Хьагучадала къаьнара «Сердало»

Цхьа моллагIдола, хьалха дIаяхача ханашкахьа хинна хIама лохаш хилча, къаьнарча йоазошка хьожаш, цхьаннахьа цу хьаькъе кепатеха моттиг йий хьожаш лохаш хул вай, дIаяздаьр заман теш а хили даха дусандаь. Цу тайпара лоархIам лоаттабеча кечалех керттера цаI «Сердало» газет да. Ховш ма хиллара, 1923 шера май бетта 1 дийнахьа арадала доладеннад «Сердало» газет. Цу хана денз, таханарча денга кхаччалца укх 95 шера вай заман теш хинна, Беканаькъан ДордагIа Тембота ший байташкахьа ма аллара вай «…культуран дIоагIа» а хинна дIаэттад Сердало. Из ара ца доалаш йиса ханаш вай къам мехках а даьккха сибаре дахьаийта кхойт шу я. ДIахо массаза а мехка бахархошка долча хувцамех а кердадарех а хоам беш хьаденад из газет, тахан а цу ларах дIадодаш да.
«Сердало» оагIонаш тIа арадийна дукха наха хьехам луш дола цу ханарча Iаьдала а, вай цIихезача йоазонхой а Iилманхой а къамаьлаш да. Адам къахьегара, хьаьнала дахара, нахаца маьрша хилара, къаман оамалаш кердаяхара тIахьехаш дола дукха йоазош корадоагIа газета къаьнара оагIош еша волавелча.
Хийла саг воагIа тхо долча редакце, хьалха дIаяхача ханашкахьа кепатеха хинна номераш я шоашта, шоай гаргарча сагах яздаь хIама дар цу тIа, аьле. Бакъда, тхога царех дукха номераш йоацаш я, хьалха лаьтта ханаш кегаенна а чоалхане а хинна хиларах дисад уж газеташ малха ца доалаш. Цу тайпара къаьнара газеташ хилча тхона тхоашта а эшаш дар чIоагIа.
Дукха ха йоаццаш Галашкарча Бабхой Ахьмад яхача цхьан зIамигача сага хоам байтар сога шийга «Сердало» газета къаьнара ши номер я, аьнна. Из фу газет да а, цунгахьа дар фуд а хардухьа Галашка ваха уйла йолаш со волаш, дена хьаделар сога Ахьмада уж шиъ къаьнарчарех дола «Сердало». Шаккха а номер 1959 шера араяьнна я. ЦаI июль бетта 2 дийнахьа арадаьнна да, ерача ден, хIаьта шоллагIдар цу бетта 5 дийнахьа кIиранден арадаьнна да. хьатIадоагIача шера 60 шу дузаш газеташ да уж, шоашкахьа боккха лоархIам болаш а да.
Дукха пайдане, наха сакъердам хургболаш хоаме хIамаш да цу номераш тIа. Шаккха а газета номер духхьал гIалгIай меттал я, (цу хана гIалгIай меттал ма хиннадий «Сердало»). Июль бетта 2 дийнахьа арадаьннача газета номера тIа я «Литературни оагIув» яха рубрика. Из аз хIана хьоахаю аьлча, хIанз а из рубрика оахош лелаендаь. Дукха эзди байташ а, лоацига дувцараш а да цу тIа. Цу тIера цхьа лоаца дувцар белгалдергда оаха шоана дIахо. Из да Хьоашаланаькъан Махьмада яздаь «Оалхазаро кхерадаь оалхазар сага карадоагIа» — яхаш.

Оалхазаро кхерадаь оалхазар сага карадоагIа

(лоаца дувцар)

Сага бIаргаш деладеш, дега хоза тоам беш, ший дошо зIанараш йоаржаяь цхьа йист къайла а яьнна, чубузаш лаьтта малх делкъа хана хинначул боккхагIа бар. ГIийло лела боамби санна кIай ши-кхо морх мара кхы сигала хIама доацаш, дIадаха ди санна сийрда йийкха ахкан сайре яр тIайоагIаш. Шоай, форд санна михо лестош, кхачашдоагIача беркатерча кIи кхашца, босенаш къоарзъяь дажаш доахкача доаханца, жан Iулашца, хIанзза со Iоъараваьннача хьунашца, чубузаш латтача малхо дошо зIанараш къегоча хозача Беш-Лоама кертаца, дог гIоздоаккхаш бIаргаш деладеш хоза яр хьа бIapгa мел гу шера аренаш.
Кхы а дукхах безам бодар са се ваьча лаьтта, наькъа йисте даьннача кондара кIотаргех гIийлача миха фево кер чу чам бола хьаж чулестош, бер долча хана денз аз ладийгIача, наькъа йистерча баьцала, лергашта тоам беш баскилгаша Iехаш, хьувзаш, кхесташ ypaгIa яха, иллеш доахаш чкъордаш лелаш. Цу хозаненца бей ког лувзаш, наггахьа сеце зизаш а доахаш, дикка хьуна со гаьна ваьлча, сона дайра тамаше н хIама.
Цу хана со латтар, боккхача бартаца, йиззача цхьоагIонца шоай бIена кхача гулбеш доахкача зунгаташка хьежаш. Цхьа зунгат дацар къа ца хьегаш. Цхьадараш шоаш баьцах даьха кагий ги фийгаш бIена чу кхухьаш дар, вожаш шоаш чудихьараш дIа а дехке юха ухаш дар. Масса зунгат сиха лелар, дIайи-юхеи шо-шоай новкъа ухар, цар мел кхихьа хIама царел шоайла йоаккхагIа яр.
Ма тамашийна хIама да-кх сел зIамига садоахка хIамаш иштта барт-цхьоагIо йолаш, шоайла доккхах дола хIама дIадахьа низ болаш хилар, яхаш аз уйла еча хана, хьамча бургац кхийтача санна тата а деш, зIамига хьуна, оалхазар кхийтар са наькха тIа. Ше тIакхетташехь а са дийллача коча качматагIа дегIала дера из сова. Из фуд ха са кхеле, лергашта юххе – «шув-в» аьнна тата а деш, топа маркъилг санна чехка тIех иккхар, зIамигача оалхазара тIакхувш доагIa кер. Ший фос мича яхар ца ховш, тувла денна кер, лакхо, сона гонахьа тайжа ши-кхо го а баьккха, хьунагахьа юха лестар.
Че кулг дахийта аз хьадаьккхар тайп-тайпара, сийна, моажа, IaжагIа, баьццара, бедаргаш а, лоацо ира зIок а йолаш къаьга жогIара ши бIарг а болаш, дукxaгIa хъунагIа хула тайпа зIамига, хоза хьазилг дар. Кер боаттIабаь ара дала мо детталора цун зIамига дог. Сона къахийтар цунах. Кер бIарга къайладаьнна дIадахар, зIамига хьазилг сох хьарчарах керо дIа ца кхоаллаш кIалхара даьлар.
Кертах кулг хьекха, хоза хьаста а хьаьста дIахийцар аз зIамига «хьаша». Ше са бера гIаьттача, цкъа кхашкахьа а леста, тIаккха хьунагахьа юха дахар зIамига хьазилг.

Юртбоахамца тайна волаш, хьунагIа а кхашка а балхаш леладеча сага дика кхетадергдолаш хIама да, доккха доацача ший дувцар тIа Махьмада хьоахадаьр. ХIанз вай хана а хулаш хIамаш да уж. Хийла кер, е лаьча тIехьа долаш кагий оалхазараш хул кхесса хIама мо долхаш. ДукхагIа чIагарги, чкъорди, новцIолги, макхишки да царна кIалдусараш, наггахьа кхокха а хул. Йоазонхочун дувцар шийгахьа наха хоам луш да долалуше. Цо хьахайт вайна зунгат мел чIоагIа къахьегаш дийнат да. Цар къахьегам а бу болх а бувцарца ший тайпара адам къахьегама тIахьех йоазонхочо. Алхха оалхазарех шийна бIаргадайна тамашийна хIама дувца ше ваьлла вале а волалуча хана, Iалама хозленаш, ший цунцара чам, хьоашал, дега-гIозал гойт Махьмада. Лоаца дале а шийгахьа дукха хоам бахьаш да ер дувцар. ХIаьта дIахо, волалуча хана аз хьоахадаьча газетех дувцаргда вай.
Уж газеташ мичара денад хьона, аьнна аз штйга хаьттача Ахьмада аьлар сога: «Тха юртарча гаргарча наха шоай къаьнара цIенош вIашагIдоахача хана царна шоай бада тIара корадаьд уж газеташ. Тишденна а, зардала доладенна а уж дале а лорадеш леладаьд цар уж. Цул тIехьагIа сога кхаьчад уж. Аз дийшад цу газета тIа мел дола хIама. ХIаьта сона бакъахьа хийттар уж газеташ шун редакце хилча, цудухьа хьаденад аз уж. Нагахьа санна кхы тIехьагIа сайна нийслой кхы а дахьаргда. Аз бечул дукхагIа пайда оаш берг ма бий цох».
Ахьмада яхар дика кхетаду аз. Цун баркал хилда уж ши газет тхона хьадарах, тхога йоацачарех ши номер а я уж. Цох хетта дехар дергдар оаха мехка бахархошка. Нагахьа санна, шоашка а, шоай гаргарча нахага а цу тайпара къаьнара «Сердало» газета номераш яле хоам бе тхога, е шоай аьттув бале тхога редакце хьачуле уж, оаха тхоай фонде Iалаш ергья уж. Цул совгIа, вай къаман сердал хинна дIаэтта къаьнара газет «Сердало» хьагулдар а хургдар цох.

Матенаькъан Илез

№116 (12052), шоатта, 4 август, 2018 шу. Суббота, 4 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *