уйла тIагIортар Макена тIаккха. — Лаца, бехк бе, топаш тоха лаьрхIадале, фу де деза?
ВоккхагIволча воIа Ибайга ший дагардар, ше кхеравенна хилар дIахар чIоагIа кхерар Маки. Ма даггара из ший кхерам цох лочкъабе гIортарах хIама хиланзар.
— Дади, — аьлар Ибайга цкъа ераш шоаш цхьаь бисача, — тоам бац вайна иштта деха хьовза. Говраш йига яьннай, цу тайпара xlaмаш хIанз дуккханахьа нийслуш да. ЧIоагIвала веза хьо.
— ЧIоагIлургвар, воI, — аьлар Маке, — дIатоссавала хIама даларе. ХIанз Iаьдал мискача нахаца къахетаме дац. Боккха бехк сона тIабижа тарлуш ба. Топаш тохаргья сона Iаьдало.
Из къамаьл хинначул тIехьагIа каэга яьлар Маке. ДIаяхар дIахазацар цунна, цо ше хьаяхар фуд ховргдолаш хилацар. ГIулакх геттара кIоаргделча, нахаца дагаваьлар Ибайг. Мурдий туркхас хьалхадаьккхар цунна де дезар.
— Кхеравеннар кхы а чIоагIагIа кхераве веза. — аьлар туркхо. — ТIаккха хьакхетаргва из. Хи чу водалга хайча, нек де волалургва хьа да.
Цу бус цIа ца воагIаш дукха гайра Ибайг. Маки чIоагIа сагота вар воккхагIвола воI цIагIа воацаш. Цу ханна корах a нalapax a цхьатарра таташ дир.
— ХIа, хIанз сабараш хьабаьхкаб, — аьнна, сесагага йистхилар Маки. — Йолле, хьаелла ниI.
ЦIагIа чубаьлар формаш ювхаш бола нах. Батамаш къайлаяьха бар уж.
— Хьо вий Маки яхар? — хаьттар хьачубаьннарех цхьанне.
— Со ва, — аьлар Маке.
— Говраш ха доацаш йитар хьо вий?
— Со ва.
— Хьо оаха дIавуг, дезалца Iадика ювца.
— ВоккхагIвола воI цIагIа вац са, — аьлар Маке. — Цунга дIааргдар аз сай ала дезар. Из чувалцца сабарде йиш йий шун?
— Из фуд Iа дувцар? — тIачайхар цунна. — ХIанз хьа хабарашка ладувгIа ха яц. Волле, дIахьалхавала.
Ший сесагах къахетар Макена. Къона къаяллалца са ца лоIаш, паргIата ца йоалаш хьаенай из. ХIанз дIахо а даькъаза хургья. ХIама дергдац, Ибайг хьожаргва цIагIа, хIама хьаде волалургва. Из-м хIанз а цхьацца гIулакх довзаш ва.
Нах районе дIакхувлача новкъа а ца вугаш, хьу йолча оагIорахьа вигар Маки. Цу гIулакха чIоагIа цецваьлар из. Хатта а веннавар из цигахьа хIана долх вай, аьнна. Цхьабакъда, ер дIавига баьхкараш сов цIимхара а бирса а бар.
ШаршагIа атагIа дIакхаьчача, букъах топа бухь а Iетта, саца аьнна команда елар укхунна. Kloaг бола моттиг а леха, цунна юхе дIаоттавир ер. Цхьанне кисара каьхат хьа а даьккха, Iодеша доладир.
— Советий Iаьдала доттагIа ше хетаргволаш, бIехал мо теккха колхозе чу а вена, шийх тешам а боллийта, ялат дIаде доладала массехк ди дисача хана, боахамера ши говр йигар хьо ва. МоастагIчо мара де йиш йолаш хIама дац из. БIеха дохьаж теха керда Iаьдал хIалакде гIийртав хьо, иразга, паргIатонга бода никъ гIолбаккха гIийртав. Из бахьан долаш топаш тох хьона. ХIанз хьай дуIа а де, Даьла цIи а яккха.
— Са дош тахка дезаций? — хаьттар Маке. — Бехке воацаш хила а ма мегий со. Ер Iаьдал доалача хана бехк боацача наха низаш дергдац ма йоахарий. Цхьаккха даь хIама а доацаш, топаш тоха йиш йий сага?
— Из фу къамаьл да Iа дер? – тIачайхар цунна. — Iайха говраш югача, йохкача, юача хана ха дезар хьона хьайна фу хургда. Вала дуIадаь…
Вала кийчвелар Маки. Цхьабакъда, саго топаш тоханзар. Шоай бата тIа йоахка пахашкаш Iояьхар наха. Уж байзар Макена: цар юртара кагий нах бар уж, Ибайг юкъе а волаш. ГIулакх кхетадир Маке, вехар из, велха чIехкар, тIаккха велавелар.
— Кхел-рузкъа доацаш хIама хургдац, Маки, — аьлар цхьанне. — Кхераш ваьгIав аьнна хIама IотIакхетаргдац хьона.
— Хьатоха сихха топаш, — аьлар Маке. — Хьатоха! Ибайг, Iа мукъагIа хьатоха. Иштта кхераш, нах белаш ваха магац сона.
Маки цIакхаьчача чIоагIа гIадбахар дезал. Цу хана денз хувцавелар из, воаставелар.

КХОАРТОЙ Мурад

№114-115 (12050-051), ера, 2 август, 2018 шу. Четверг, 2 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *