Ма йоаелаш шоай наб

Хьалха вай зIамига долча хана боккхагIчар хоаттар вайга: эггара мерзагIа, кIаьдагIа, массагIа фуй, аьле. Цу хаттарашта вай дух тIа доахаш жоп лора. ТIаккха аргдар: эггар мерзагIа фуй аьнна хаьттача, наб я аьннад, эггара кIаьдагIа фуй хаьттача, наьна кулг да аьннад, хIаьта эггара массагIа фуй хаьттача, уйла я яьхад, аьле. Хетаргахьа цу кхаь хаттара жопаш къовса а, е царна когаметта кхыдар оттаде а велча хIама хургдацар. ДоагIаш аьнна хIамаш да уж. ХIаьта дIахо дувцаргда вай эггара мерзагIа йолча набарах лаьца.

Фу хургда укх дунен тIа набарал мерзагIа? Мел чIоагIа меца хиларагI цкъа набарах чам ца баьккхача хIама даа а дог доагIаш хилац саг. Хийлавар хIама дуаш вагIача а, ламаза латташ а, машен лоаллаш волаш а набаро дIаозавий тхьовсаву. Цхьаволча сага дегIа оамало моллагIа хаоттама ханаш шоайла хотталуча хана ший тайпара тIаэц из гIулакх. Къаьстта Iа дIа а даьнна бIаьсти хьаэттача, цу хозача хаоттама хана хьалхарча беттаца дикка зувш хул из гIулакх. Дукхаш салаIара, дегI мукъадитара тIера хул. Iанна шелал бахьан хьулденна дIайха хила гIерташ лечкъа даьллача дегIа бIаьсти хьаяларца йIовхал сов чIоагIа эшаш хилац.
Деннеи бусеи е йоагIача боараме наб еш ца хилча сага дегIа могашала тайп-тайпара халонаш хул, вешта аьлча, хьам боал. Бакъда, массаза наб эшаш хиларо саг мекъ ву, эгIазъухаш а ший ханнахьа де доагIар хьаде вIаштIехьа ца доалаш а хул набара ийшар. Цул совгIа, шийна гонахьарча нахаца ма хетта ийна а хилац из. Набара кхоачам боаца саг лазарашта лаца аттагIа ва, цун дагалоацам а ма хетта хилац, цул совгIа вицвалар долаш а хул. Цудухьа ший аьттув ма боалла дукха а кIезига а йоацаш боарамагIа наб еш хила веза саг.
Из теркал а даь дерригача дунен тIара унахцIено лораяра йолча юкъарчено 2008 шера юкъедаьккхад дерригача дунен тIара набара ди. Юххьанцарча шера из ди белгалдеш нийсденнад март бетта 14 дийнахьа. ХIаьта дIахо долхача шерашка из ди белгалдоахаш да март бетта дизза доагIача шоллагIча кIиран пIаьраска дийнахьа. ХIаьта укх шера из ди нийсденнад март бетта 15 дийнахьа. Из ди дезду цу ден хам беш дунен тIарча дукхача паччахьалкхенашка.
Дукха набъеш бола нах эсала боахаш а, царна из тIехдетташ а нийслу халкъанна юкъе. Амма цхьабола нах хул наб яра вIалла тIера боацаш, кхыбараш хул геттара дукха из еш, хIаьта цхьаькхаш хул гIулакхаш сов дукха хиларагI е ма еззара наб е мукъа боацаш. Бакъда, лораша хьаяхачох ший ханнахьа еш йолча набарал дикагIа дарба дац сага.
Наб яра даькъе къахьегача тохкамхоша хьаяхачох маIача наьха а кхалнаьха а юкъера наб яра гIулакх дукха къоастам боацаш цхьатара да. Бакъда, берах болча кхалнаха дукхагIа ю наб вокхарел. ХIаьта, сага деннеи бусеи е езаш йолча набара юкъера ха 8 сахьат я. Яле а дукхагIча даькъе из ха кхоачаш ца еш хул вай. Цхьавола саг ший ханнахьа дIагарахьа а ваьнна наб ца йича ца могаш хул, кхыбараш хул массехк дийнахьа наб а ца еш лелаш, цох хулаш вIалла хало а йоацаш. ХIаьта Гиннеса, рекордай книшка тIа наб ца еш эггара дукхагIа ха яьккха ва аьнна белгалваьча сага 11 дии бийсеи даьккхад вIалла наб ца еш.
Цхьабола нах хул, гIулакхаш дукха хиларца кIезига наб еш, тIадоагIача мукъача салоIача деношка ерг ма йий шоаша, аьнна хеташ. Уж уйлаш гIалат хиларал совгIа, дегIа зене а я сага. Е йоагIача хана наб цаерах цкъаи, тIаккха дукха е ца йоагIача хана из ерах шозлагIеи зе ду сага ший могашала. Цудухьа, гIойле я, хIара бийсанна диззача 8 сахьата наб яр, нагахьа санна ше лерттIа ваха лела чам болаш вале.
Наб мичча хана йой а, ше дунен чу йоаккхаш йолча ханах кхоалагIа дакъа наб еш доаккха сага. Цудухьа, гIойле я наха шоай ханнахьа йоагIача хана чухьа наб яр. Бусалба дингахьа наб яр мишта хила деза хьежача а, медицина оагIорахьа из тахкача а гучадоалар да, бийса тIа ма енгге а из дIакIоаргаялале бийсан хьалхарча дакъагахьа Iо а вижа наб яр. Ишта яьча набаро дегIага а, кертага а салоIийт.
Шоана а хеза хила тарлу цхьа багахбувцама дувцар. Цкъа моцали, шелали, наби кхоъ шоайла къовсаденна хиннад йоах, ше-ше чIоагIагIа я аьнна. ТIаккха шоашта юкъера къовсам дIабаккхар духьа цар лаьрхIад гаьна воаццаш жега воаллача кIаьнках лата. Яха моцал летай кIаьнка керах. Цо кер Iувдаш, маькх йиа а е хий менна а кер Iехабе гIерташ хьувзаше цунга ваьннача кIаьнка моцал йицъеннай. ТIаккха ше ма йодда яха шелал гIартай цох. Гарре эгавеш шелвенна кIаьнк хьалгIотташ а, дIа-хьа волалуш а шелала кIалвисавац. ДIахо яха наб хьаьрчай кIаьнка дегIах. БIарга ногIараш IотIаухаш, таръетталуш, хIаьта а ца тхьовса гIерташ хьувза кIаьнк шийна хиннар фуд ца ховш набаро дIаоззаваь тхьайса дIавахав. Цигга хайнад новкъосташта шоаех низ болашагIа фуд.
Вай даьша яьхад: «Бийса лоаца я аьнна наб кIезига ма е, бийса йIаьха я аьнна наб дукха ма е». Цул совгIа кица да вай халкъа: «Ханнахьа Iовижар кхаь вонах ваьннав, ханнахьа хьагIеттар кхаь диках кхийнав» яхаш.
Дерригача дунен тIара набара ди дездеш да, наб яра гIулакх нийсагIа а дикагIа а миштад наха дагадохийта а, наб кIезига еш хилча цох мел зе доалла а кердадаккхар духьа, набарах къехкаш нах хургбоацаш, сага вахар атта хилийта.
ГIулакх мичча тайпара дале а, шоаш диззалца наб елаш, хьамсара «Сердало» дешархой.

Матенаькъан Илез

№ 39-40 (12174-175), шоатта, 16 март, 2019 шу / Суббота, 16 марта 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *