ЭЗДЕЛО ДОАККХ САГА СИЙ

Ер бутт болалуш «Сердало» газета тIа (№114-115, 2 август) кепа теха дар Коазой Мадинас даь «Эздел уходит от нас или еще нет?» яха йоазув. Цох лаьца хIара дийнахьа дийцача а дукха хургдоацаш, боккха лоархIам болаш дош да цо хьоахадаьр. Хьалха хиннача кагийча наьха эздели хIанзардари дикка эргадаьннад, хIаьта а цIенденна дIадаланза да из. Хетаргахьа, эггара хьалха из хьадоагIаш да, зIамига волча хана денз сага беннача хьехамгара, дас-нанас гойтача масалашкара. Даь-наьна никъ нийса ца хилча, цар шоай дезалашта хоза гIулакх дIагойташ ца хилча, бакъахьара оамалаш хилац цар тIехьений а. Эздийча даь-наьна тIехье а эздий хул.

Сурхо тIарча школе со балха ваха хьалхара шераш дар уж. Юрт сона дикка йовзацар, цудухьа цхьацца новкъостал эшаш хулар. Цхьа саг лехаш лелаш, харцахьарча коа чувахавар со. Еха «газель» тоаеш воаллар юкъера ха хургйола къонах. Фуд-малад хаьтта, сайна веза саг дIавийцача, ший болх бита, гаьнна хьалъара вера из, аз леха фусам хьахьехар духьа.
— Хьа ма вола. Балхах ма воаллий хьо, хьааьлча а кхетаргва со, — аьлар аз.
— Тха дас фу оалар хой хьона? Хьалла вах, Iоа вах ца яхаш, водача фусамах саг лерттIа дIакхетаве веза, хье цунна гIулакх де воалле, — аьнна, юхатIавийрзар из сона.
Эздел дар цо соца леладаьр, хIаьта из даьгара хьадоагIаш дар. Цудухьа оал: «ВоI даьга хьежжа хул, йоI наьнага хьежжа хул». Из да аз лакхе доаладаьча масалца вайна гур.
Нагахьа санна даь-наьна юхь йолаш, царца эздел леладеш кагий нах, мехкарий хуле; цIагIа санна иман долаш хургба уж, наха юкъе арабаьлча а. Цу хьакъехьа Сурхо тIа вахаш хиннача (шо марша, хIанз воацаш ва из) Овшнаькъан Iаддал-Мажит-Хьажийца сай хинна къамаьл дагадоагIа сона. Даьга Iуйре-сайре дика ювцар ше, бийса даькъала ювцар ше, оалар цо. ЦIагIара аравоалаш, ше мича вода, бус цIавоагIаш, маца воагIа хайтар, цунна бIаргавайте мара Iовижацар. Кхы а дукха дар цо дийцараш-м. Карарча хана вайна юкъе а дукха хургба, хала де дезаш доаца уж хIамаш ца деш бола дезалхой. Уж зIамига хIамаш да аьнна хете а, доккхадараш а дIадолалу уж мо долча зIамигачаргара.
Во масалаш кIезига нийслуц вай вахаре. Дукха ха йоацаш, Наьсарера Магасе ваха дагахьа, «газелаш» сецача вахар со. Хьалхашкара моттигаш яьсса яр, наIара йистерча гIанда тIа сай тIормиг Iобиллар аз, цига саг вагIилга гургдолаш. Цу ханна тIаера цхьа кхалсаг, шийца ондарг а волаш. Са тIормиг дIахо а билла, цига Iоха гIерташ воаллар тIеххьарвар. Вешта, аьлча, из моттиг яьсса еце а, хьамукъаяьккха, шийна паргIато хургйола хьалаш хьаде гIерташ вар из кIаьнк. Воккха хилча а хургва из иштта: ший гIулакх хилча, дIаходолчунна сагота воацаш. Цигга гоалдоал эздел, ханнахьа ший метте дIа ца оттадича.
Автобуса чу нах дIа-юха хьекхалуш моттигаш нийслу. Нагахьа санна уж кхалнах, маIанах хилча, из хIама ийрчадоал. Магасера IовоагIаш, сов чIоагIа из кхалсаг сайх хьахьекхаялар ца дезаш, сай оагIонах, из цIенбеча кепара, кулг Iотехар аз, из кIеззига дIахоялар дезаш. Йистхиннавеце а, сона хезар:
— ЗIамсаг, со-м ламаз кара долаш, цIена саг я. Хьа дий хац сона ламаз кара.
— Ламаз дохаргда хьа, — ала дагадехадар сона цкъарчоа, бакъда цо сайга баге тохар кхераш, Iадда Iийра со. Кхалсаг а дIасецар. «ХьунагIа вахача а, леладе эздел» яьхад вай даьша. Вешта, хIанзара кагирхой (дуккхабараш) дагахьа ши кица ховш хилац. Уж цахаро а кIалдут эздела хIама, хIана аьлча царца ба кIоарга хьехам, хьаькъал.
Эздел доаца саг, миччахьа вале а, белгала хул. Цунна дукха тешалаш да. Массехк саг вагIача кабинете балха хана хIама дуаш цаI вагIар – эздел доацилга. Шийгара йийха хIама лосттаяь дIакхоссар – эздел доацилга. Ший кара болча болхлошта хьакима кулгаш тIакхувдадеш хилар – жIалел. Цхьаькха цхьа моттиг а хьоахае безам ба са укхаза. Со ваха моттиг Магас-Шахьара чуйоагIаш я. Нувхаш кхувсача моттиге кхаччалца шоай тIормигаш Iо ца хьош, наьха цIеношта юхе уж Iо а овттадийя, бийсан лела къуй санна, дIаболх цхьабола нах. Цу юхе бахача нахах эхь ца хетилга да из. Кхыча тайпара ала а мегаргда: шоай дегIаца эздел доацилга да, кхы хIама дац из мара.
Вай дIа мел дахача моттиге, вайца хила дезаш хIама да эздел. Из леладе деза даьца-наьнаца, вешийца-йишийца, лоалахочунца, захалца, школе хьехаш волча хьехархочунца, маьждиге, новкъа водача малав ца ховча сагаца. Дукха ха йоацаш, цхьан зIамсага машен соцайир сона. Хьалха сона цIаккха вайна саг а вацар из.
— Мича ваха веза хьа? – хаьттар цо.
— Наьсаре Iочуваха веза са, – аьлар аз.
— Белггала малагIа моттиг я хьа ваха везар? – хаьттар цо юха а.
— Базар тIа ваха веза, — аз аьлча, цига кхаччалца со дIа а вига, со Iовоалача хана машена тIера Iоваьнна а лаьтта, дIавахар из. Тайпан ГIазднаькъан вар водитель. Ше эздий саг волга хьагойтар цо цу наькъа.
Массанахьа вайца эздел хуле, дикка эргадаргда, вай вахар даьнна ца Iеш, вайна гонахьарча наьха вахар а.

С. Арчаков

№119 (12055), ера, 9 август, 2018 шу. Четверг, 9 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *