Унах, лазарах бераш лораде

Эггара укх дунен тIа сага дукхагIа дезача хIамаех да – ший сих баьнна дезал. Царна хIама ца дайта, гIалгIаша оалаш ма хиллара – тIера чо Iо ца божийта кийча ба хIара даи-нанеи. Иштта из бувзам царна юкъе баьча Далла ба-кх хоастам. МоллагIча лазаро лаьца, шоай бер кIалдисача кхы юкъ ца йоаккхаш цун оарцагIа бовл дукхагIбола нах, хIаьта, шоашта лазар гуча ма даьлланге лорашка ца а дугаш шоай бер, дIадаргдар ер-м, яхаш багIараш а нийслу. ХIаьта дIахо сона дувца лов берашта хулаш долча цIийоацача лазара хьалах.

ЦIийоацача лазарех дерригача дунен тIа могаш доацача берех йола медицина боарам геттара лакха ба. Цудухьа, цIийоаца лазар кхийтта долча берашта хетадаь, хIара шера февраль бетта 15-ча дийнахьа дездеш да Халкъашта юкъера цIийоацача лазарах цамогаш долча берий ди. Цох могаш доацача берашта даьша-ноаноша а лораша а лерттIа теркам бергболаш, уж бераш дIахо боглуса лазарах лорадергдолаш, вIашагIбелла болх ба из. Цунга хьажжа лоралуш а, де дезар ханнахьа кхоачаш деш а хила деза вай.
Эггара хьалха из ди дездаьд январь бетта 15 дийнахьа, 2001 шера цIийоацача лазарах могаш доацача берий дай-ноаной Дерригача дунен кондеферацес хьалхадаккхарца. Бакъда, кIеззига сабардича, ше долчул нийса цхьа бутт дIахьалхатеттад из тIехьагIа цIай а хинна дIадаха ди. Цу хана денз ишта февраль бетта 15-ча дийнахьа белгга дездеш да из.
Карарча хана из дездеш да 40 совгIа паччахьалкхенашка. Вай хана дикка дегIаяьхкача паччахьалкхенашка а тIехьа цIийоацача лазарах лешдолча берий боарам шоллагIа моттиг дIалоацаш ба.
Лораша хьаяхачох, цу цIийоацача лазара духьала лаьрхIа къа а хьийга, нийса дарба дича, дукхагIча даькъе эшаде йиш йолаш да из лазар. Бакъда, тIехдика ший балхах кхеташ волча берий лора а тIехьа хала хул из лазар хьалаха, къаьстта из бахьан долаш дай-ноаной сагота хила беза шоай бера могашлен, каст-кастта уж теркалбеш, царга лерттIа хьожаш хиларца. Ший бера из лазар долга наха дIахар ца а кхераш, ма хулла чехкагIа цунна дарба лаха хьажа беза дай-ноаной, шоашта из гуча даьлча. Цу лазара духьала хьалхагIа дарба мел ду, дуккха аттагIа да цунца къовсам лоаттабе а, цох бер дерзаде а. Хьалха хинна, цу лазарах саг хьаваргвац яха къамаьлаш гаьнна тIехьадисад. ХIанз медицина дикка хьалха я цу гIулакха, цу лазара дарба де а аьттув ба, нагахьа санна ха ца а йоаеш вай ханнахьа лорашта вай дIатIадолхе.
Лазарца къовсам лоаттабечарна хетачох, цар хьаяхачох, нагахьа санна, цIийоаца лазар хьагучадаьннача хана, цунна духьала ший ханнахьа дарба дой, из гIулакх дика чакхдаргда. Бакъда, массаза хьалххе гучадоалаш а нийслац из лазар. Цудухьа, ма хулла цIенагIдар мара ца дуийташ, цIенача метте мара ца лелийташ лораде деза бераш. ЦIаьхха, дагадоацаш хьагучадаьнна лазар хала да, цул совгIа кхер а ву цо саг, тIаккха цунца къовсам лоаттабе халагIа хул лорашта.
«ЦIийоаца хала боглус йола лазараш хул берашта зIамига уж долча хана. Бакъда, цхьадола лазар ханахьа хьагучадалац. Тайп-тайпара башхалонаш йолаш да уж. Царех цхьадараш дуача хIаманга хьежжа, из цIена е лерттIа хиларга хьежжа да. Цул совгIа цхьадола цIийоаца лазараш гучадовл берашта гонахьара радиаци яха хIама бахьан долаш, Iалам цIена цахилар бахьан долаш. Бакъда, из лазар дукхача берашта хулаш хилара бахьан хIанз а техка, фуд ховш дац. Цхьаькха-м да, ший ханнахьа лорашка дIа а ваха, ший бер чакхдаьккхача, дуккха а аттагIа хургда цу гIулакхах лоравала. Кхувргдар из-м, ца а яхаш, хана-ханнахьа лорашка дIахьокха деза бер. Къаьстта дуа хIама лораде дезе, химикаташ йоахка хIамаш ца юийташ, цIенагIдар дуаде деза. Даи нанеи тIехьахьожаш хила беза шоай берашта, уж цамогаш хургдоацаш», — йоах онколога Ведажнаькъан Заьлмаха.
ДIахо лораш яхачох, лазар хIанз мара хьагучадаьннадеце а, хьалха денз лорашта бIарг ца гуш, цу сага цIийца, дулхаца, тIехкаца даьха хила тарлуш да из. «ЦIийоаца лазар хьагучадалара бахьанаш тайп-тайпара да. 200 совгIа башхалонаш йолаш да из унзара лазар. МоллагIа маьже лазъяларца, гучадала йиш йолаш а да боглус. ХIара шера цIийоаца лазар гучадоал 12-15 шу ха йолча берашта хIара 100 эзар бера юкъе. Дукха адам да из. Цудухьа дига деза бер лорашка ханнахьа дIа. Вай оамал я, лелаш дар из-м, хIама даьдацар цунна-м, яхаш, бер дукха теркал ца деш. Из бахьан долаш тIехьагIа дагабоалам а хул цох», — йоах дIахо Ведажнаькъан Заьлмаха.
Тахан, таро йола нах, къахетаме бараш оарцагIбаьха, шоашта ма могга лазарашта духьала къовсам лоаттабеш, къахьегаш я дукха дунен тIара фондаш. ФуннагIа дале а, мел дукха уж гIо де кийчабараш вайна юкъе бале а, гIо-новкостал эшаш да. ХIана аьлча цамогаш бола нах, хьасовбувлаш мара, кIезиглуш бац. Дала моаршал лулда могаш мел боацачарна.
Укх белгалдаьккхача Халкъашта юкъерча цIийоаца лазар долча берашта хетадаьча денна, низ а теа, цу лазара духьала отта аьттув баьнначун оагIо хьаллоацаш, хIаьта аьттув ца баьнначун дог ураувттадеш, кIалбисарашта товр дувцаш, дукха вIашагIкхетараш дIакхухь вай доккхача дунен тIа 40 совгIа йолча паччахьалкхенашка. Шийх дог лазаш, ше дагавоаллаш, аьнна, дош хоза хета сага, цхьавола унахо, цу лазарах хьадикагIа а хиле, дIавода, наьха хоза хабар, цар ду дуIа бахьан долаш.
Вай Россе дукхача мехкашка, йоккхийча шахьарашка из лазар долаш болча унахошта дукха къахетаман ногIалаш дIакхохь, царна дарба хургдолча даькъе. Могаш боацача нахагара бала адама дагабохийтарал совгIа, февраль бетта 15-гIа ди цIийоаца лазар долча наха хетадаь долга дагадоахийта а, ше могаш-маьрша хиларах сагага цох хам байта а беш болх ба из.
Цхьа хIама да вай лорадича бакъахьа а долаш, вайна лерхIаме а долаш – лазар хьагучадаьлча, ханнахьа цун дарба дар. Аз из керда доаккхе а, шоай дезалхочоа, е шоашта цIийоаца лазар хилча из лочкъаде ца а гIерташ ма хулла чехкагIа лорашка хоам а бий дарба дайта. Оалаш ма хиллара, ди хьалха вай хьадаьр вайна воашта накъа даргда.

Матенаькъан Илез

№ 22-23 (12157-158), шоатта, 16 февраль, 2019 шу / суббота, 16 февраля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *