Чахкнаькъан Идриса СаIида цхьадолча хьалхарча кхолламех

ГIалгIай халкъа йоазонхо, Россе йоазонхой союза доакъашхо Чахкнаькъан Идриса СаIид дунен чу ваьнна 81 шу дизар укх деношка, мадарра аьлча, январь бетта 22 дийнахьа. Ший дешархошта дукхавезавеннав СаIид, ше кхелла исбахьлен йоазош бахьан долаш. Из ше цаI автор а волаш кепатеха арадаьннна 40 совггIа книжкаш да цун. ХIаьта уж доацаш кхыча йоазонхошца СаIид юкъ а волаш арадийна иттех гулламаш кхы а да. Цу массадолчарех дувца велча хетаргахьа ха тоъаргьяц, кхы вIалла деце дукха болх а ба из. Цудухьа са хьоаде чам ба, укх шера шоай юбилей хургйола массехк СаIида кхолламаш.

1954 шера Казахстане кепатехай Чахкнаькъан СаIида «Человек в степи» яхача ший хьалхарча дувцара. Из дувцар IотIадаьнна хиннад «Дружные ребята» яхача Казахстана пионерий газете. Цу дувцара 65 дуз укх шера хьахиннача 2019 шера. ГIалгIай литература дегIадара керда никъ болабелар, ала йиш я, цу хана денз хьа. ХIана аьлча, цун кхоллама жанрага диллача тайп-тайпара наькъаш да цо дехка. Цо кхеллад: стихаш, поэмаш, кIоанолгаш, дувцараш, повесташ, романаш, пьесаш, киносценареш. Укхаза аьлча нийса хургда, Идриса СаIид гIалгIай йоазонхошта юкъе хьинарегIа литератураца къахьийгачарех цаI ва, аьнна.
ХIаьта ший «Дошо бIоагIий» яха эггара хьалхара роман СаIида яздаьд 1964 шера. ГIалгIай литература тархьаре хьалхара роман да из. Хана цул доккхагIа кхы роман дац гIалгIай литературе яздаь. ХIаьта укх шера цун 55 шу дуз.
Иштта 55 шу дузаш я цун «БIаргий хих биза кад» яха драматически поэма. ХIаьта 1965 шера цун таржам даьд эрсий таржамхочо Русаков Геннаде «Чаща слез» аьнна цIи а йолаш. ДIахо, шийна дукха дезаш хиннача гIалгIай берашта СаIида хетадаь «Идиги Мадиги зIамига йиIиги» яхача книжка кепатехай Москве 55 шу хьалха 1964 шера.
Дукханешта довзаш да, ца дийшачоа дувцаш хеза а «Бертий бийсайш» яха СаIида Роман, из яздаь 50 шу дуз укх шера. Хьайна бIорахой тIом а болаш, ха хала латтача хана, цIен дагадоацар тIа а дай шоаш малагIа никъ лаьцача бакъахьа ба ца ховш хьайре бус ТIоха дезал. Бакъда, мохк баккха тIавенача моастагIчоа дохьал аравоал ТIоха массавола тIем тIа дIавахийта пайдана вола воI. Ха мичча тайпара латтарах, нах мишта баьхаб, фуд царна керте хеташ цар лорадаь лерхIамаш гойт автора цу романа тIа.
Цу айса белгалдаьхача СаIида юбилейни кхолламашта терко а яь Культура а, Дешараи Iилмани министерствоша цар тIа гIолла къа а хьийга цу книжкаш тIа долчох вай кхувш боагIараш тIакхеборе чIоагIа пайда баргбар, аьнна хета сона. ГIаьххьа хьатIаэтта вай къам мехках даьккха ха а я укх шера 75 шу дузаш. Цу хана чухьа дешархошка дешийтача геттара бакъахьа хургда, мехках баьхача наьха хьал дувцаш СаIида яздаь «Дошо бIоагIий» яха роман.
Лакхе хьоаха ма дарра ерригача жанрашка кхайда балхаш даьд Идриса СаIида. Цул совгIа цо таржам даьд эрсий классики прозаически а, драматически а йоазошта. Из доацаш, цIаккха а кепатоханза йола, цо ше укх дуненцара къастале цаI е шиъ бутт хьалха таржамаш даь, эрсий поэтий байташ кхаьчай тхога, СаIида цIен-нанас Маликас хьаенна. ХIаьта уж йовза шун аьттув хургба дукха ца говш «Сердало» газета оагIув тIа, Дала аьннадале.
ДIаяхача ханаца дIабаха къонахий дагабоагIаш, кхувш богIача тIехьенна лаьрхIа цар дитар ноахалга дIакхоачийташ вай дахар вайна ираз луш хIама да. Цу тайпара ший лерхIаме йоазош дита саг ва Чахкнаькъан Идриса СаIид. Дала гешт долда цунна, Дала къахетам болба цох.

Матенаькъан Илез

№ 10-11 (12145-146), шоатта, 26 январь, 2019 шу / суббота, 26 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *