Вайна нувхаш хетараш пайдане я…

Вай дахача заман башхалонашца да, Iалаьмате дукха нувхаш хьаIовш хилар. Духхьал цхьан шера 70 миллион тонн тайп-тайпара нувхаш Iов Российски Федераце, яхаш белгалду телевидене, Интернете гIолла. ХIаьта укх дерригача Дунен чу уж мел вIашагIтох цхьаннена а ховш дий-те?

Дунен доаккхийча фордашка нувхех хьахинна бIарчча гIайренаш я, хиво дIа-хьа кхухьаш, яхаш белгалду Iилманхоша, экологаша. Бакъда, цхьадолча мехкашка нувхаш, е нийсагIа аьлча шийх хьабоала пайда а болаш бийдал 90% чакхъйоах Швейцаре, 70% совгIа Германе, ахнел совгIа кхыча мехкашка. ЗIамигача ГIалгIай Мехка нувхаш чакхъяхарах дола дош сов чоалхане латтац. Болх беш я вайцигара нувхаш гулъеш йола предприяти. Цхьабакъда, уж нувхаш хьакъ долча боараме, ше-ший аргIах къаьст-къаьста гулъяр Iадат а хинна дIаэтта даьннадац вай мехка. Хила-м дезар! Наг-наггахьа моттиг хул, аьле чу, берда йисте нувхаш Iокхувсаш. Из дош теркамза дитац Iалама ресурсех а экологех а йолча ГIалгIайчен Министерствос, юртий а шахьарий а администрацеша, санитарни службаша. Цу хьакъехьа тIахьожам бара органаша шоай декхараш кхоачашделгеи кхоачашдергдолгеи шеко йоацаш да. Дале а вайх сакхетаме мел волча хIара сага цу деша терко е еза. Нувхаш къаьст-къаьста гулъеш хилча, уж чаккхйоахарашта аттагIа хургда дIаовттайича бархIазза-иттаза кIезигагIа моттигаш а дIалоацаргья цар.
Пластмассаш массайтта тайпара я. Духхьал хиш чудола шушаш цхьан тайпарча полиэтиленах хьаю, царна тIахьувзаду ногIараш кхычох ду. Шушаш хьалъйизар, ногIараш тIакхостадар конвеера тIа автоматически кхоачашдеш дале а, уж вIашагIкъоастаяр кулг-кара де деза. ХIаьта гонахьарча Iалама зе ца хилийта, уж чаккхъяха аттагIа хилийта, хIаране кхоачашде деза из. Тахан вай дувцача дешаца бувзам бола, нувхаш чакхъяхара технологеш этта яьннай дукхагIча даькъе. Цудухьа вайцига терко е езаш да из.
Йохкалуш мел йола хIама цхьан метте хьа а гулъеш, царех кхашка, бешамашка Iодилла йийхьар хьаде аьттув ба, кхыча мехкашкарча поалхамах пайда а эцаш, вай паччахьалкхен экологически, санитарно-эпидемически боарамаша дIадехараш лора а деш. Цул совгIа, уж йохкалуча хана хьайоала биогаз йоагаеш, электростанцеш увттае болабеннаб доазол арахьарча цхьадолча мехкашка. Мел эша кхоачам балла электроэнерги из бахьан долаш хургъя аьлча бакъдац. Дале а, Iалама пайда мара, деш зе а доацаш хьахулаш хилча дукха мах ба цун. Цу деша терко е езар вай говзанчаша.
Iалаьмате дукха я шоаех зе хьадоала кечалаш: батарейкаш, ртуть доалла лампаш, аккумулятораш, технически коачалаш, даьтташ, иштта кхы дIахо а. Уж къаьстта гулъеш моттигаш хьайийлла хила еза, санитарни боарамашца уж чаккхъяха аьттув Iалаш а беш. ХIаьта лаьрххIа цу гIулакха, уж аргIа йолча боараме чакхъяха белгалъяь цехаш яле, цига дIаяхьар Iалашде а мегаргда.
Укх карарча 2019 шера лаьрхIад, Российски Федераце нувхаш чакхъяхара цхьа оператор белгалваккха. Цунна декхар оттадергда, вай боккхача мехка мел йола нувхий полигонаш дIа а яьха, цигарча лаьтташта рекультиваци е. Цу даькъе из къахьегам вай, мехка а дIабахьа лаьрхIад. Цудухьа вайцига эзди Iадат а хинна дIаотта деза, нувхех хIара тайпа мел яр, къаьст-къаьста гулъяр. Ший хана вай халкъо «Юрта йист, наькъа йист, хи йист цIена лелаеш» яха хьехаме алар, хургдолча ноахалашка васкет даьча хана, еррига а нувхаш йохкалуш хиннай. Цхьабакъда, вай хана уж санна яраш а кхо бIаь шерах лаьттах дIа ца увш, йохка ца луш йола полиэтилен, полиэстер, пластмассаш, пластикаш я. Уж тIеххьара йиъ тайпара яраш гулъйича, цар дукха моттиг дIалоац. Бакъда, аьтача кIеззига моттиг мара езац царна. Уж лоаттаяр а санитарни боарамашца нийса хила деза, цар хиш, лаьтта, фо бIехдергдоацаш.
Гурахьеи бIаьстии чIегIаш, гIаьнаш, йокъенна баьцаш йоагаю цхьаболчар, из экологически боарамаша могадеш деце а. ВIалла сакхетамо хьалацац вай заман говзалца, полиэтиленах, пластиках яь кечалаш йоагаяр, царех Iалама доала зе доккха долга ховшше а. Уж гIоргIача гIомара боараме ерзаеш ата йиш я, йоахкалуш мел яр йохкаялийта аьттув ба, хьакъ долча боараме, хIаране цу деша йоакхо йой.
ГIишлон материалех аьлча белгалде деза, уж а къаьст-къаьста лелае, чакхъяха езаш йолга. Цудухьа вай мехка мел бахача наьха декхар да гонахье лораяр, нувхаш къаьст-къаьста гулъяра къахьега. Цу гIулакха хIара нувхаш дIаяхьара белгалъяь а уж ше-ший аргIах гулъяь Iооттае моттигаш а хила еза, Магас шахьара администраценгара, цу хьакъехьарча поалхамах пайда а эцаш.
Живарий! Лорабе вай хьамсара мохк, цIена лоаттабе вай из!

С. ЗААМИЕВ

№ 21 (12156), ера, 14 февраль, 2019 шу / четверг, 14 февраля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *