Эзди Саки

Цхьан гIалгIай юрта, яхаш хиннай, Дала теха хоза йоI, Саки. Хи тIа яха из араьялча, цу юрта мел вар ара а ваьле, нах хьежаш хиннаб цунга, сов хоза из йолаш. Дукха ихаб Сакех бIаргтоха. Ше йолча венар хоза хьаьсте, мерза дийце, цхьа къайле йолаш я ше аьле, дIавохийташ хиннав йоIо. Дукха хиннаб Саки езаш, шоашка, еча югаргьйолаш.

Саки яхача юрта вахаш хиннав, цхьа къаьна нана мара, тайпан бараш дIабаьлча ший кхоачара кхы саг воацаш Iази яха зIамсаг. Цхьа говр а хиннай цун бер санна боча лелаеш, хIаьта ший сил дукхагIа Саки езаш хиннав из. Саки хи тIа ялехьа, цул хьалхагIа вахе хьаста керте дIаотташ хиннав Iази.
— Маьржа-яI-кх Саки, — оалаш хиннад цо. – Хьо са коа чуухаргйолаш ираз долаш валар-кх со.
— Дика хIама деха Iумар Даьлагара, дийхар луш ва хьона Даьла, — аьле, дIайодаш хиннай йоI.
— Со дийна волаш хье сога ца йоагIе а, со велча, са боарз болча мукъагIа еллахь. Хьо цига, еча кIай зиза гургда хьона са боарза тIа дагIаш. Хье езача са дегах из хинналга халахь, – оалаш хиннад Iазе.
Цкъа цхьан дийнахьа Iази зоахалол дувца волавелча аьннад йоIо:
— БIаьстий яьннай вайна Iази, Iан кхоачо, бIаьстий ю хьона наха аьнна!
ЙоIо аьннар кхетадаь Iази ког лаьттах ца кхеташ сов гIадваха, мух мо масса чувахав. Ма хулла чехка нах бахийтаб цо нускал деха. Шозза, кхозза, нах бахийтача жоп ца луш юхабахкийтаб бахараш. Цул тIехьагIа Сакех дIакхийтав Iази. Ер бIаргвайча йоIо аьннад:
— Цхьа хаттар дар сога хьога де. Лаккхача лоам тIа, лоаман зиза дагIаш хилча дутаргдарий Iа из хьа ца доаккхаш, хьалтIавала хала да аьнна?
— Даьра дутаргдацар! – аьннад зIамсаго. – МIараш гIертаеш хьалтIа а ваьнна, хьа-м даьра доаккхаргдар аз из.
Цу къамаьлах кхийттав Iази, йиIий цIагIара цаI духьала волга. Сиха чу а ваха, нохчашкахьара, селашкахьара, черсашкахьара, гIалгIашкахьара наха сийдеш бола къоаной гул а баь, зоахалола юхабахийтаб укхо. Цу гIулакха шекваьннача йиIий дас хаьттад ший сесагага:
— Фуд ер?
— Кхозза баьхкача а ворда соа каг ца луш, диазлагIа юхабаьхкаб ераш, — аьнна жоп деннад йиIий нанас.
ТIаккха кхийттав йиIий да ше цаI мара цу гаргалонна духьал воацилга. Чехка дIачу а ваха, йоI дIаенний дас, кхы дукха ца гоаеш цIа а яхийтай. Баха хайша цхьа ха яьннача хана, нускало аьннад марага:
Кхел рузкъеи, хинна вахар дIадоладаьд вай шинне. ВIаший барта а долаш, цхьанне яхар шоллагIчо дIа а эцаш вай цIен сий даргдолаш, хьаьнала къа а хьегаш дахе даькъала хургья вай тIехье. Кхы цхьаькха дар са хьога ала, хьо ва вай цIен-да, хьо сийдолаш хилча, цIа а сийдолаш хул. Аз яхар Iа дой, вай юрта а, мехка а, Iази дика къонах ва, аьнна цIи хозаргья хьа. Эггар хьалхагIа тIера гIирс наха тара хила беза, дикан тIа, вон тIа дIаваха йиш йолаш. Дикан тIа хила веза, вон тIа хила веза, наха нийса хьай дакъа хьалоацаш. Дикан тIа ваха тIехьа вуссе а, кодаме массарел хьалхагIа дIаваха веза, массарел тIехьагIа чува а веза, гIайгIа бала нахаца бекъа беза. Со хьона хьехар де яллац, наха леладер да аз яхар, — аьннад Саке, мара хIама моттар кхераш. – Ший ханнахьа аргIа тIехьа ца йоалийташ Iулга ваха веза, юрто сагIа луча хана нийсса дакъа лаца деза. Уж хIамаш вай даьша леладаь а да, Iа уж леладой хьо сийдолаш а, наха лоархIаш а, царна дукха везаш а вахаргва.
Хало, атто, гIайгIа, бала, нахаца декъаш, шийгара гIо дезача оарцагIвоалаш, ма хулла шийгара дикал бIаргаяйташ, хьаьнала къахьегаш хьадаьчох беркат хулаш, боахам тоалуш рузкъа совдувлаш, хоза вахаш хиннав Iази.
Iази дика къонах ва аьнна, цIи дIаяхай юрта, мехка.
— Сесага ваь къонах вар из-м, аьнна, хьогI наха аргдоацаш, вай фу дергда хой хьона? – аьннад Саке. Юртара нах сагIаш декъа вIашагIкхеташ ба, цига де бежан деза. Нах пхьегIа тIа хьагулбеннача хана, цар бежан хьоадича аргда Iа, Iоа са кхий чу латт кхаьра яьнна бугIа. Аз из Даьла ший духьа юрта сагIийна е дIалу, цунах юртагара аз ахча хьа а эцаргдац. Нах IочубоагIаргба бугIа дIайига. Бежан дIадига мегаргдий оаха, цар сайга хаьттача аз аргда, Iазе аьннадале кхы дувца дезашдац, хIана из ва укх ковна да. ТIаккха ховргда наха хьо хьай цIен-да волга а, аьннача дош долаш хьо волга а.
Иштта сесага хьехарца наха юкъе цIи дIаяхай Iазе. Хийла кхалсаго къонах ву ший марах, хийлане цун ираз а доаду. Саки моргаш хилба вай.

Хьадийцар 90 шу даьнна
Хамхой Эскхий-Хьажамурдий Ахьмад.
ДIаяьздаьр
Хамхой Бекмарзий Дауд.

№125 (12061), ера, 23 август, 2018 шу /Четверг, 23 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *