Наькъа эздел

Адамашта юкъера еррига юкъ-моттигаш белгалъю куцаш да эхь-эзделаца. Вай боккхагIчар яьхачох ткъаьи кхойтта (33) оагIув я цун. Тахан вай дувцаргда царех цхьаннех – наькъа эзделах. Цо белгалду, наькъахоша шоайла вIаши а кхычарца а леладе мел дезараш. Нагахьа санна наькъахо моллагIча а фусаме нийсвелча, цунца хила деза «хьаьша эздел» оала куц. Хьоашалха вахара а из тIаэцара а хила мел дезараш белгалдаьд цунца халкъо. «Хьаьшеи фусамдаи цхьатарра вIаши бехке ва» яха кица лорадар лоархIаме хиннад массаза а.

Наькъа водар шиъ вале, воккхагIвар е бехкегIвар (наьна-воша, захал, даь-наьна воша, доттагIа, тайпан воккхагIа и. кх. дI.) аьттехьа хул. Кхоъ е кхы дукхагIа нах хилча, воккхагIар е бехкегIвар юкъе оттаву, шоллагIвар – аьрдехьа, кхоалагIвар – аьттехьа, виълагIа вале, из дIахо аьттехьа оттаву. Пхиъ-итт е кхы дукхагIа нах хилча шиъ-кхоъ мугIа баь бахар могаду, вай хьоахадаь куц лора а деш. ЗIамагIвар аьттехьа оттавара белгало я, из эшача гIулакха хьалха-тIехьа вала везаш нийсделча, вожаш хувцабала безаргбоацаш. ХIаьта ворда, гIудалкх, соалоз лоаллаш вар аьттехьа хов. ХIанз вордашца, дошца водаш-воагIаш наггахьа саг мара хоалуц.
Укхаза белгалдинза далац, вай Iодувцаш долча наькъа а хьаьша а эздела боарамашца кхы а массехк куц долга: шун тIара эздел, фусам-даьй эздел, хьоашалха вахара а цига ха яккхара а эздел. Из деррига а бувзам болаш да эхь-эзделаца, хозача гIулакхаца, лерхIамца. Царца бувзам болаш дуккха а кицаш да вай къаман. ХIанз вай уж дувцаргдац. Цхьабакъда, сона дувца ловр да вай заман наькъа эздел. Хадданза дувца деза аьнна хет сона из, укх заман лоархIам бола, наькъа моаршо лораяра дош хиларах тарра. Машенаш дукха йолча ханара эздел дувцац, лорадац ала валлац со. Бакъда, ма хетта из вай дувца наькъа эздел лорадеш хилча, къаьстта машенаш сиха ца хехкаре, наькъашта пхорагIа, лаьрххIа Iодехка гувлгаш хургдацар, сиха йода машенаш лехкачар, лаьгI ца йича ца а боалаш уж лаьгIъергйолаш. Духхьал Наьсарера КIуре-Юрта кхаччалца бодача новкъа шовзткъеи цхьайтта ба цу тайпара гувлг. ЛаьрххIа дагардаьд аз уж, Наьсарера КIуре-Юрта водаш. ТIаккха вай республикерча ерригача юрташка, шахьарашка масса да-хьогI уж? Хетаргахьа из хаттар жоп доацаш дусаш да.
Аланза далац, царех нонагIо дараш авари хиннача сага човнаш еш а валар нийсденнача а моттигашка Iодехкалга.
Са яь ца валлал, машенаш дукха йолча укх замалахь, Iалаьмате боккхача лерхIаме да, наькъашка лелара кхерамзле лораяр. Цу хьакъехьа вай даьша оалаш хиннача кицан цхьа дакъа доаладе лов сона: «Хьайза бале а никъ тол…» Ингале Iоакъа санна шаьра наькъаш да вай республике. Дале а цар тIа гIолла лелар мел де дезар белгалдеш бокъонаш я овттаяь, дунен мехкашкара поалхама терко еш вIашагIъехка. Цул совгIа, вай мохк а зIамига ма бий. Сов сиха лела везаш хьал ма дац. (Россе кхыча регионашка-м, наькъашка лелара бокъонаш лораю вай машенаш лехкараша, гIалатваьнначоа гIод тохалга Iаьдало хьем боацаш кхоачашдарах). Вайцига хIана лораяц-те цхьаболчар, наьха а шоай а наькъа моаршо яха хаттар а жоп доацаш дуссаргда аьнна хет сона. ФуннагIа-моллагIа дале а наькъашка лелара бокъонаш лора ца йича яргъяц. Карарча хана шерра даьржад, машенаш дукха лелача моттигашка видео-, фотокамераш увттаяр. Уж хиларо новкъостал де тарлургда аьнна хет уж вай Iодийца гувлгаш дIадахара.
ХIаьта ер йоазув дерзадеш сона лов, цхьа шовзткъа шу совгIа хьалха шоферо даьр довзийта. Цу хана дика дарж лоархIаш дар, Iаьдала мовхьаш дIа-хьа кхухьача машена тIа балха вахар. ХIаьта, хьаким дIа-хьа лелавеча легковой машена тIа балха ваха аьттув балар-м наггахьа волчун мара хилацар.
Шофера курсаш а яьха, мухь лелабеча автомобила тIа балха этта хиннав цхьа саг, кхаъ бенна. Бовзача наха аьннад цунга, машена тIера мовлат а дешийта, наькъа моаршонна моллага жай а даккхийта аьнна. Цо яхар деш мовлат дешийтачул тIехьагIа, молла волча а ваха шоферо дийхад, боккъала а са машена жай доаккхадалар Iа аьнна. ТIаккха моллас аьннад:
— Хьа машена чарх дIакхастарг мел йолча наькъа йистошка хьалтеха доахк хьона, кхо са болаш, герга, диъсаьна, цаI кыметтел бархI са бар юкъе а дола жайнаш. Цар яххар а деш Iа машен лехкаш хуле, вIалла а авари ергъяц Iа. Хьа бехк боацаш хинначох Дала а, наха а, Iаьдало а бехказа вутаргва хьо.
Укх кIоанолго ма яххара, цу наькъа йисте хьалтехача знакаша белгалдаь куцаш лорадеш лелае хьажа вай машенаш.

ДIаяздаьр С. Заамиев

№ 8-9 (12143-144), ера, 24 январь, 2019 шу / четверг, 24 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *