«Дешар – сердало, цадешар – боадо» (гIалгIай халкъа кица)

МоллагIа дале а шийгахьа кхетам бола дешар дика да. Хоза хета яхадац вай даьша «Дешар – сердало, цадешар – боадо». Халача замашкара хьабаьхкача цар дика кхетадаьд дешаро адам паргIатонна а, сердалонна а тIадугалга. Юххьанца вай мехка Iилма даржа доладеннача хана шоашта ма могга тIатеIIа деша болабеннаб дукхаш гIалгIай. Шоашта эшашдола хIама довза а ха а хьаийца Iодеша книжкаш хиннадеце а, шоай аьттонга хьежжа къахьийгад цар гонахьарча лоалахоел тIехьа ца биса гIерташ, дунен тIа яржаш латтача паргIатонах дIакхе гIерташ. Из цар вIаштIехьа а даьннад.

Хьалха хинна хала ханаш дIаяьннай. ХIанз аьттув ба наьха моллагIа шоашта дезаш дола литература хьа а ийца Iодеша а цу тIера эшаш дола хIама хьаIомаде а. Йолаш я хIара юрта библиотекаш. Царшка да эшаш дола литература. Нагахьа санна цига деце кхычахьа районни, мехка библиотекашкара хьадеха йиш я эшаш дола книжка.
МоллагIйолча библиотеке дIачувахача, цига бIаргаго йиш я наьха сакъердалургдола книжкаш. Цу даькъе кхоачам болаш теркам тIабохийт вай мехка библиотекашка. Бакъда, ха дIа мел йода библиотеке деша нах кIезигагIа ух.
ДIадахача кIира Наьсарен районни библиотеке яха хилар со цигара балха хьал миштад ха а, дешархой бий тахка а. Сона хургба аьнна хийттача тайпара беце а болаш бар дешархой.
Дукха хана денз цу библиотеке болх беш, наха эшашдола книжка дIадаларца цар дехараш кхоачаш деш къахьегаш я библиотека метадист йола МутаIалнаькъа Iайшет. Цо дийцачох сона хайр мел боккха лерхIам бу ГIалгIайчен бахархоша дешара.
– Iайшет, хIанз дешара нах цIагIа болаш салоIа ха ма йий вайна, дешархой хулий шун библиотеке литература деша баьхке?
– Дешархой дукха ба, кагегIбараш санна боккхий нах а хул тханцига деша баьхке. Шоаш дешара чухецача хана аьхке деша аьнна хьаденна литература дешар духьа бераш а ух. Царна деша книжкаш даларца гIулакх де хьож тхо.
– ДукхагIа малагIа литература деха шугара наха?
– ДукхагIа гIалгIай йоазонхой книжкаш дезаш хул дешархой. Уж доацаш вай доазол дехьарча йоазонхой книжкаш дешараш а хул дукха. Тхоашка долаш дола книжка дIалу оаха баьхкарашта, нагахьа санна тхога доаца книжка цар дIадехе, кхыча библиотеке из книжка хургдолча дIахьожабу оаха уж. Е юха уж хьатIабоагIача хана хургдолаш кхычахьара дийхе хьа а дайта. Вешта наггахьа книжка мара дац тхога библиотеке доацаш.
– ДукхагIа малагIа литература да вай мехкахоша дешар?
– ДукхагIа гIалгIаша дешар вай тархьарца, оамалца, халкъаца дувзаденна, вай йоазонах лаьца, вай къамах лаьца книжкаш да. Цул совгIа гIалгIай йоазонхоша яздаь романаш дешараш а ба. Таханарча дийнахьа цхьа саг дIавахийтавац оаха раьза воацаш, цунна деза гIулакх ца деш. ХIана аьлча оаха гIулакх дарг хьежжа мара тхо долча юха нах хьатIа а латтаргбац.
— Шоай дешархошта кийчъяь, цар дог гIоздаргдолаш керда хулаш долча хувцамашца эяь выставкаш хулий шун?
– ХIара цIай мел долча хана цунца эяь выставка е хьож тхо. ТIеххьара оаха яь выставкаш я «Так начиналась война», «Трагедия ингушских парней». Царшка гIолла тхо гIерт вай мехка бахархошта, цу халача унзарча ханашка наха эза бала мишта бар а, цига денале дакъа лаьцараш малаш бар а дIахайта.
– ГIалгIай меттал дешаш, вай литература хоаттараш дукха бий?
– ХIанз тIехьарча хана укх ахкан оаха мел беш бола болх гIалгIай меттал ба тха, хIана аьлча, гIалгIай мотт Iомабе а из бовза а безам болаш дукхаш ба. Царна из Iомабе аттагIа хургболаш къахьега оаха.
– Мотт кердабоаккхараш, из баха бутараш дукхагIча даькъе йоазонхой ма бий, уж хулий шунцига деша а байташ яьзъе а баьхке?
– Тхацига деша дукха йоазонхой ух. ХIара кIира «Творческий клуб молодых авторов» яха тоаба яь тханцига гуллуш. Цига йоазонхой хьа а баьхке вай мотт а вай итстори а дувцаш, шоаш язъяь байташ кхычарна ешаш, тIаккха вокхачар уж тоаеш болх дIахьу.
– Баркал хаттарашта жоп даларах. Болх беркате хилба шун.
– Баркал хилда шоана а, шун болх а хилба беркате.

Тахан латтача заман вай кхувш йоагIача тIехьен дукхагIа интернете гIолла довз ха чам болаш дола хIама. Вай библиотекаш яьсса латт мотташ яр со яха айса Iайшетаца къамаьл дилца. Дикахетар хилар сона вай йоазонхой двуцараш, цар байташ дега хьамсара а йолаш, цунца чам а болаш вай мехкахоша ешалга хайча.
Ший къаман дух, цун культура, вахар из деррига хьамсара хургда библиотеке ухача наха. Цудухьа бакъахьа да вай воашта ма могга дийшача. Дийшар вайнавац.

БАЗЕНАЬКЪАН Милаграс

№119 (12055), ера, 9 август, 2018 шу. Четверг, 9 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *