IАЖАШ

БIаьстан хозача дийнахьа цIенгахьа бийрзар дукхача шерашка Даьймехкага сатийса Iалихан а, цунна вежарий а, йижарий а. Бакъда, цар даьгеи наьнагеи из ираз кхаьчанзар. Уж бисар гаьнарча мехка, шийлача лахьта чу шоай тIехьара фусам а кхаьча. ДIайхача лазарах байра уж. Шаккхе а цкхан шера кхалхар. Цхьа ди дIадодацар, цар шоай дезала Даьй-мехках лаьца хIама ца дувцаш. Массаза цар вахара уйла Даькъастенца ювзаеена яр. Адамий моастагIаша деррига гIалгIай къам боацача бехках мехках даьккхадар. Кхойтта шера Iазап увзийтар, Сибаpeгla Io а бига, гIалгIашка а кхы долча мехках даьхача къамашка а.

Дийца варгвоацаш, хало тIакхаьчар Iалихана даи нанеи дIадаьнначул тIехьагIа. Ер воккхагIа а волаш, ши йишеи ши вошеи дар укхан. Царга хьажа а, уж нийсача наькъа тIа баха а, цу заман чухьа воккхачоа а хала дола доккха декхар тIадилладар дас ший садоалача дийнахьа Iалихана. Лешача бIаргашца дехар дора цо, берашка хьажалахь, яхаш. Вай цIен сий лораделахь, сатохаш хилалахь, яхаш дар цун тIеххьара дешаш.
Иштта пхийттарваьнна мара воацача хана, визза цIенда а хина, дIаотта вийзар Iалихана. Шийна тIакхаьча хало-м дагаяллацар цунна. Даьймехках, дуачох-молачох хьогаш дIабаха ший да-нана дагабоахкар чIоагIа. Уж мораш эзараш а бар, гаьнарча мехка биса.
Боккхача безамца бувцар массаза шоай мохк дас а нанас а шоаш дийнаболча хана. Даькъастенцара безам чубоссийтабар шоай дезала, вIалла из мохк царна дага ца боагIе а. БIаргаш сийрдадоалар, къаьстта даь, Даькъасте хьоайича. Беркате мохк ма бий вай хьадаьннар. Вай мехкачул хозагIа Iалам даьра дац, оалар цо. Кхыметтел мух а даьра ба безаме вай мехкара. Укхазара мух-м тIехкаш кагьеш мо дегIах чаккхбоалаш ба. ТIаккха сомий бешамаш, аьле, уйлангахьа водар. Кхы чам болашагIа сомаш хила йишъярий… Дагайохар ше дIаегIа хинна гаьнаш. Къаьстта боча бар цунна Iажаш. «Цхьан дийнахьа вордаца черсашкахьа ваха, я а ена, укх кулгашца вурийтта Iажий га дIаегIар-кх аз сай беша», — оалар цо ший Iажага дог массаза отт. ХIанз хьанга кхаьчаб уж!? Ше метта висача хана, геттара каст-каста хьоадора цо из.
Дика кхетадора Iалихана Iажашка сатесса из волга. Бакъда, цун дуларгдола хIама дацар из. Iан замалахь, хилча а, сага маьха хулар цига сомаш. Сомаш эца дикка таро эшар, акхарга кхыметтел са ластал бетта цкъа хьалдаа ялат а дацар. Гобаьккха моцалла десташ, лаш адам а долаш, Iажаш эца аьттув болаш мала вар Сийнача СибарегIа?!
Уж уйлаш керта чура дIаялацар Iалихана, бIаьхача новкъа водаш. КIира совгIа ха яр ераш наькъа боагIа. Укхан нанас баьраш а, кхы бола гаргара нах а цецбувлар, массаза велавенна, бегашта тIера волаш хинна саг сел гIайгIаневаха хиларах. Берригаш белаш, дог гIоздаьнна бар, кхойтта шера шоаш сатийса хинна хIама кхоачашхинна цIабоагIаш. Царна хацар укхан дег чу фу доал. Мел юхь еле а, дог-м делацар, даьцар а наьнацар а къаьстача хана денз. Дукхача хIамах хьогаш а, шийлача мехка бусача шоай дезала гlaйгIa кер чу йолаш, уж кхалха хилар а дагадоаллар укхан.
Дика хилар Iалихан ший нанас баьрашца. Кхоачашдир дас шийна тIадилла хинна декхар. Наха нах а хеташ, кхийна нийс-бенна хьалъайттаб вежарий а йижарий а. Из деций да-нана хьийга доккха ираз! Иштта уйла еш, поезда уйчен кора арахьежаш ер латташ, хьатIавера укхан новкъост Мухьмад. Юхь тIара кIай а волаш, дегIа лохо зIамига саг вар из. Массаза цхьан лелар уж, цхьан деша баьгIа а бар.
— Iалихан, фу йоах дего? ЧIоагIа уйлангахьа ухаш ма вий хьо. Тхона вовзар-м вац хьо!? Вай мичахьа кхаьчад хаций хьона? Хьа йижарий-м хьона фу даьд ца ховш, чIоагIа сагота кхест.
— Даьра, дог-м декаш ма дар, цу Iа ювцача цхьаццайолча уйлаша со вутаре. Тахан ца дийка дог маца декаргда!? Кастта Даькъастен лоамаш гург ма дий вайна. Цу лоамех массарел хьалха бIарг тоха араваьннав со, купе чура хабараша тувлаваь се висар кхераш.
— Маьржа-яI! Ма дукха укх денга сатийса къаьстар вайцар нах. Iоажала метта бийшача а, дагабоаллаш хиннар Даьймохк бар, цIагIоргда йоахий вай, яхаш.
— Бехк бац. Духхьала дувцара мара дага ца боагIе а, сона сел хьаштдолаш вай мохк хилча, цига даьй баьха а шоаш Iо а баь хьалкхийнача, низагIа шоай мехках баьхача наха ца бийзача боале Даьймохк?!
— Хьо-м кхыметтел хьай институтера дешар а дита, цIа ма воагIе. Хьа когаметта со хиннаваларе, дийша ваьлча мара цIавоагIаргвацар. Мохк дIагIоргбацар, вай бокъо яьнна йолаш.
— ХIама дергдац, цхьа шу мара дац са довр. Укхаза, дегIадале, заочно деша дIаоттаргва. ЦIава аьттув болаш, бутт баккха-м бар сона цига хала. Сай да-нана даьхача коа Iоховргва. Ковна-м ший даь кулг эш. Беша а юртара боахама а доал эш.
Цхьа юкъ яьккхар саг йист ца хулаш, йодача поезда тата хьахозаш. Шаккха а уйлангахьа ваха латтар.
— Iалихан, хье цIакхаьчача, эггара хьалха фу де лаьрхIа ва хьо?
— Хьо кхеттал аз дIа-м ях хьога, сомий бешага хьажа лаьрхIа ва, долла хIама дита а. Гуйра хьатIаялца беша къахьегаргда, гонахьара лаьтта оахкаш, беш тоаеш, молх тохаш, кердаяраш дIайогIаш, гурахьа, Дала аьннадале, цу тIара мел бола сом сай даьна-нанна тIера сагIийна лургба. Аз дош лу-кх хьона укх шера хьо Iажех вузавергва, аьнна.
— Ай, из беш йолаш хургйий мукъагIа хой хьона? ЧIоагIа дош ма дий Iа сона лур, беш а ков а бIаргадовлехьа.
— Хургья, даьра. Дадес хьайийцача бесса из яле, адама кулг тIадохьалургдацар цу моча берката. Вай Даькъастенчухь сомех хьага дезаргдац вай.
ЦIаьхха поезда чу цIогIарч даьлар: «Лоамаш, лоамаш»! Белхам а бекам а вIашагIьийнабар наьха. Даггара шоайла марха бетталуш, цIогIарч хьекхар, «Нана-лаьтта» яхаш. Цхьабараш корашта дIатIабийша бадар, махьарч детташ.
— ТIехьвисар хьо, Iалихан. Нах кхааш доахаш ба, Даькъастен доазув хоададаьд вай. Лоамех бIаргкхийттаб наьха вайла хьалха, — аьлар Мухьмада, бIаргаш дизза хий а латташ.
Вувлавелча санна латтар Iалихан, йистхулацар, къамарга чу шод этта. Курача лоамий бовхьаш тIа а сацабар цун ши бIарг.
— Даь-къасте, да къаьста, даьй къаьста, тха хьамсара мохк, моаршал да хьога! — аьнна, гора хайра Iалихан.
— Iалихан, хIанз фу леладу Iа? Бегаш бе вол хьо?!
— Даьймехкага моаршал дала воал. Мехка сийна лаьттах корта тоха воал, вай лаьтта Iодоссарг ца а хьежаш. Сайна дас тIадиллар кхочашде дезаций са?!
— Кхувргда хьа, Iалихан. Воаш Iодаьлча, мархIадолларгда вай лаьтта а, вай цIенош а, вай ков-карт а, кхы дIа а хецаргдац.
Цу хана гIийла пандара йиш хезар акхарна. Узам беш, йиш оалаш яр акхарна дика йовзаш йола Либхан, Мухьмада даьвеший сесаг яр из. Лоалаха чура купе чу яр из Iеш, ший йоIацеи Мухьамада гаргара нахацеи. Ийс дезалхочох яха йиса из цхьа йоI мара яцар цунна. Къона йолча хана чIоагIа пандар локхаш хиннай, оалар цох. Кхойтта шера бе ца белла пандар бар цо бекабеш хиннар. Мецача хана бохка ца тугаш, лелабаьбар цо из, тахан пандар дагабоагIаш саг веце а, вай юха мехка даьлча, укхан мерзаш эшаш ха йоагIаргья вайна, яхаш. Дас ийца совгIат дар цун из. Iалихана дикка накъа яьннаяр из, да-нана дIадаьнначул тIехьагIа. Шийна могачох гlo-новкъостал лоаттадир цо акхар дезала, шийга селлара йоккха сагото йоллашехьа. Пандара йиш хоззашехьа, хьагулбелар Лепхана гонахьа нах. ЛадувгIа безамбараш купе чу а ца ховшаш, гобаьккха наIар тIа латтар. БоккхагIбараш Iо а ховшийта, зIамагIбараш уралаттар. ГIайгIане йиш яр Лепхана оалаш хиннар, массавар уйлангахьа вугаш. Даьймехках хьогаш байначарна оалаш илли дар цо даьккхар. Юхе лаьтта истий а, шоай бIаргех хий дIадоаккхаш бар. Бlapгex loyxa хий сихделча, Лепханас сацийтар пандара оаз. Цхьа юкъ яьккхар саг йист ца хулаш. ХIаранена дагадоха дукха хIама дар. Юххера Мухьмада бохабир этта хинна сатем.
— Яьй, оаш фу леладу? Таьзет Iодуллаш ма доахкий шо-м. Дала мегийтаргдоацаш хIама да-кх ер. Тахан Дала вайга яйтар йоккха дегагIозале ма йий. Доккха той де дезаш ма дий вай-м. Дийлхад, тоъаргда. Кхойтта шера бIаргех Iодахача хих боккха Iам хургбар. Бийса тIехьа ди доагIа, оалаш да. ХIанз бокъон сердал вайгахьа хьайирзай. Лепхан, хьабеболал хьай пандар.
ДIалакхал, е деррига дуне декадеш, халхара йиш. Хала ханаш йиц а еш, халхар гойтаргда-кх вай акхарна.
— Мухьмад, йиш-м Лепханас локхаргья, цхьабакъда халхар мичахьа гойта воал хьо? — йоахар юхе латтараш. Ши циск вIашагIлаттал моттиг мичай укх чу?!
— Дика халхавала ховчоа е моттиг а тоъаргья,- аьнна, зIамига истол бе а доалаш, юкъе ваьлар Iалихан.
Дас хьадаь лохо дахчан кхо ког боала вайнаьха герга истол дар из. Цо фу леладу хацар гонахьа латтачарна. Бакъда, дог тийша бар уж самукъадаккха хIама Iалихана дагадеха хиларах. Наьха самукъадоаккхаш сакъердаме оамал йоалар цох а, цун новкъостах Мухьмадах а. Иолаелар халхара йиш, бIаргцIацкъам тохача юкъа истола тIа кхоссавелар Iалихан. Гонахьа латтараш кагийча наха леладечох кхеталехьа, истола тIа халхар доладир Iалихана. 3Iамига волча хана денз вайнаьха халхар дукха дезаш вар из.
— ДIатоха тIоараш, фу деш латт шо тхьайса? — аьнна, гударг бартал а йила, фата етта волавелар Мухьмад. Доладелар ловзар. Кога бухьара а вувлаш, кхестар из цхьан метте. Хоза халхар дар цо даьр, берригаш цец а боахаш. БIарг тIехьа ца кхоачаш, кадай кхестар Iалихана когаш а дегI а, сихвелча. Лоаман лаьча хьисапе ypaгla yxap пхьарсаш. Цкъа тайжа боларца дора халхар, тIаккха, куралаш еш, кадай воалар, истол гарре эгадеш. Хеталора, эри ара боккхача баь тIа цо из халхар ду аьле, сел говзалца а хоза а цун из вIаштIехьдоалаш. Доккхача догIа кIал нийсвелча мо, дегIа тIагIолла тIадамаш доладелар Iалихана. Iимерцача готтача купе чу селлара кадай хьовзарах даьнна хьоцара тIадамаш дар уж. Еррига поезд сомайоаккхаш эттадар ловзар. Ког Iоловза моттиг яцар купе чу меттел, коридора чу а лоалахьарча вагонашкара хьаденз. Кхыметтел цхьацца бола кагий нах поезд йоддашехьа тхов тIа а баьнна, тхов тIара Iочу а бийрза, корах чухьежаш бар. Кхерамал котбаьннабар самукъадоаккхаш бола халхарцара безам. Наьха дегаш ураоттадаьдар Iалихана а Мухьмада а. Дикка ха яьккхар Iалихана халхавувлаш, кIаьдвалар фуд ца ховш. Цунга салаIийтар духьа соцабир Лепханас ший пандар. Бакъда, нах-м ловзар сацийта лаьрхIа бацар. Hизагla истола тIа хьалтIаваьккхар цар Мухьмад. Йолаелар халхара йиш. Гойтар Мухьмада ший халхар.
Ма хетта вIаштIехьадалацар цун халхар цу готтача фусаме. Ца говш Iоваьлар из истола тIара.
— Iалихан, хорже, дега дезаденнар харжа, яьхад вай даьша. Iакхарна дезаденнар хьа халхар да. Аз дер уне халхар да, аьлар цо.
— Дог ураэттад хьа, Даьймехках бIаргкхийтта. ХьатIаийцар дIачаккхдаккхаIа, новкъост.
— Аьъ, цIаьхха шурах йиза бIийг ловзаиккхай, ала-м валац хьо сох. Гонахьа мел латтраш белабелар.
— Иштта аьлча а, хIама дац. Хьа безам хилча, кхы чIоагIагIа цецбоахаргбар Iа ераш.
— Даьра, хIаьта, безам хилча, сага дуларгдоацаш атта хIама дац.
Гонахьа мел латтараш дехар де болабелар Iалиханага, халхавала яхаш.
— Iалихан, хьатIаоттаел из укхо фата йитта гударг истола тIа, — аьнна, юкъеиккхар Лепхан. Фата йоацаш а де мег хьона халхар.
— Лепхан, хIанз фу дагадехар хьона?
— Iа кхетадаьр. Гударг чIоагIа йий хьажа хьо, хьо мел чIоагIа ва-м сона хов хьона.
ДIаозабир Лепханас ший пандар. ТIоараш детта болабелар берригаш. Гударга тIа кхоссавелар Iалихан. Доладир ший халхар, берригаш а цецбоахаш. Корта тховнагIа хьалбетталуш, лоралуш, вала везаш вар халха. Маркъилг мо кхестар Iалихан зIамигача гударга тIа. ХIанз-хIанз Iовож, аьнна, хеталуш, кадай кхестар. Гударг а, халхаювлаш санна, укхан тIехьа кхувсалора, когашта кIалара дIа а ухаш.
Тамашийна хоза халхар дир Iалихана, ши ког Iооттабел мара йоацача гударга тIа. Лакха говзал йола халхар дар цо даьр. Хьахеташ, лаьрххIа из Iомадеш деша ваьгIачоа а атта дулургдацар цу тайпара хIама. ЧIоагIа баркал аьлар цунна наха.
— Е хьа халхар го а мегаргвар мехках ваьнна, юха цIава йоахар сов цох самукъадаьнна, гIадъяхача цхьан йоккхача саго.
— Со дунен тIа ессачахьа, Iа даьча халхаро мо салоIам баьбац сона цхьаккха хIамо. Вай цIадахка бокъо яьннай, аьнна, хеза хоам беце, кхы са дега чIоагIа тоам хинна хIама дац. Дала ха йIаьхйойла хьа, Даьла раьза хилва шоана е дикахетар тхона даьча. Вай эздий ловзар къоначарна диццделар кхераш дар тхо, хIанз хов сона вай ловзар а эздий гIулакхаш а дахаргдолга! — Из а аьнна, гIеттар йоккха саг. — Из хьалха а йолаш, ше-ший фусаме чубахар гулбеннараш.
Иштта гIоза дар Iалиханар Даькъастен доазон тIа балар. Цхьабакъада, акхарна хийттар хиланзар, ераш цIакхаьчача. Шоай мехка баьлча, дукхачар шоай цIагIа чубала бокъо хиланзар. ДIалийцадар акхар цIенош хьатIабаьхкача кхыча къаман наха. Мел лийрхIар кхоачашхиланзар. Дас дIаегIача беша доал дар меттел, цох бIаргтоха а дIакоа а баллитанзар керда хиннача фусамдаьша. Фусамдаьша, аьлча а, цаI вар-кх акхар доккхача коа вахаш. Даха тхоай коа дIачу ца дуге а, тхоай цIеношка, бешага мукъа хьажийта аьлча, хьожийтаргвац, аьнна, духьалваьлар. Дог чудоалача саго из дир тамаш йолаш дар. Белхаш, йижараш дехар дича а, тIехьашкаваланзар керда фусамда. Хоза аьлча а дика аьлча а хIама ца хинна, низагIа чувала велар Iалихан. Йижарий духьалбаьлар. Из гlap иккха Iалихан воалаш, хьатIаера Лепхан.
— ТIабенача дахко кIалхарбар эккхабаьб, оалаш хезадеций хьона, ва Iалихан, — йоахар Лепхана, зIамсаг теве а гIерташ. Сатоха деза вай. Нийсхо йоацаш хIама дутаргдац, аьннад ма йоахий цу Дала ше. Сихдала йишъяц. Вай шиаш дац дIачу ца дутараш, ах юрт я. Иштта бIарчча юрташ а я. Лоалаха уллача юртара эри дада керда лаьтташ хьадекъ вайна.
— Сона дезац кхыдола лаьтта, сона сай дас леладаь лаьтта деза, цо ший кулгашца дIаегIа сомий беш а еза. Сай бешара боал малаш-б ца ховш болча нахага а боаккхийташ, со хIана хов кхычахьа ваха? Уж мегаргба кхычахьа баха.
— Iалихан, хIама карадолчар баь соцам ба из.
— Аз бохабергба-кх из, е дуне ца диа а. Со зуламхо вац цун цIагIа чугIерташ, со сай цIагIа ваха ха воал. Наьха хIама дезац сона. Ше хьадаьр дIадахьа пурам да цун.
— Iалихан, сиха даха хий фордах кхийттадац, оал. Хьо хьайх уйла йича валац, хьай нанас баьчарех а уйла е езаш ва хьо.
Цкъа кхетаргба наьха фусамашка бахараш а. Сабаре хила деза вай, байнарий духьа а.
Хала соцавир Лепханас Iалихан а, иштта кхы бола кагий наха.
Иштта доладелар цар керда вахар кердача метте. Iалихан а Мухьмада цхьан гIишлош еча балха айттар, тIехьагIа заочно деша оттаргболаш. Бакъда, шийла зIамагIбараш деша бахийтар. Хьалдир цхьабахьан чуIе мегаргволаш цIенош а, ков-карт а. Iалашбир вахача хана эшаш бола цIен гIирс а. ХIаьта а дог дIаувцар Iалихана цу моттигаца, даь коа яр уйла.
ЦIабаьхкача шера, берригаш хIана бац аьнна, шоайла чIоагIа Iимерза бар нах. Денна, вIашагIбетталуш, сакъердар, халонаш эша а еш. Иштта цхьан сарахьа кагий нах гулбенна Мухьмадар наIар тIа юхайна багIаш, вордаца Iажаш бохкаш лела саг гучаваьлар. «Iажаш, Iажаш» яхаш, юрт кхайкае мо цIогIа хьекхар цо. Наха вовзар из, Iалиханар коа ваха хайнар вар из. Массане Казиг оалар цох. Сар-сарахьа юрташка ший вордаца Iажаш бохка аравоалар из. Наьха дегаш эттIадеш, хулар дIабехашбола мах. Кер биззалца Iажаш эца аьттув болаш бацар дукхагIа бола нах, эшараш дукха дар. ЦIабаьхкача хьалхарча шерашка нахага таронаш яцар.
— Аз Iангара баьхаб ераш, — оалар, дукха хIана дех Iа, аьлча. Хала дацар цох цхьа пайда боре а. Нахагара, тIера цIока йоккхаш мо, ахча а ийце, къаракъах дIалуш чаккхдоаккхар из. Бакъдар аьлча, мах беча хана, маланза хулар.
Наьха бешара Iажаш бехка, киса дизачул тIехьагIа, кафешка къаракъах хьалтоссар деррига.
— Цхьан саго укх шера Iажех вузавергва, аьннадар, со. Со-м, Iажашка дог этта вала воал, — аьлар Мухьмада Iалиханагахьа а хьежа.
— Веннар маьлха уллийташ, зама яц ер, — аьлар Iалихана, цо яхар шийна доагIаш долга кхета а даь.
— Даьра, дош-м аьннача хила деза. Iажех ца вузаш, вала лаьрхIа вац со-м. Гаьнарча мехкара царех хьогаш цIа а ма кхаьчадий вай.
Уйлангахьа ваха цхьа юкъ яьккха, Iалихана аьлар:
— Дала мукъала, дош а чакхдоаккхарг ма-д, хьо Iажех хьогаш каша вохийтарг ма вац вай, цхьан кIира хьона Iоажало сабардой.
— Цхьан кIира хувцадала фуд?
— Гургда хьона.
— Сона-м хьаьнала Iажаш беза, низагIа баьхараш безац сона, ва Iалихан.
— Цкъа-дале, низагIа боахе а, ба уж хьаьнала цу лелачунгара хьабаьхача, хIана аьлча, са дас дIаегIача са бешара сом ба цо боаккхар а бохкар а. Сай коара сомаш маьха эца атта дац. ШозлагI-дале, аз ба а ца оалаш, ший лоIамагIа, шийга шо дерригаш диззалца Iажаш хьаболлийтаргба-кх шоана. ТIаккха кхоачашдаьр вий со сай дош?
— Даьра ва дукха чIоагIа-м.
— Ва Iалихан, кIира сенна деза хьона? — юкъеиккхар гонахьа лаьттачарех цаI,- кхоана а хургва хьона из. Шоатта дийнахьеи кIирандийнахьи ух из вай юрта.
— Модж Iохеца деза.
— Аьъ, хьу мо листа модж Iохийцай аьнна, Iажаш латац хьона можах, — массанена белам баьккхар цо.
— Можах ца лате а, из модж бахьан Iажех дузаргда-кх шо. Нийсса цхьа кIира даьлча укх метте вIашагIкхетаргда вай, — аьнна, къаьстар гулбенна хинна кагий нах. Цхьа иттех саг вар уж. ХIаране дика кхетадора Iалихана цхьа беламе хIама дагадехалга. БIаргаш делаш дар цун. Iалихана оамал дика а йовзаш, кхы цунгара дош даккха шоай аьттув хургбоацилга кхета а даь, дIа-юха къаьстар уж, кхы цунна низ а ца беш.
Шоаш йиллача хана гулбенна Iохайшар берригаш. Воацаш вар Iалихан а Мухьмад а. Цхьацца шоай гIулакха гоалуш хургба-кх новкъостий, аьнна, хабар тотташ багIар кагий нах.
Ераш гулбенна дукха ха ялалехьа, ший вордаца гучаваьлар Казиг а, «Iажаш, Iажаш» яхаш, хьекхаш цIогIа а долаш.
— Продаю ажаш, покупай ажаш, — волавелар акхарна IотIаотташехьа. Кхы саго теркал а ца ваь, хьалтIехьаваьлар ший вордаца. КIезига кагийча наха IотIехьвоаллашехьа, цIаьхха бешара во узам а беш, цхьа саг бIаргавайра акхарна ворда тIехьаводаш. Казиг юхахьежжача висавар, сов кхервенна. Унзара сурт дар хьагуш хиннар. «Iажаш, Iажаш», яхаш цогIа а хьекхаш, аьшкан зIанарашца йихка юкъ йолаш, тIехь-текхабеш хотташа биза зIанарий бloaгla а болаш, кIалтIаяьккха кетари йоккха салтий ши икки ювхаш, веррига ча мо ваьнна а волаш, унзара доагаш бIаргаш а долаш цхьа саг вар.
Вувлавелча мо вагIар Казиг, эгIаваьча сага кIалвисар-кх со хIанз аьнна, са дIа а даха. Вийхка воалачара мукъаваьнна тувлавенна саг ва-кх ер, аьнна хетаденна хила дезаш дар цун эггара хьалха.
«Iажаш, Iажаш», яхаш, мухь беттар тIехьваьнначо. ТIехьакхийна вала воалача хана, ког кхерах дIа а кхийтта вежар из. Цу юкъа хьакхийттача мо, каст-каста говра шод а тохаш, Iажаш Iотувса ваьлар Казиг. Iовежар, хала хьал а гIетта, юха а ший Iимадаш еш, тIехьведар говр-ворда.
— Iажаш, Iажаш, яхаш, юрт яккха мо, хьекхар цо цIогIа. Кулгашца Iотийса ца Iеш, ворда тIехьашка латта улг хьал а даьккха, Iохьекхаш, Iотувса ваьлар Iажаш Казиг. ХIаьта а тIехьара воалаш вацар зIанарашца юкъ йихкахиннар.
«Iажаш, Iажаш» яха дешаш багара хадацар цунна. Уж во Iимадаш хьахоззашехьа, Казига оарцагIбаьлар беррига кагий нах. Хинначох кхеташ уж а бацар. XIa-аьнна, уж тIехьбовдашшехьа, бешара, велаш, акхарна хьадухьалаваьлар Мухьмад. ТIаккха мара из хьан питам ба хайнзар царна. Аркъал ухаш, белар уж, Iалихана дага ца дехача, кхы сага дагадохаргдацар е хIама, яхаш. Бакъда, Iалихана-м дикка хьоцар даккха дийзар, ший дош кхоачашдеш. Иехьара Iаж Iотассалца, тIехьараваьланзар из говр-ворда. Iажех еррига юрт юзайир: массанена дIа-юха бийкъар Iалихана Iажаш.
Цу дийнахьа денз Iажаш бохка кхы араваьланзар Казиг. ЦIенош а ков-карта а Iалиханага дIа а дехка, ваьнна дIавахар. Ший цIеношка, ший дас дIаегIача сомий беша драл а деш, ваха аьттув Iалихана а баьлар.

Теркакиева Аьсет

№136 (12072), ера, 13 сентябрь, 2018 шу / Четверг, 13 сентября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *