Чахкнаькъан Идриса СаIида тIеххьара таржамаш

Юххьанца гIалгIай литература оттача хана, цхьаболча вай эздича йоазонхоша: поэташа а, прозаикаша а дукха къахьийгад эрсий йоазонхой кхоллама балхашта таржамаш деш уж наха дIадовзийташ. Царех цхьадараш школе дешача берашта а, вайна а бIарга гу гIалгIай литературе.

Эрсий меттал йолча стихашта таржамаш даьча йоазонхоех вайна дукхагIа бовзараш ба хьалха хинна дIабаха гIалгIай йоазонхой. Тахан дийна а болаш бахачарна юкъе а ба наггахьа таржамаш дераш. Бакъда, хинна дIабахачарех цхьанне балхаш хьоаде а уж дувца а лов сона дIахо.
Вайна ховш ма хиллара гIалгIай йоазонхо Чахкнаькъан Идриса СаIид кхелхав 2008 шера. Дукхача наха цIихеза, геттара дезаш тIаийца да цун кхоллама балхаш, къаьстта «Дошо боагIий», «Бертий бийсаш», яха романаш. Уж доацаш кхы а 40 совгIа книжка да СаIида яздаь, хIанз цар цIераш йоахаш воалларгвац со.
2008 шера ше дуненцара къастале цхьа бутт хьалха сентябрь-октябрь бетта, дика могаш воацаш, дукхагIйола ха метта волаш ше яьккха яле а, эрсий классикай итташ стихашта таржамаш даьд цо. Царех дувцаргда вай дIахо, уж лохе кепатохарца хьаа йоалаергья вай.
Укх шера Идриса СаIид дунен чу ваьнна 81 шу дузаш, хьалха дувцанза керда хIама хургдарий-хьогI наха довзийта а, цох ала а аьнна хеташ вувцача йоазонхочун СаIида цIен-нана Шишханаькъан Малика йолча вахар со. Массехк ди хьалха оаха кепатеха хиннача СаIида юбилейни кхолламах лаьца хиннар доацаш кхы а керда болх белар сона цо, лакхе аз хьоаяь СаIида таржамаш даь стихаш.
Россе Паччахьалкхен премини, Лермонтов Юрий Михаила цIерагIа йолча Ерригачароссе премини лауреат волча Парпара Анатоле 6 стихотворенена гIалгIай меттал таржам даьд Идриса СаIида. Тютчев Ивана Федора цIерагIча Ерригароссе литературни преме лауреат волча Иванов Геннаде 10 стихотворенена а гIалгIай меттал таржамаш даьд цо. ДIахо цо таржам даьд цIихезажа эрсий поэта Бояринов Владимира 1 стихотворенена а.
Цу вурийтта эрсий метталча стихотворенешта цо таржамаш даьд лакхе аз ма аллара могаш воацаш халла мара кулго болх ца беча хана 2008 шера сентябрь-октябрь бетташка. Из укх дуненцара къастале хьалхха да из.
Ала деза цу байташта тахханалца цхьаннахьа а кепатеха хинна цахилар. Архива тIоаргаца чура хьа а яьха тхоашка СаIида цIен-нанас Маликас уж байташ хьаеларах редакце цIерагIа а, къаьстта сай цIерагIа а цунна баркал оал аз.
Дала гешт долда СаIида, ваха вийрза моттиг Дала даькъала йойла цун. ХIаьта хIанз дIахо цун таржамаш дешаргда вай. ГIоза дешалда оаша.

Геннадий Иванов

Бийсанара къамаьл

Iаьржа я хьа, хьаргIа, бедар,
Накха ба хьа кIор мо Iаьржа,
Сона сагота хилча геттар,
ЙоагIа, Iохов-ткъамаш даьржа.

СалаIа, кIаьдъелча санна,
Книжкаш тIа Iохов из, зIок йийле.
Цун мотт сайна ховш мо цIена,
Цунга ладувгI аз лерг дилле.

Ший ира зIок IотIатехе,
МоллагIа оагIув белгалйийя,
Оал цо сога: «Бала, Iехам,
Кхы теркам бе хIама дий хьа?»

Iаьржа я хьа бедар, къегаш,
Накха IаьржагIа ба хьа цул.
Арахьа, хьажал, мух ба хьекхаш,
Аз тахканза никъ а улл…

Цига гIайгIа, бала боацаш, –
ХьаргIа, цаI да ала хьога, –
Низ ба боккха, доазув доацаш?..
«Бовза хIаьта!» – йоах цо сога.

***
Iехадир халкъ, Iехадир,
Шоай къа, наьха хьакъ фуд хац.
ТIаккха туржаI оттадир.
ХIанз а цIий дIадаьнна дац,
Iоахийта, дайна сий,
Нохарашта доалла цIий,
Баьккха боал а, гаьнаш, никъ,
Кор-пенаш цIеш доахкаш да-кх…

ХIанз а ба уж, дукха ба,
Вай Iехаде гIертараш,
Царна чIоагIа дага да,
ЛоIам боацаш, вай дерригаш,
Даьхе йицъяь, бицбаь дай,
Вай сий мелдеча хIамех,
Сийлахь-йоаккхача Россех,
ЦIаккха дог ца лазар вай.

***
Гу седкъашца хоза тайна
Эрсий йоккха сигале…
Дац, тIехьа дац Росси вайна
Ший бердашка ерзае.

Укх бIаьшера дукха довш,
Хьадаьхкад вай, тоъаргда, –
Вай поэта Кузнецовс а
Аьннад «Хьал вай тоалургда»…

***
Юха а Iаьрж доал, морхаш лел,
Боад готтах я моакхазал.
Халкъ Iехадар – халкъа кхел,
Доал дарий кхел – доакъазал.

Мича дугаш да вай, сенна, –
Керда прогресс хьаяйзай, –
ВIалла дай а боацаш санна,
Даьхе йоацаш санна вай?..

Ер деррига, кхийста, листа,
ТуржаIаца хадаргда,
Е юха а берда йисте,
Топаш тоха дугаргда?..

Дениса

Цхьа ха яр нах Даьлах боахаш,
Вай из, са воI, дицдергдац:
ЖожагIате яц, яц йоахар,
Ялсмаленаш цхьаннахь яц.

ХIанз ба цхьаццабараш Iехаш,
ХIанз а цхьачар дувцаш да:
Яц, йоах, Даьла уж къайленаш,
Адам саг вац, маймал да.

Зама йода, шу шераца.
Цхьабакъда, ди доагIарда:
Лаьттан биъэ са дIалаьца,
Малайкаш дIаовттаргда.

***
Ер вай Росси – кхы яц Росси.
Хьахилар Советий Iаьдал.
Из, лакхера чудесса,
ХIалак хилар, дехар, хаьдар.

ХIанз вай дезде, белгалдаха
ХIама дац, хьаэца, хета.
Фу хургда-хьогI дIахо, яхаш,
Цунга хьежаш я планета.

***
Мехка латта хьал да ийрча.
Ях аз,
Из гуш хала долаш.
Фу дар-хьогI-те
IаттIа Iийча,
Цхьанна хIамах
Дог ца лазаш,
Аз из дергдац,
Дийна волаш.

Иштта дах вай.
Дош, низ боацаш.
Фуд вай дувца,
Фуд вай ала?
Эхь да вайна.
Бекхам боацаш,
Йиш йолаш дац
Из чакхдала.
Ца гуш санна
Гоннахьа доаллар,
Мехка латта
Iазап, чоалх,
Вайх ухача
ЦIеш тIа гIолла,
Когаш лувзаш долх.

***
Сабар, Росси эттай халча,
Вай къамаьлах човнаш юс.
Россех, вIала дош ца аьлча,
Уйла еш а дог са хьувз.

Тахан дисад вай низ боацаш.
Яьнна бIаьсти ловцаш да
Къовсам боацаш, духьал доацаш,
Кхоана шедар дIалургда,

***

Велх Звездинский, – Росси ювцаш,
Шафутинский, кхыбараш…
Сенна белх уж, фуд цар дувцар,
Эрсий санна, гIайгIа еш?

Со вац кхеташ. Беррига кегар.
ЦаI-м да: со эрсе ва.
Со, гой, юккъе латта мегар,
ХIанз юстара хьежаш ва,

Аьнна да йоах: сийлахь Росси,
ЧIоагIъенна дIаоттаргья,
Китайс гIо деш дийна юсе…
Из хац, дувца, цаI хургда.

Тешам-м теш со, зиза теха,
Росси цкъа дIаоттаргья
Тахан гуш дар – бIеха, деха,
Массане дог эккхаш да.

Фу хургда вайх?

Фу хургда вайх, фу хургда,
Вай воаш лорош, доал ца дой?
Доадергда вай, доадергда,
Тамаш я чулоаттадой.

Села вай барт боацаш долаш,
Шедар тIехьатохаргда,
Вай сийленгаш, коталонаш,
ХIалакъяь дIайоахаргья…

Царгашца вай дакъа даккха
Хьожаргда вай, пайда бац:
ТIехьа хургда вай, хов, тIаккха
Лай хила а дутаргдац.

Анатолий Парпара

Харцдолчох дола бакъдар

Росси! Даьхе! Эттай халча…
Харцдар денна коттадувл,
Харцоно, хьо дIайистхилча,
Энжий багенаш дIакъувл.

Ала доацаш цо, дегI дена,
Ший бе деллад Iаьдал, доал,
Россе низаца, лоIам, денал
IотоIадаь яла йоал.

Вешта, гаьннара хьадоагIа, –
Къайла доацаш, ховщ ма дий:
Харцдар хийла магIа доахаш,
Паччахьий мо даьд вай сий.

Малав ала хIанз из фу дар,
Орг мо листа, яьлла чоалх:
Е хьаькъала тувладеннар,
Е моастагIий тийша болх?

Бакъда, оттар, доагIар денош,
Нийслуш харцахь дийтта гош,
Халкъа хьаькъал, къетам, денал
Седкъа санна лоталуш

Ха хьаоттар, – дар вай тешаш, –
Вайх хIаравар воаккхийвеш,
Вай мохк хIалак хилар дезаш
Хьийжарий, дог дохадеш.

ХIанз паргIата, мукъле йолаш,
Да вай дегаш декаш да;
Иштта истори шоай дола
Халкъаш даим дахаргда.

Дахаш, бала бенаб аьнна,
Дагабох турпала дай:
ХIанз а, хIанз а,
Массаз санна,
Харцо дIакхоссаргья вай!

ДуIа

Корта бетт аз, Даьла, хьона,
Хьоца да са вахар, са,
Къин тIера валалахь хьо сона,
Росси лораелахь са?

Юхада Iа хьай дин тхона,
Сигалений хьай бакъдар.
Кура дар тхо, дацар хьона
МутIахьа, харцахь, харцахь дар.

Бакъдолчунца къувсаш, къаьра
Лувр тхо, хIанз даькъаза да-кх.
Даьла, шедар да хьа кара,
Хьокха тхога нийса никъ.

Дукха диканга дог доахаш,
Байнаб, кашамашка бад.
Хьох ца тешараша чIоагIа
Тхона Iазап лоаттадаьд.

Тха эгIазал, гоамал яцар.
Цхьа кхел йола бераш да.
Синош, дегаш каралаьца,
Хьона духьал доагIаш да.

Никъ ба хала, дезац ала,
Хала ба тха хIара гIа,
ГIо де, гIо де ва тха Даьла
Тхона чIоагIа эш хьа гIо.

Аз се вувцаш, багац ала
Са дог доагош со-м Iергвар,
ЦаI дех аз хьогар, са Даьла,
Iа сай Даймохк лорабар.

***
Юха а са, илли ала
Безам ба, аз уйла яьй,
Вахар доацаш санна вIалла,
Ткъо шу даьлча санна сай.

Ваьхав Даьхе дег чу къувлаш,
Сайх дог лазаш литкъавац.
Дукха лайнад. Юстар вувлаш,
Аз сай вахар кходаьдац.

Ха дIайода, дIаух шераш,
Уне да уж, цIена дац,
Дац вай кортамукъле йолаш
Кхоана фу хургда а хац.

Болх бе беза хIанз вай денна,
Дог ца эккхаш, лаьца яхь.
Вай сий дергдац-хьогI, тIехьено?
Хьаллоацаргдац, вай сий, эхь.

Мохк хIалакбеш, шоай къам доацаш
ДIабахарий бекхам беш,
Кремле хIамма бехке доацаш,
Кхийста шоай тIой гIозараш.

Дага долаш. Бакъда бIаьсти
ЙоагIаш гу, дIадаьнна дохк,
Лаьтта малхо ховха хьесташ,
Сомабоалаш латт са мохк.

Лаьш мо доахк къахьегаш чIоагIа
Вай лай дег чур, хург а дац,
Вайна сердал телаш доагIа
Шовдаш гуш да, лекъадац.

Наьнага

Кепигаш лоархIаш яьхай нана,
Алапи дар еллал Iеха.
Цу тIа тхо кхоъ, масса хана
Дувха, ювха, даа дехаш.

Балха тIа ца къожош цIаккха,
Ший эхь, эздел даим лорош,
Ше йоаккха ха цIена яьккха,
ДIаяхар из, сабар долаш,

Даим чуийнна къахьегаш,
Массанахьа кхача гIерташ,
Дийнахь, бус а напагIа лехаш,
Ше хьадешдар, лерттIа деш.

Iоха, сабар, сабар, нана,
Ах бIаь шу даьннад хьо хьувза –
ГIаргIажаша, яц уж гаьна
Йолха уж, дег чу мотор зувзаш.

Да могаш ва, вац из молаш,
Тхо а хIанз доккхий хиннад,
Iа дог даьхар да хIанз долаш,
ХIанз салаIа хьай сатийнна.

Цхьабакъда, цхьа гIайгIа йолаш,
ЦаI лехаш мо хьеж хьа бIаргаш.
Кхет со, хьо елае, дийна долаш.
Хьахургда вай, хургда бергаш.

Дукха ца говш гургда хьона
Уж коа кхесташ, цIоагIарч детташ.
КIорд-м дергдац хьона нана,
Уж хуле чурбаьнна хьувзаш.

Уж я лаьтта юта лараш вай,
Уж хьа гIозле я, хьа кхоане…
О, ма декхарийла дар вай
Лорабе вай бола ноаной!

ГIарагIура

Сай хьалхара безам сона
Байра гIанахьа, вар со къона.
ДIавийрзар со, букъ берзабаь,
Из сай кхел йий кхета ца даь.
Сай безамо ши ткъам бенна,
ГIургIаж хетар сайха,
Халча эттар,
Сенна дувц из, сенна,
Со эсала гIургIаж хилча.
Со Iоветталора лаьтта,
Сай, чов хинна, ткъам Iобетташ.
Дарба дир аз ткъама тIаккха
Шераш, шераш…
Цхьа ха яьккхар.
Кхаьчар Iа бувцача мехка.
Даьла, Даьла ваьлар дехке,
Хьа мохк сайна бIаргабайча.
Кхийттар цIаьхха, сона сенна
Беза хьа мохк, дошо санна
Наьна ялсмале сай хилча,
ЦIавера со ваьча лаьтта.
Къин тIера доал из, балац безаш…
Шераш ух, со кхайкаш латташ,
Бакъда хозаш сона еза
Хоза яц, безам бац со хьесташ,
ХIаьта а лел со, кхесташ,
кхесташ,
кхесташ…

***
ЦIаккха вас яь
вац сай лаьтта,
Нийса доаца
харц дош аьнна.
Халкъа цIаккха
укх са метто
Яппар яьяц,
чоалабаьнна.
Кхоачам беш
хьавенав долчох.
Iурра гIийтав,
новкъа вийннав.
Фуд дезагIа,
сигле хилча,
Дика хилча,
Iа дIадийна,
Шовдан хий да
хьастара детташ.
Дайзад дукха,
водар, безам.
Хиннав лаьтта
мел дола метташ
ВIашагIкхетар
чIоагIа дезаш.
Бакъда, сай мотт
масса хана
Лорабаьб аз
бер мо, нанас.

Владимир БояриНов

Iоажал

Лергва со сахуллаш. О, са Даьла,
ДIакхоачаргда из де денал.
Улларгва со, гIайгIа лаьлла,
Наькъа йисте доахаш денош.

Гешт ца дехаш саг тIавоацаш,
ДIаховаргва. ДогIа делхаш,
Мух чIоагIлургба, аре лоацаш,
Хьуна кхокха хургба белхаш.

ГIарагIураш, сигала лелаш,
Iехаш хургья мугIрех еха.
Сесаг, бераш, берий бераш –
Царех цхьаккха хургвац юхе.

Сога хьежаш ба да, нана,
ТIаккха фуд со када везаш?
Валар маца хургда сона
Хац, гой, ха а дац из дезаш.

ДIабодаш латт цIийцар ала.
КIай дегI даьннад соцар хийра.
Хьо безамах йоагар ала.
Малайк, хьа из ала кхийра.

Кийчдаьр МАТЕНАЬКЪАН Илез

№ 14-15 (12149-150), шоатта, 2 фераля, 2019 шу / суббота, 2 февраля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *