Лоаца дувцараш

Чкъаьран тIехк

Гийга сутара вар Савар. Хьаштдолча хIаманна сатохаргдар цо, амма моцала сатоха низ таацар цунна фухха дарах. Кхорзаш латтача чкъаьрий Iаькъанна, лийга кIийленна дагIа лом санна, гаргагIертар из тахан. ВаьгIе-ваьгIе цкъа кIалгIолла, тIаккха айвале Iаькъангахьа хьожар. Ше-шийца «Iаьхь» оалар. Ураийккхе мIара, оаркхилг Iооттадора. Цкъа-дале, иштта сихагIа дIайодар ха, шозлагIа-дале, цу лоархIамеча гIулакха мел эша кхоачам хьалххе а кийча хулар. Минот массаза яла, яькхдерзаш латтар цун са, Iоухар шодаш. Каст-каста доккха къургаш дора. Юххера а хьатIакхаьчар сатийса йист. Хьалхашка латтар кхохкабенна, цIийбенна, хоха, чама баьца тоам бола хьадж хьаетталу цIеначкъаьра. Феса тIахьувзача циско мо, «мгIру, мгIру» аьлар Савара. Чкъаьра хьабе а белле, массехказа царг хьокхар. ТIаккха юстаро Iоюллар йиса букътIехк. Иштта дIакхаьллар цхьа-ши чкъаьра. Кулгий бедалаш тIагIолла дайде, пхьошаш чу къайладоалар даьттан тIадамаш.
ТIеххьара чкъаьра баа аьнна, цкъа-шозза мочхал хьокхадешше, лоацвеннача висар из, бийнаш мо тIадаьхкар бIаргаш. Ураийккхар, Iовийрзар, хьалвийрзар, къамаргах катехар. НаIаргахьа Iоведар, юха а магIарча оагIонгахьа хьийдар.
-Ва фу леладу Iа? – бIарахьежжача латтийсар Маднат.
ТIаккха мара бIаргайовнзар корзагIваьннача Савара юстаро шийга хьежаш латта сесаг. «Парт», аьнна, юха а сеца, хаьлача оазаца цхьа хIама аьлар цо.
-Фу?- хаьттар, цо дувцачох кхеташ йоацача фусам-нанас.
-Аьшкасаьрг, аьш…, аьш…, — дош хьа ца оалийташ, сунт хинна хIама латтар маьра къамарге.
Сиха дIаараийккха, сесага бешара аьшкасаьрг бера. ПIелг мо сома а, цхьа-ши дол хиллал бIаьха а, хана йIоахала макх йилла а бар из. Кхы а чIоагIагIа шербелар, ишта а хьаараийккха бала боалла цIен-даь ши бIарг.
Ше гIалатъяьннилга хайна Маднат, юха наIаргахьа Iоедар. Цхьан метте соцалуцар Савар. Баге аййора, дIакъовлар, хи чура хьалбаьккхача чкъаьро санна, мочхал хьоадора, къург бе гIортар, хий молар. Бакъда цох гIулакх хилацар.
Дикка ха яьннача гIолла, юха гучаяьлар Маднат. ХIанз цун бебоаллар тай мо биткъа, цIе саьрг. Из гушше, шаккха кулг хьал а кхесса, цIагIа гIолла хьалведар мар, хьалхашкарча пено соцавилцца. Баге шерра хьа а йийлла, ший кулга эггара бIаьхагIбола пIелг багабахийтар цо. Узам баьлар. ТIаккха Iоа къамарга кIоаргера хьалъера цо, пхорагIъяьнна лаьтта чкъаьран керта тIехк.
-Хьайба! – цIогIа даьлар чкъаьран тIехках мукъаяьннача къамргера.

Бургац

ЦIийеннача Iуйрен тIа хьалбаьнна малх цIеша бизача мо хеталора. БIарг ма кхоачча дIауллача эрийча ара, Iадсаькх кхоссал юкъ мара йоацаш, лата аьнна вIаший духьалъэттадар эггара низ болашагIа волча шин аьлан Эскхани Эзархаи эскараш. Буро… Шийлача тIох яь буро яр цар къийсар. Царех цаI мара вахаргвац цу чу. Леларгвац. Царех цхьанне тIеххьара ди хургда таханардар.
ГIагIий зов, говраша бу пурхаш, эзараш бIухой болча эскараша доаха са вIашагIъийнадар. Сов лоха лелача Iаьржача морхех чакхдаьлча мо хеталора цар бетеIаду гебагIаш.
-Воа Эскха, — кхайкар Эзарха, — воай дов бахьан шаккха бIу, гунахьа доаца нах хIалакбайтаргбац вай. Воаш латаргда вай. Котваьннар вахаргва, ийшар лергва.
-Диканд, — низткъа хьахезар Эскханна моастагIчун оаз. –Со эше, котваллал хьаькъал ца хиннача са кертах ловзаргба хьа кIантий. Хьо эше, сабараш ловзаргба хьачох.
-Мегаьд.
Сецца дIадоладенна дов сайранга додаш латтар. Хьокхалуш дIадахача товро ийрчаяьккхаяр Эскхий юхь. ЦIий, хьацар, дом, Iоажала унзарал латтар цу тIа. Цун дегIах Iоихача цIийво дошадаьдар, цIийдаьдар из тIаваьгIача сирача говра оагIош. ГебагIа цхьа юхь моастагIчун цIийво, вож юхь ший цIийво йоаяьяр.
Лерг, цхьа басилг, балам Iобаьккхача Эзарха дегI, мелъенна бечо мо, нувра фуа чу дIа-юха теркар, хIанз-хIанз тIера чувода аьнна хетийташ.
Говраш, эскараш Iимад ца йоаккхаш, лоацденнача латтар. Сахьата. Шин сахьата. БIарчча денна. Наггахьа шоайла бIарахьожар уж, шоай аьла толаш е эшаш вайча.
ТIера тадж дIа а яха, кертах яьча човнах Iоуха цIий бIаргашка этта, цхьан юкъа хIама ца гуш висар Эскха. Цу хана Эзарха техача дезача довт-товро кхесса дIабахийтар цунна тIера корта. Баь тIагIолла хохкабенна, моастагIчун бIуна хьалхашка сецар из.
Цхьан юкъа герзаш Iо а кхайса. Цунна IобIарахьежаш а лаьтта, кулг урагIдахийтар Эзарха:
-Вá кIантий, дийна волча хана а корта боацаш вар шун аьла. Ший корта хиннабаларе, сий а низ а дукхагIа долча соца къувсаргдацар цо. Цудухьа цун корта оаха тхоашца дIахьу…
Шоашца бурон доазон тIа Iочубенача Эскхий кертах мIарга бетташ ловзача тIемхоша:
-Буро гуц!.. – яхаш хозар гулденнача берашта.
Цу хана денз, гергача, хьоарчаяьча пагIашкех ловза ухар Эзарха буро чура бераш. Бургац аьнна цIи тиллаяр цар шоай ловзарах. Из цIи тиллара бахьан дар, буро гуц яхача дешаех бургац яха дош тара хилар. Иштта хьахиннача бургацах ловзар цхьан хана хьарама лоархIаш хиннад.

Арчаков С.

№134 (12070), шоатта, 8 сентябрь, 2018 шу/суббота, 8 сентября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *