Къаман оамал хьалхаяккхар

«Ваха а вала а ираз деза». «Да чIоагIа – Iу чIоагIа, Iу чIоагIа – пхьу чIоагIа». Уж гIалгIай халкъа кицаш сай къамаьл доладеш аз доаладар ший маIан долаш да. ХIана аьлча, дIахо са дувца чам ба кхувш боагIача вай кагирхоех, цар оамалех, дезарех эшарех лаьца.

МоллагIдолча хIамангахьа дезал гоал баьлча, тха дезало яхар-м диц, аьнна, вай Iохайча, доалаш дац гIулакх. Мел хала дале а, лорабе беза къонахчо ший дезал, хIана аьлча, цун сих, цIийх хьабайна нах ба уж. Ха деза сага, ший дезалхочо фу леладу: сенга вода из, мичара воагIа. ХIара дезалхочун оамал йовзаш хила беза даи-нанеи, малагIчо фу дергда, малагIа харц варгва, эсалагIа е «тIах» аьннагIа малагIа ва ховргдолаш. Вай оал: «Даьна дIабIарахьажача, цо фу йоах, цунна фу деза ховш хила беза дезал». Иштта ший дезалхочо къамаьл доладича, из миштав, цо леладер фуд ховш-м да а хила веза.
Цхьа дувцар да-кх дувцаш, моцагIа Цагена, барзкъаш дитта хи тIа вахийтача ший кIаьнка из цIагIара аравалале йиттай, яхаш. Цун а дайна, хIама хьахилале де деза дезалхочоа деш дола хьехар. Хиннадаьннар дIадаккха хала да. Хийла да е нана хул ший дезалхочунца укх дунен хьалах лаьца, е харцдолчох-бакъдолчох е дезаш долчох-доацачох дар фуд цунна дIахайташ къамаьл де доастама хеташ, хьашт дале из вIалла эшац аьнна хеташ а.
Вайна ховш дукха вай кагирхой мехкал арахьа деша багIа, балхашка ба. Шоаш болча оамалагIа, шоаша фу леладу ховш уж хургболаш хьехар лоаттаде деза царна. ХIана аьлча, хийла дешара дIаваьккха саг тахка эттача цун бахьан хул, цадешарах, е харцахьа леларах, е цхьаннена качвахарах. Цудухьа цIагIа вале а ара вале а дезалхо мукъа вита мегаргвац. Саг е дешаш, е болх беш – цу шиннех цхьа хIама деш ваха веза укх дунен тIа. Мукъа вита саг гоал валара гаргагIа ва къахьегаш волчул. Вай даьша яхад: «Мукъа йита говр акха ерз». Мукъа саг моллагIдолча хIамангахьа Iехавала, е харцача наькъ тIехьа валара, е тийшача балха кIалвисара гаргагIа ва. Цудухьа, таро яле а еце а, зIамига волча хана денз нийссача наькъ тIехьа, кIезига мукъагIа къа а хьегийташ, болх а байташ, дика деша а дешийташ кхебе беза вай воай дезал. Из деррига шоаша дика кхетадендаь кхеллад вай даьша: «Урхе ца яьккхача, мухале хиннаяц», яха кица. Деррига цхьан юкъа далац вIаштIехьа.
Хьалха оамал яр наьха боккхагIчар берашта а кхувж боагIачарна а хьехам беш, къаман оамалех дувцаш, де дезар дита дезар хьалха доаккхаш. ТIехьарча хана цу ларах болх кIезига нийслу. Цкъа-дале боккхийча наха а дукха теркал диц из гIулакх, шозлагIа-дале наьха лерхIамаш кхыдараш да вай хана. Вай оамал я, цхьа моллагIа долча хIамангахьа вай уйла дIакхоачаш ца хилча, из нахага хоатташ, цох дар тохкаш. Хоаттачо а, шийна дезаш дола жоп хургдолча хоатт. Ма дарра аьлча, дукха хана денз укх дуненца ийна, шоай вахаре дукха хIама бIаргадайна, дукха дайза, дукхача халонех чакхбийнача боккхийча нахага хаьттача, лерттIа жоп корадоагIа моллагIдолча хаттара. ХIана аьлча, шоаш оалаш дола дош дисте, малагIа, мичахьа накъадаргда ховш, боарамагIа оал цар. Цул совгIа, низ болаш а сий долаш а хул воккхача сага дош.
Хьалха баьха дIабахача боккхагIашка ца хинна паргIато я вайга тахан, моллагIа воашта эшаш дола хIама Iомаде, каралаца. Цхьа минот ха мукъа хила йиш яц вай. Массаза а дешаш, болх беш, къахьегаш хила деза. Бакъда, заманца гIабоаккхаш, вахаре эшашдола хIама Iомадеш мо, вай къамандар а да Iомадинза даргдоацаш. ВоккхагIвар воккхагIа а волаш, зIамагIвар зIамагIа а волаш, вай даьша леладаьр лела а деш, вай дIадолхе, вай кхоаненга дIакхоачаргда.
Арахьа вале а, ший мехка вале а нахацара гIулакх ховш ца хуле укх дунен тIа ваха хала хургда сага. МоллагIча къамах вале а, цу сагаца дунен эздел леладе Iомабе беза вай воай дезал. Дукхача хIамах ца кхеташ, цхьадола денна леладу гIулакхаш ца довзаш хул вай кагий нах. Цу гIулакха бехке вай мара кхы саг вац.

Матенаькъан Илез

№ 8-9 (12143-144), ера, 24 январь, 2019 шу / четверг, 24 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *