Лоалахочун хьакъ

(дувцар)

Шийна тоам хиллалца ара берашца ловзаш а ваьлла, Iийса чувеча, даь-да, херх а хьокхаш, говр цIенъеш воаллар. Ваха, воккхача сага юххе дIаэттар кIаьнк. Хоза хетар цун, цо говра кес цхьалха йоаккхаш. Говра фуъ била, е кхыдола гIулакх де даь-да воалаш хилча цунна тIехьа водаргвар. ХIанз таккхалча латтар из, ше цунна новкъарло яр кхераш. Ше белаьца говра кес цхьалха а яьккха, хаьттар воккхача сага:
– Фуд цига, Iийса?
– Дада, цхьан хIамах кхетац со! Сона дукха а везаш, са доттагIа волча Хьамзата йоах, мел во вале а, лоалахочунца дика хила веза саг. Мишта хул со воча сагаца дика?
– Ай, Дала дукхавоахаве, са кIаьнк хьо. Бакъда хьога Хьамзата аьннар. Аз дувцаргда хьона, сайна ховчох лоалахочунца мишта хила веза.
Лоалахой тайп-тайпара ба. Цхьабараш ца хилча вIалла мегаргбоацаш хул, шоллагIбараш вIалла ца байзача а бакъахьа болаш хул. ХIаьта кхоалагIбараш, болаш а боацаш а, башха хилац.
– Уж малагIаш ба, дада? Со-м кхетац, – хала дар кIаьнка хьаькъала уж дешаш нийса кхетаде.
Хацар цунна лоалахой тап-тайпара хулий. Дунен тIа мел вола саг цхьатарра волаш санна хетар цунна.
– Ца хилча мегаргбоацараш ба, хьоца дика-во декъаш, массаза а хьоца ийна бахараш. Ца байзача бакъахьабараш ба, зе мара, шоашкара пайда цабоалараш, хIаьта болаш а боацаш а башхало йоацараш даьра ба, е дика а е во а шоашкара цадоалараш. Вай даьша яьхад: «Дика лоалахо – тешам, во лоалахо – эшам», «Рузкъа, ганз ма лаха, дика лоалахо лаха». Из фуд аьлча, мел дукха хьога рузкъа дале а, пайда бац, лоалахо хьа тешаме веце. Тешаме воацача лоалахочо цхьан юкъа дIадахьар кхерам ба Iа шийх тийша дитар.
– Ва, дада, дика лоалахой болча ваха дIаваха мегаций, вочарна юхера дIа а ваьнна? – хаьттар кIаьнка.
– Даьра, Iийса, дика-м дар из иштта, Iа яхача тайпара хержа, лоалахой дикагIа малагIаш ба а хьежа, царца ваха ха йиш хилча. Iа нахаца цхьа ха-зама ца яьккхача, мича хов хьона саг фу оамал йолаш ва, из хьона дика е во ловш ва. Цудухьа цхьа ха-зама йоал, шийна уллув вахар дика, эздий лоалахо ва е цхьанна а хIаманца бала боаца саг ва кхетадалехь. Мичча тайпара дале а, во лоалахо Дала ма вогIалва, дикача лоалахочох Дала хьега а ма волва. Мел во из вале а, ший лоалахочунца дика хила веза саг. Нахаца товш воацача сагадар дош дац, мел доккхий хIамаш цо дой а, – аьнна, говра фоартах кулг хьекха волавелар воккха саг. Бакъда, Iийса шийна хезачох кхоачам беш вацар.
– Ва, дада! – хаьттар цо цецвоалача оазаца. – Ший лоалахо во хилча, цунга хьежжа во дIахила мегаций шоллагIвола лоалахо а? Се кхеста а ца вайташ, со а хила мегаций шиш болаш?
– Даьра, кIаьнк, тIаккха Ялсамале яккха хала ма хургда. Мел во из вале а, дика хила веза цунца. Даьлагар салам-моаршал хилда цунна, вай Элчас даьр из да, – аьнна, цхьа кIеззига сабар дир воккхача сага.
Из юхаволавалалехь сихвенна аьлар Iийсас:
– Дада, дувца сона, Даьла салам хилда цунна, Пайхамар мишта хиннав ший лоалахошца, цо царца леладаь гIулакхаш.
– Дала мел кхеллача адамал дикагIа хиннав вай Элча Мухьаммад, IалайхIис-салату вас-салам. Цул къахетамегIа кхы саг венавац дунен чу. Иштта кийчваь хиннав из Дала. Ший Къуръана чу а аьннад цох Дала: «Оаха наха къахетаман вайтав хьо дунен чу». Цхьа жугте хиннав вай Пайхамара, Даьла салам хилда цунна, лоалаха вахаш. Массахана а Элчан цатовр дар духьа, цун коа нувхаш чукхувсаш хиннай цо. ХIаьта Пайхамара, Даьла салам хилда цунна, жугтечунга хIама а ца оалаш, шорттига дIайоахаш хиннай цо шийна чукхайса нувхаш. Иштта уж бахаш, цхьа ха яьлча, жугте нувхаш чу ца кхувсаш, сецав. Цигга Пайхамара, IалайхIис-салату вас-салам, хайнад, из могаш воацаш, метта висалга. ТIаккха цунга хьажа, цунна зерат де вахав Элча Мухьаммад, Даьла салам хилда цунна. Вож чIоагIа цецваьннав Элча ше волча варах. Хаьттад цо Пайхамарага, Даьлагара салам-моаршал хилда цунна:
– Аз хьайна нувхаш чукхувсаш цатовр даь долашше а, кIалвисача дийнахьа сога хьажа ма венавий хьо, хIанад хьа из?
– Со Дала къахетаманна вайтав! Бусалба дин а беррига къахетам ба. ХIаьта Iа сайна мел леладаьчох со къинтIераваьннав хьона, – аьннад цунга Пайхамара, IалайхIис-салату вас-салам.
ТIаккха жугтечо им диллад Даьла Элчанца, ше цунца во хинна волашше, из ше волча вар бахьан долаш. Иштта да, кIаьнк, лоалахочунцара гIулакх. Мел из хьайна зе деш вале а, дика хила веза цунца. Даьла салам хилда цунна, Даьла Элчас даьр из да. ХIаьта Пайхамар, IалайхIис-салату вас-салам, вайна массарашта а хьокхам ба.
Воча лоалахочох ший хинна кхетам харц хинналга а, Хьамзат цу гIулакха бакълийнналга а кхетадир Iийсас. ХIанз кхетадора кIаьнка нахага хьежжа хила йиш Iоацилга а, воча наьха дикачарца дакъа доацилга а. Ше ма воддара, ший доттагIа Хьамзат волча вахар из, ший кхетам нийсбенналга цунна дIахайта а, шийна даь-дас дийцачох цунца дакъа де а.

Матенаькъан Илез

№186-187 (12122-123), ера, 13 декабрь, 2018 шу / четверг, 13 декабря 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *