Ветеринаре къона говзанчаш эш

Керттера да могашал хилар. Цу дешай цхьанкхетар хоз вайна каст-каста. Ха дIа мел йода дукхагIа бакъ а ду вай из. ХIаьта могашал, унахцIено Iочубуача кхачага хьажжа мара хулаш яц. Вай буа кхача, дукхагIдолча даькъе, коа леладеча хьайбаех хьадоала беркат да: шура, маш, дулх, фуъ… Цунга хьажжа вай леладу хьайбаш могаш ца хилча, вай унахцIенон зе кхет. Кхы цхьаккха ца хилча а, вай тIа мел оттадаьча хIаман Iунал де дезаш да вай, бусалба дино дIа ма деххара. Воашта кардерзадаьча хьайбай хьал лораде декхарийла да вай, из етт бале а, жIали дале а.

Цу гIулакха оарцагIа беха йиш йола лерттIа бола говзанчаш, совета Iаьдала заман чухь дукха бар. Тахан из гIулакх ладара латташ да хьагучох. МалагIча Iаьдала хьале я ГIалгIайчен ветеренари, дувц оаха Ветурхлен кулгалхочун когаметта волча Хамхой Микаилаца.
— Микаил, къамаьл дIадоладеш са хьалхара хаттар – малагIа декхараш латт шун урхален хьалхашка?
— Тха керттерча декхарех да, вай мехка хьайбай лазараш ца даржийтар, нагахьа дарже а уж юхатохар. Лазараш даржара бахьанех дукхагIа кхерамегIдолчарех цаI да тIахьожам боацаш хьачукхувла доахан. Цудухьа укх мехка хьайбаш а цунца дувзаденна сурсат а хьачукхахьара балха тIахьожам лоттабу оаха. Цу гIулакха лаьрхIа оаха чIоагIаяь латташ моттигаш я. Белгалдаккха безам бар са, Къилбаседа Кавказа мехкашца баь барт ба тха, дIачу-хьачу кхувла доахан а царца дувзаденна доакъар а, Iаьдала бокъонашка хьажжа, хьалххе вIаши дагадоалаш кхохьаргдолаш. Иштта унахцIенон кхерамзле лораеш, тIахьожам беш да тхо дулх дохкачу моттигашта. Лабораторешка дIачутелача дулха, ханнахьа экспертиза йоаккхарг йолаш хьож. Къаьстта, доаданза даргдоацаш доадаьча доахан, яьккха ма езза экспертиз йоаккхарг йолаш а тIахьожам лоаттабу оаха.
БIаьсте, гурахьа бруцеллез, тубуркулез, бешенство яхар морг дола кхераме лазараш даржаргдоацаш къахьег оаха лазар кхийтта дий а хьожаш, из юхатохаш вакцинаш еш. Укх гурахьа цу тайпара болх дIахьош да тхо.
— ТIехьарча хана хинна йий лазар гучдаьнна моттиг? ТIайоагIача хана Къилбаседа Кавказе чудалар кхерам болаш лазар дий цхьаккха а?
— Укх шера ши моттиг хиннай бешенство яха лазар кхийтта. Дукха ха йоаццаш циск дар цу лазаро лаьца, цул хьалха етт бар.
— Къилбаседа Кавказа кхерам болаш да вай гунахьарча мехкашка: ГуржегIа, Азербайджане, Иране а лелаш дола лазараш. Уж да: ящур, надулярка, чума.


— Вай къамаьла керттера хаттар да, хIара денна болх дIакхохьаш бола говзанчаш. Цхьайолча юрташкара лоткъам ба, хьалха советски союзе хиннараш мо шоай болх дика кхетабеш ветеренараш ца таара боаккха хьовзам хул, яхаш. Аз айс а зийнад из…
— Таханарча дийнахьа, бакъдолаш, ца таара дола хаттар да тха ира латташ. ДукхагIа бараш, 60-70%, ветеренараш къаьнара, пенсе ха йола, е кастта пенсе баха беза болхлой ба. Царна йюкъе 70-80 шу даьнна нах ба. Кагийча наха юкъе ветслужбе болхбе безам бараш геттара кIезига ба. Цу гIулакха массехказа хиннад тхо вай аграрный техникуме уж тIахьехаш, балха хьадувла яхаш.
— ЮхагIертар бахьан фуд аьнна хет хьона?
— Алпеш лоха хилар да-кх, хьабе безача балхага хьажжа доацаш, болх ше бIеха хилар а да. Цул совгIа, ахбийса яьлча а, оарц дийхача, вижа уллачара гIатта, хьайбага хьажа ваха везаш хул. Масса хана кийча хила веза хьо лорал де.
— Таханарча дийнахьа мелад доахан лора алпи?
— Юххьанца 11 эзар сом да. Цул тIехьагIа кезга-дукха IотIакхет. Лоадам болаш хIама дац.
Белгалдаккха безам ба са, тахан болх беш бола кагий нах деша багIаш ба Ставропольски академе, Дагестански юрт-боахама институте, Кабардино-Балкарски паччахьалкхен университете. 10-12 саг ва берригаш цхьан-шин шера дийша бовла безаш. Вешта аьлча, болхлой масса йолча юрташка болаш ба, амма пенси болхачарца хувцабала говзанчаш дукха бац.
— Ветурхлено ше дIаухийти нах деша, шоашта говзанчаш хургболаш?
— Дешара министерствос хIара шера лу тхона шиъ-кхоъ моттиг Россе вузашкара. Тхоай аргIах оаха цига кагий нах деша дIабохийт. Латта хьал теркал дича уж моттигаш кIезига я. Мехка гIолла 44 ветучасток я, царех, аз ма аллара, 30-35 пенсе баха а, кастлуш баха ха йолаш а нах ба.
— Ветеринари говзал лаккхйоаккхаш балхаш леладой оаша?
— Цу гIулакха кхетачеш дIакхохь оаха ветстанцешка. Иштта семинараш а хул Сунже йолча Мехка лабараторе. Лабароторе директор йолча Куртоева Лидас из болх кIал ца буташ цу тайпара гулламаш дIакохь цига.
— Микаил, дика лораш ма бий вай, царех шин-кхаь сага цIи йоаккхаре бакъахьа хургдар, массане ца йоаккхе а.
— ЦIераш яха-м хала дацар, ца хьоавеш виссачун вас хилар кхера мара… Масала Ужахнаькъан Iалихан ва Назрановски ветстанцера, Шолжера ва боаккхача лорех волаш Гандаров Ахьмад. Цига Кокурхой Зарета я геттара дика говзанча йолаш. Кхалнах дукха ба тха ветиринарашта юкъе. МагIалбика районе Инаркъе Кхоартой династи я: да ва – Мовли, йоI – Шариат, воI ва – Мухьмад. Ишта-м дика говзанчаш дукха ба тха.
— Толамаш доаха говзанчашта терко еш, хIама лой оаш вIалла а?
— Терко е а хьож тхо. Август бетта 31 ди ветеринари ди дар. Дика болх беш белгалбаьннача къахьегамхошта лерхIаме грамоташ елар оаха ГIалгIайчен Правительства церагIа. Иштта Москве Россе Ветуправлени а дIаяхьийтай оаха цар цIераш, уж шоай толамашкахьа белгалбахар дезаш. ДикагIа бараш белгал боахаш яхьараш а дIакхохь оаха. ТIехьарча вIашаIкхетаре коттъаьннар я Кокурхой Зарета.
— Материальни оагIо хьаллоаций оаш? Базар тIа е супермаркете йохка хIама лой оаша?
— Ахча яхий Iа? Лу. Дукха деце а.
— Микаил, Iаьдалгара малагIа гIо кхаьчад шуга тIехьарча хана, ахчанца е кхычунца?
— Укх шера вай Мехка Правительствос хьахьожадаь 2 миллион совгIа ахча кхаьчад тхона. Цох хиланза яргйоаца молхаш а, кхыйола медикаменташ а ийцай. Иштта укх шера ветеринарни сертификаташ электронни дерзадар бахьан долаш оргтехника а ийцай. Из болх дIакхахьа 60 болх бе моттиг Iалаш яьй. Болхлошта из гота дIаIомаяьй. Цудухьа тахан цхьан хана чухь 60 сопроводительни оала каьхат (сертификат) дIадала йиш йолаш да тхо. Россе гIола, ветиринарни посташка, из чоалх кхы а вIаштIехьа цаялар бахьан долаш, сертификаташ дIадалара болх хала вIаштIехьабоал. Иштта тхо хIанз чуIешдола гIишло а еннай тхона тхоай доалахьа хургйолаш. Ер хьаелалехьа готта ер тхо чуIеш хинна фусам.
— Шоашта ма хетта болх дIабахьа аьттув ца луш новкъарле еш, кхоачам боацараш дий шун?
— Масса нахьа санна тха а да уж. Мела латташ материально-технически оагIо я. Кхоачам боацаш чуIе моттигаш, транспорт ца таар да. ФЦП оалача программах хьалъяьраш ерригаш а 8 ветлечебниц я. Тхо хIанз чуIеш дола гIишло тхона тхоашта дукха ха йоаццаш хьаенна я. ДIахо йолча моттигашка чуIе фусамаш яц. Цудухьа дог доах оаха кастлуш дIахо тхона цу хьаькъе паргIато кхачар. Иштта хIанз яьнна оборудовани йолаш лабаратори я тхона эшаш. Цу тайпара межрайонни цаI я. Республикански лабаратори латтар къаьнара, Советски Союза ханнара оборудовани я.
— Дала, беркате болба шун болх.
— Баркал.

Бохтарнаькъан ХIарон

№164 (12100), шоатта, 3 ноябрь, 2018 шу/Суббота, 3 ноября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *