Борзи, цогали, пхьагали

«Хьайбаех дола гIалгIай фаьлгаш», оттадаьраш: Д. Мальсагов, Б. Зязиков. Нохч-ГIалгIай книжни издательство, Грозный — 1961 шу.

Цкъа кIотаргашта юкъе лачкъаь гIа дуаш уллаш хиннад цогал. Юххе гIолла тIехйоалача берза чIоагIа къахийттад цогалах.
– ВанагIа, цогал, хьо-м чIоaгIa къе дахаш ма хиннадий! ГIа мишта дуъ кхача ба аьле! Хьадолле соца, цхьана чарахье ухаш жаи, доахани а доадеш, дулх дуаргда вай. Дулх баьцал дуккха а чам болашагIа хиларал совгIа, цо-м дегIага боккха низ болийт.
– ТIаккха са фу де деза? – хаьттад цогало.
– Хьадолле соца, аз фу ду а хьожаш, Iомалуш, сона тIехьа леларгда хьо, – аьннад берзо.
Раьза а хинна, берзаца дахад цогал. Долхаш, долхаш цхьан хьуна йисте дIакхаьчад уж шиъ. Цига яжаш йоаллаш говр хиннай. Борзи, цогали кIотаргашта юкъе дIалачкъад. Говр зувш бIарглокхаш ихкачул тIехьагIа берзо цогалга хаьттад:
– Хьахьажал, цогал, бIаргаш доагий са?
ДIабIара а хьежаь цогало аьннад:
– ЦIера товнаш санна сийрда-м, вай дахалда, доаг.
ТIаккха хаьттад берзо:
– Мосс гIаттаьйий са?
– Нах унзара баргболаш-м даьра гIаттаьй.
КхозлагIа а хаттар даьд берзо:
– Хьажал, цогал, цIог кхестий са?
– Миха хьайра мо-м даьра кхест.
– Долче, ишта хул-кх со цхьаннена тIакхета кийчъелча.
ТIакхоссаеннача берзо, Iо а теха, говр цу сахьате йийнай.
Чам боахаш борзи, цогали говра дулх дуаш доахкача хана берзо аьннад:
– ХIанз санна чарахьал де хьо соца Iомалойя, массаза а дулх долаши, дизаьи хургда хьо, цоги.
Цогала ше-шийца уйла яьй берзо беча хьехама: «Хьай гIулакх де Iа, борз, хIанз-м сона сайна а хов хьона чарахьал мишта де деза».
Дика дулх а диаь йизача берза наб ма кхийтта а, цогал дIаийккха дахад. Цхьабакъда, цхьаькъа чарахьал деш лела ца духьаш, чIоагIа кхераш хиннад из. ТIаккха дагадехад цунна шийна новкъост лаха. Дедда хьуна юккъе гIолла дIадодаш яжаш йоаллача пхьагалах бIаргкхийттаб цун: Iокхайде баьца мергIилг а дуаш, гаьн тIара чIонак а йоаккхаш сатийнна лелаш хиннай пхьагал.
– Ма йоккха Iовдал йоай хьо! – аьннад цогало пхьагалга. – Дулх хIана даац Iа хьайна, ераш йоархIаш ца а лехьаеш? Iа дулх дуаре иштта зIамига а, эсала а хург мича яр хьо. Хьайолле соца. Аз Iомаергья хьо дулх даккха.
Низ болаш хила чIоагIа дог эттад пхьагала. Ше латтача хьалкхоссаеннай из гIадъяха.
– Фу де деза са, ва цоги? – хаьттад пхьагало.
– Хьайолле соца, аз фу ду а хьежаш, соца Iомалургья хьо хьайна.
Пхьагал раьза хинна, гIадъяхай. Циггачара даьнна вокх оагIорахьа цхьаькъа говр йоаллача хьуна йисте а даха, лачкъаь Iохайнад уж шиъ. Цхьа ха яьннача гIолла цогало xaьттад:
– Хьахьажал, пхьагал, бIаргаш доагий са?
ДIабIара а хьежаь пхьагало аьннад:
– ЦIера товнаш санна-м доаг.
– ТIаккха мосс гIаттаьйий са?
– Нах унзара баллал бирса-м гIаттаьй.
– ХIаьта цIог кхестий са?
– Миха хьайра мо кхест-кх.
– Долче, со тIакхета кийча да-кх.
ТIап, аьнна, даха говра тIакхийттад цогал, цхьабакъда, говро цу сахьате оагIув а берзабаь, дика хьожа а баь, хьаь юкъе мIарга техаб цогала.
Говр а йийна, цун дулх даа безам хинна цогал, ше деннад говро мIарга теха.
Цхьабакъда, кIотаргашта юкъе яьгIа пхьагал кхераенна яла минут яхаяц.
– Хьажаюкъе говрага мIарга беттийтачул, буц йиача сона гIойле я, – аьнна, шийна ма могга дур бихьаб пхьагало.

Кийчдаьр МАТЕНАЬКЪАН Илез

№ 6 (12141), шоатта, 19 январь, 2019 шу / суббота, 19 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *