Ший цIен дика нус

Укх деношка со нийсвелар ахбIаь совгIа нах шоаех хьабаьннача дезале. КIезига нах бац уж, дезал мел боккха бале а. Бакъда, цIен доал даьга хилча дезале мел адам дукха мара цахиларах, уйлаш мел башха мара цар цахиларах гIулакх ший ларагIа дIадода. Иштта дар со нийсвеннача фусаме а.

Вахаре дукха тайпара тамашийна хIамаш нийслу. Царех цхьадараш-м вай вIалла зе а зувц. Кхец вай цхьадолча хIамашка бIарг кхаба а уж ма дарра теркалде а. Геттара адамо тамаш еча хIамаех цаI да – сага оамал. Цхьавар ший оамалца наха сердал мехкаеш цар вахар къегадеш хул, цхьавар ший оамалца адама юкъе боадо йоаржаеш хул. ХIараненга ше лехар кхоач.
Аз бувцаш болча дезале массехк нус я дас ший къонгашта кхийла. Царех цхьабараш був баьнна шоай тхов кIийле а йолаш бахаш ба. Бале а сайранна да волча чугуллу уж массавар. ХIаьта царна гIулакх деш, царна дуачоа а молачоа а кхоачам лоаттабеш къахьегаш хул цу цIен зIамагIа йола нус. Юхьанца цIен корта болча дас иштта Iооттадаьд из.
Шоай дезала оамалех, цIен дезарех, леладеча гIулакхех со шийга хетта ваьлча даь-къонгех цхьанне дийцар сона, дукхагIа шоай несах лаьца:
— Адам дика да, хIанз даьца Iеш йола тха нус. Дика-м шеяр яр уж, хIаьта уж хIараяр со ювца отте дукха дувца дезаргда. Цул совгIа, уж шоай дезалаш а болаш шоай цIеношка бахаш ба. Цудухьа тхоай даьца-наьнаца Iеш йолчох дийцача нийссагIа хургда аьнна хет сона. Тха дас оал, цхьан цIагIара йоалайича мо, йижарий санна ба са несари аьле. ЧIоагIа боча ба цун уж! Тхона – ший дезалашта, массаза а хьехар деш хул из: царна новкъа хургдола хIама ма делаш, деша охца, къамаьла доастама ма хилалаш царца, дикадар оалаш хьехам белаш шоай исташта а несарашта а. МоллагIдолча хIаманна сатоха деза, иштта мара хулаш дац барт тайна вахар. Ший, да, нана а дита вайцига хьаена саг я из, хIанзчул тIехьагIа укх цIен дезалхо йолаш вайца яха езаш а я. ВIалла кIорда а ца деш, хьехар ду тхона дас цу хьаькъе, — йоах цу гIулакха раьза волча са къамаьл хиннача зIамигача сага.
Бераш зIамига долча хана денз дас-нанас дIа ца дийцача цIагIарча дезалашта ховргдац шоай фу леладе деза, фу дита деза.
ДIахо дувцаргда аз ювца йолаяьча несах… Безаме саг я из, цхьаволча сага оамал вахарца хьаIомаяь хул, цхьаволчунъяр Дала ший дегIах дIелла хул. Иштта а, вештта а я ала йиш я ювцача кхалсага оамал. Цун йистхилар, цо кийчду даар, цо нахаца леладу эздел – деррига эздеча IаьдалагIа ваштIехьадоал цун. Цо хIамах дIа мел тоха кулг, цо хьа мел ду хIама наха накъадоалаш, эшача метте гIо хулаш да. Ший маьр-даьна, маьр-нанна фу эш хьаже мара цхьаккха хIама диц цо. Царна цатовр хургдола хIама карагIа ца далийта хьож. Нагахьа, дезалашта юкъе ше массанена а кийчдаь хIама ца дуаш саг вусе, къаьстта цу цхьаннена а кхыдола даар кийчду чехка.
«Массанахьа кхоач цун бIаргаш, — коа-карта а, бож болча а, беша а. Хьаьша чувеча тха нанас хIама ала ца дезаш, геттара чехка цун гIулакхага хьажа отт из. Эггара хьалха хьаьшашта хийи, чайи чулатташ поднос хьалкашка хьу цо. Цкъарчоа чай мала оаш, дIайхха даар хьадоалашше, аьле дIахо ший гIулакхага хьож. Дукха ха ялалехьа, лаьрххIа кийчдаь даар а ийце чуйода хьаьша волча цIагIа. Тха цIен гIулакх кIал ца дита шийна могар, низ кхоачар Iалаш ду цо», — йоах зIамигача сага шоай несах вашаш.
Ювцача несийна маьр-цIаьшцара эздел, гаргарча нахацара гIулакх боарамагIа леладе хов. Маьр-цIаьшкахьарча берашца а эздел леладу цо, сов дош аьнна ше царна гоамалургйоацаш. Берашта чIоагIа дукха еза из цун оамал бахьан долаш. Цудухьа маьр-нанас оал цунга: «Хьо бо яьлча чIоагIа сагота хургъя укх цIагIа», – аьле.
Вай даьша яьхад: «ВоIа фу лаха, йоIа цу лаха». Цу мо йолча кхалсагах фу дика хургда, хIаьта шийга дIакхаьчача цух де дезар а цунна дика ховргда. Массавар оарцагIа а ваьнна къахьега деза нус дика хургйолаш, цунца къувса а ца къувсаш.

матенаькъан илез

Сурт Алисова Лариса

№ 13 (12148), ера, 31 январь, 2019 шу / четверг, 31 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *