Цхьан кицах лаьца

Ховш ма хиллара, багахбувцама эггара хьаькъал долашагIа йолча жанра чудоагIа кицаш. Уж ховш волча сага мотт хоза хул, цар дIадехар лорадеш, кхоачашдеш волча сага гIулакхаш эздий хул. Массаболча наха хац уж хозахета кхелла доацилга, е деша тоама оалаш доацилга. Царца доккха хьаькъал а хьехам а ба. Сенна эшаш хиннад уж, малав уж кхеллар? Цу хаттара дола жоп лаха хала дац. Цхьа зама хиннай хIанз санна наха хьехам телаш дола гIирсаш доацаш.

Масала, телевизор, радио, газет, книжка, цу хана хиннаяц вай къаман Конституци, кхыдола законаш. Цудухьа наха кхоллаш хиннад кицаш. Царга гIолла дIахайташ хиннад цар мохк мишта лархIа беза, даь-наьна сий мишта де деза, къа мишта хьега деза, доттагIал мишта леладе деза, царех тарра кхыдараш. Царех пайда а эцаш, дикадари водари къоастадеш баьхаб цу гаьнарча шерашка нах. Таханарча дийнахьа итташ гIирсаш да хIара дийнахьа бакъахьардар хьалхадоахаш, харцахьардар хьакъодадеш, из бахьан долаш кицай гIулакх кIеззига тIехьашкадаьннад. ХIаьта а уж дицденна дIадаьннад, царех ер ма бий аьнна пайда балац ала йиш яц. Кицаш довзаш, ший метта нийса юкъекхувлаш вола саг хьаькъал долаш хет, цун мотт шаьра, хоза хул. Цу тайпарча сагах, Iимерза саг ва ала мегаргда. Цул совгIа, кицай декхар кхоачашдергдац е телевизоро, е радиос, е газето. Цар шоай лоархIам а лелам а ба. Дуккхача наха дIаяздаьд вай кицаш. Масала, царех хиннав Мальсагов Оарцхой Ахьмад, Дахкильгов Iадрахьмана ИбрахIим, Мальсагов Увайса Або. ТIехьарча хана цар тIа болх берех ва къаьнагIвола журналист Майсигов Махьмад-Султана Саламхан. «СелаIад» яхача берий журнала тIа «Кицаш» яха рубрика лелаю цо. Къаьстта а чIоагIа пайда эц кицаех ший йоазош тIа халкъа йоазонхочо Кодзоев Аюпа Iийсас. Царех цхьадара духхьал цун метта юкъе мара нийслуш а дац.
Укх йоазон тIа са дувца безам ба сайна геттара дукха дезаденна цхьа кица. Из, ший боарамга диллача, доккхагIчарех да. Цо йоах: «Черсий чаккхала, наькъа бIоахала цкъа техача тоъаргья дикача дына шод; майдан йоккхала, наьха дукхала цкъа аьлча тоъаргда харцдоаца дош». Кица ше-м хоза а кIоарга маIан долаш а да. Бакъда цхьа дош да цунца кхетаде хала долаш. Фу яхилга да «чаккхал» яхилга? Цу тайпара дош сона кхычахьа нийсденнадац. Жаккхалаш яха дош таралест цох. Бакъда «хьай жаккхалаш ма етта» оал дукха лувча сагага. Цундар кхы маIан да. Хетаргахьа, лакхе хьоахадаь кица харцахьа дIаяздаьд. Цу «чакххала» яхача деша когаметта хила дезар аьнна хет сона «чехкала» яха дош. Из иштта а да, кхыча тайпара хила йиш а яц оалалургдац сога. ТIаккха фу яхилга да «чехкала»? Из сихача, дикача черсий говрах оалаш хиннад. Цу тайпара маIан долаш из дош кораду вайна Кодзоев Iийсай «Хьув ястар» яхача романа тIа. Вешта аьлча, из кица укх тайпара дека дезаш дар аьнна хеталу: «Черсий чехкала, наькъа бIоахала цкъа техача тоъаргья дикача дына шод; майдан йоккхала, наьха дукхала цкъа аьлча тоъаргда харцдоаца дош».
Из кица да вай багахбувцама книжкаш тIа а школе Iомадеш долча книжкаш тIа а. Шиннахаьа а харцахьаьнна а да. ДIахо дIайодача хана, из тоадаь, нийса хургдолча тайпара арадаьхача бакъахьа хетар вай Iилманхоша. ХIаьта хьехархоша бераш дIакхетаде деза цу деша маIан миштад, «чаккхала» яхар гIалат долга.

С. Арчаков

№150-151 (12086-087), ера, 11 октябрь, 2018 шу / Четверг, 11 октября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *