Ловзаргий хьисап

Дунен чухь вайна бIаргайовнза йола ловзара белгалонаш гучаювл берий ловзаргаш йохкача тикашка, тIехьарча хана. «Са хана укх тайпара хIама хиннадац», каст-каста оалаш хоз боаккхагIболчар, шоай хана дахчах яь теник еце, ловзаю хIама йовзанза боаландаь. ХIара заман чухь ший тайпара да берал, цунга хьажжа ловзаргаш а.

Таханарча хана керда арахецаш латт тайп-тайпарча кепе а, бесах а. ДукхагIа вай берашта ийеш йола ловзаргаш я пультаца хехкаш йола машенаш, къамаьл хьадеш йола теникаш, чухь ловзаргаш йоахка «киндераш», ахкаргаш, лего, «пазл» яхаш дола сурташ, массехк дакъа а даьккха, хьагулдаь дола. ХIара ловзарг вайга кхачара наькъаш дашха хьожаргда вай, дIахо дувцаш.
Пультаца хехкаш йола машенаш йола дукха ха я. Эггара хьалха 1898 шера цу тайпара ловзарг — пультаца хехка кема — арахийцар ва Николай Тесла яха саг. Цу хана денз йолаеннай цу ловзаргий зама. ХIаьта къамаьл деш йола теникаш — керда белгало а хинна, дукханей берал гIоздаьккха, араяьлар 1887 шера! Из ловзарг вIашагIъеллар вар Йохан Мезель яха Iилманхо. Цу ханаллца хинна теникаш дахчах а, кIадах а яь яр. Дукха тIехьагIа арахийцар «матрешкаш» яха теникаш. ХIаьта хIанз вай аьттув ба берашта къамаьл деш а, илли оалаш а, елхаш а, елаш а йола теникаш Iалашъе.
«Киндер» яха ловзарг наха юкъе яр мишта хиннад-хьогI? Цунна хьалха латт «Ферреро» яха, дукха хана денз мерза даар кхоллаш къахегаш йола фабрика. Эггара хьалха цу тайпара берашта совгIат дагадехар Вилльям Саличе ва, Микеле Ферреро фабрике болх беш хинна. Фуа хьисапе ловзаргаш арахеца йолайир 1972 шера.
Цу «киндерашка» йоахкача ловзаргашкара зулам далара кхерам хилар бахьан долаш, уж США цхьан юкъа юхасовцаяь хилар, хIаьта хIанз цхьаболча даьша хьабоалача пайдага а, зуламга а ца хьожаш эц дезалхочоа моллагIа ловзарг.
ДарегIа а, зулам даларгахьа кхерамзле йола ловзарг я ахкарг. XIX бIаьшаре ахкарга кеп хьалхаяьккхар ва цIихеза вола Британера Iилманхо Майкл Фарадей. Латекс яхача кхоачамах хьакхол бес-бесах дола ахкаргаш. ХIаьта пазл дагаехар Джон Спилсбери ва, Ингалсий мехкара географически тоабан хьалха лаьтта. Цо 1761 шера массехк дакъа даьккха, дийкъа хиннадар лаьттан карта, бераша из вIашагIа мишта долла хьажар духьа. ХIаьта тахан цу тайпара тийда сурташ дукха да, берий сатем совбаккхар духьа, уйла яргахьа уж Iомабар духьа даьша-ноаноша берашта ийдеш.
Ловзарг эцар — чоалхане болх, хьабоала пайда тахка мара бе йиш йоаца болх ба из. Цудухьа, дай-ноаной, къаьста уйла тIайохийташ хила беза ловзаргий белгалонашта.

Новрузнаькъан Макка

№ 4-5 (12139-140), ера, 17 январь, 2019 шу / четверг, 17 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *