Книжка – доккха совгIат

Цхьа-ши шу яхар мо, ха яр школашка деша дагIача берашта наьна меттах дола книжкаш ца тоъа. Из дувзаденна дар, шоай ханнахьа кепа теха уж цIаькха арадаха дезаш йола зама тIехъяларца. Цу гIулакха латкъаш бар гIалгIай метта хьехархой, берий дай-ноаной, дешархой шоаш. Царна хьадала книжкаш дацар дешара министерствога, библиотекашка, тикашкара цIенденна дIадаьннадар царех цхьадараш. Хьалха хиннараш, тоадаь, арадаха мара ца дезаш, кийча дадаш дар. Дукхача наха къахьийгадар, царна юкъера гIалаташ дIадаха гIерташ. Уж юха арадахара гонахьа къовсамаш дар; цхьачар дика да яхаш, вокхар во да яхаш.

Укх деношка хоза кхаъ кхаьчар вай республикерча школашка. Наьна меттах дола книжкаш ара а даьннад, ерригача школашка дIа а дахьийтад, массанена тоъаргдолаш а да. ХIанз базарашка, тикашка, гаргарча нахага гIолла уж хетташ лела безац берий даьй-ноаной.
Белгалдаккха деза цар тIа геттара доккхий хувцамаш даьдеце а, цхьаццадола кхоачамбоацараш, кегаенна моттигаш дIаяьха, хила безача боараме доаладаь хилар. Масала, 5-ча классе Iомадеча «ГIалгIай мотт» яхача книжка тIа белгалдешай хаттараш дизза деннад, цхьаццайола параграфаш вIашагIтехай, йоазонхой тайпай цIераш гIалгIай IаьдалагIа язъяьй, къаьна сурташ кердачарца хийцад, тIакхийттад пара бу алапаш (I – ъ). ХIаьта (даггара дIаяххашехь) цхьа гIалат чакхдалийтад укхаза. Алапаш ъ, ь оазаш белгалъеш дац аьнна яздаьд. Из нийса дац, хIана аьлча ъ яхача алапо оаз белгалъю: фу – фуъ, ду – дуъ, ди – диъ – иштта кхы дIахо а. ДIахьехача хана, хьехархоша хьатоаде деза из гIалат.
Цхьаццадола хувцамаш хиннад 6-7 классашка Iомадеча книжка тIа. Укхаза эргаяьннай упражненеш, тIаозара-тIадерзара цIерметтдешай тайпаш, цIердешай легараш, дештIехьенашца бувзам бола къамаьла доакъош, куцдешай предложенена юкъера гIулакх яха параграф, причастега оттадеш дола хаттар, кхыдараш.
Керда моттигаш тIакхийттай 8-9 классашта лаьрхIача книжканна. Юкъейоалаяьй карардар кхетадайтара маьже, лоаца така (дефис) оттаде деза моттигаш, «Наьна мотт – халкъа ганз» яха дакъа, стилистически гIалатий тайпаш, иштта кхы дIахо а. Цул совгIа, корректора бехкагIа лоаца така (дефис) дувцача моттиге чакхдаьннад хоза доаца гIалат. «Оаз таръяра айдардешаш» язде дезача, «къоасторара айдардешаш» яздаьд. Хьехархоша теркалдергда, тоадергда аьнна хет сона из гIалат а.
ХIара книжканна тIехьа доаладаьд кхетаде хала долча дешай гIалгIай-эрсий дошлоргаш.
ХIанз, къахьегам мара хIама ца эшаш, хийцца наьна мотт Iомабе йиш йолаш да гIалгIай бераш. Доккха баркал ала лов книжкаш тIа къахьийгача наха, къаьстта а цар редактора М. Мургустовна.

С. Арчаков

№132 (12068), шинара, 4 сентябрь, 2018 шу/Вторник, 4 сентября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *