Литературе керда гIа баккхар

Укх тIехьарча иттех шера нонагIо книжкашта кепатехай гIалгIай йоазонхоша. Ший хана советий Iаьдало-м цу дешах, лаьрхIа оттаяьча планаца кепаеттар берригача йоазонхой книжкашта. Болх беш яр йоазонхой союзаш, паччахьалкхен Iаьдала органаш санна лоархIаме а йолаш. Вай хана юкъарлен организацеш ма йий уж. Книжкашта кепатохара болх а цхьа наггахьа Iилман е юкъарлен лоархIаме долча, художественни йоазонашта мара кепаеттац Iаьдало. Дале а каст-каста гучадоал керда книжка. Вай республике къона йоазонхой ба гIалгIай а эрсий а меттайл яздеш. Царех массехкке цIи яккха лов. Уж ба: Коазой Iашат, Матенаькъан Илез, ГIазднаькъан Аьсет, Новразнаькъан Макка, Дударнаькъан Макка, Кхоартой Марет, Тамасханаькъан Лейла, Хамхой Жимсари кхыбараш. Цар гIалгIай меттала язду. ХIаьта эрсий меттала яздерех ва Йовлой Берса, Дзугаев Билан, Котанаькъан Iаьла, кхыбараш.

«Интернет» оала вай заман говзала белгало гучаяларо, книжкай лоархIам лохбаьб, терко кIезигах ю газеташта а журналашта а. Дале а классически боараме долча книжкай хам бовзараш а кIезига бац. Цу даькъе ГIалгIай Республике а болаш ба уж. Укхаза къоаггадаь белгалданза далац, вайцига «Литературни ГIалгIайче», «СелаIад» цIераш йола журналаш арадувлаш хилар. Хьалхардар, шера араювлача йиъ номерах цаI эрсий меттала долча йоазонашта кепатехе арадоаккх. ХIаьта «СелаIад» ше, арадаха доладаьча I986 шера денз тахханалца деррига а гIалгIай меттала хул. ХIаьта 1996–1999 шерашка шера ялх номер арайоалар. ХIаьта 2000-ча шера денз хIара бетта цхьацца номера кепаетташ да. Из, ховш ма хиллара берий журнал да. Цу журнала тIа, къона литературни тIехье йовзийт, цар йоазонаш «Берий кхоллам» цIи йолча рубрика кIала кепа а етташ. ХIаьта берашта лаьрхIа йоазонаш деш ба вай республике бовзаш бола йоазонхой. Цар цIераш «СелаIада» жарнала оагIонаш тIара короргья вайна. Ховш да, ший хана 1923 1 мае «Сердало» газет латинница ларде долча алфавитах кепатоха доладича, хIанз долчул ах боарам а болаш, кIира цхьа номер араювлаш хинналга. ХIаьта ах дакъа эрсий меттала, вож ах дакъа гIалгIай меттала кепаетташ хиннай цу газета, тираж 500 экземпляр мара хиннаяц.
Карарча хана кIира кхозза: шинара, ера, шоатта деношка арадувл «Сердало». Вайна дукхагIбарашта дагадоагIа, из газет (вай мехках даьхача кхойтта шера (1944-1957 шш.) ара ца дувлаш хинна дале а 1957 шера денз деррига а гIалгIай меттала кепаетташ хинналга. Цул совгIа 1958 шера денз арадувлаш дар «Лоаман Iуйре» цIи йола литературно-художественни альманах а. Кварталах цкъа кепатохаш хиннача цун оагIонаш тIа, дукхагIа хулар стихаш, проза, драматурги. Иштта дешарий теркамга альманаха редакцес кепаеттар Iилман, юкъара политически, публицистически йоазонашта. Литературни критика а керда арадаьннача книжкай чулоацамах дола йоазонаш а хулар «Лоаман Iуйре» альманаха оагIонаш тIа. Хетаргахьа 1992 шера денз «Маьт-Лоам» аьнна цIи а тилла журнала массехк номер мара араяланзар. Вай республика вIашагIъелла пхи шу даьлча, нийсагIа аьлча 1997 шера денз «Литературни ГIалгIайче» цIи йола литературно-художественни, юкъара-политически журнал да кепаетташ. Цун хьалхара редактор вар Малсагнаькъан Або (хIанз Тамасханнаькъан Лейла). Журнала оагIонаш тIа кепаетт вай классикий йоазонашта санна, литературе хьалхара гIа боаккхача къонача йоазонхой произведенешта а. Царна юкъе белгалъяккха ловргдар сона ГIазднаькъан Аьсет. Ший яьннача, ханага диллача из йоккха еце а пхийтта (15) книжка арахеца тарденнад цун. Ераш я цар цIераш: «Кокай наькъаш». Хержараш. Стихаш. «Деловой экспресс». М. 2014; «Дега оаз», Стихаш. 2002, НБ РИ; «Ленивец Бари», Сказка- повесть. «Деловой экспресс». М. 2019; «Дош», Стихаш. «Деловой экспресс». М. 2018, «Лишь ты один», Стихи. «Деловой экспресс». М. 2016; «Бабур», Сказка-повесть. «Деловой экспресс». М. 2015; «Сенна эш дешар?» стихаш (берашта), «Деловой экспресс». М. 2014; «ЦIог доаца борз». Фаьлгаш. «Деловой экспресс». М. 2014; «Хали — оапий гали». Берашта дола дувцараш. «Деловой экспресс М. 2018»; «Кокай наькъаш». Байташца яздаь роман. «Деловой экспресс М. 2018»; «Наьна дуIаш», стихаш, Нальчик, 2014; «Къаман са да-къаман мотт». «Деловой экспресс». М. 2017; «Чайтоанг» .Берашта лаьрхIа стихаш, М. 2017; «Малхинг» М. 2017; «Дошо ябакх». Фаьлгаши дувцараши. «Деловой экспресс». М. 2017. Белгалданза далац царех хIара книжка хозача сурташца къоагадаь, хоздаь долга.
Автора йоазонашца вайна гу стихаш, повесть, фаьлгаш ,дувцараш, стихашца яздаь роман, берашта лаьрхIа йоазонаш. Шоай чулоацамга диллача а полиграфически кхоачонга диллача а бIарги уйла нигати тIаозаш да Аьсета книжкаш. Йоазонхочун дика аьттув баьннаб художественни йоазонаш де а царна кепатоха а. Къоаггадаь ГIазднаькъан Аьсета книжкаех белгалде лац сона цхьаккха а. Цхьабакъда берашта цо яздаьрех массехк дош ала деза аьнна хеталу. Ховш ма хиллара берашта лаьрхIа язде атта дац. Йоазонхо «бера хьаькъал тIа а ваха» бе безаш болх ба из, цар сакхетам боккхийчар уйлашта гаргаоза а ца гIерташ. Автора книжкайх нонагIо дараш берашта лаьрхIа да. Царех да: «Чайтоанг»; «Хали-оапий гали»; «Малхинг»; «Дошо ябакх»; «ЦIог доаца борз»; «Бабур»; «Ленивец Бари, «Сена эш дешар». Укхаза белгалданза даргдац Аьсет ше зIамига йолча хана денз «СелаIад», «Литературни ГIалгIайче» журналий, «Сердало», «Ленина никъ», «ГIалгIайче» газетий, автор йолаш хьайоагIалга. Цун юххьанцара «Нана» цIи йола стихотворени кепатехай 1984 шера, «Ленина никъ» яхача Наьсарен районни газета тIа.
ГIазднаькъан Аьсет яьй Наьсаре Ахьмадеи Тамареи дезале. Города бархI шерарча школе дийшача, (хIанз №14 йола школа) дIахо №2 йолча школе юкъара дешар чаккхдаьккхад цо. Юкъарча дешарах кхоачам а ца беш ГIалгIай Паччахьалкхен Университета вай моттии литератураи эрсий мотти литератураи говзал Iомаеш дийшад цо. Цудухьа цунна цхьаттара гарга ба уж ши мотт. Цу шинна а меттала йоазонаш а даьд уж кепа а техад. Карарча хана ший литературни говзал лакхъеш, къоалам Iа ца буллаш къахьегаш я йоазонхо.
ХIаьта цун кердача стихай, дувцарий, поэмай, повестий, романий чулоацам вайна кастлушха бовзаргхиларах теша лов. Аьттув хилба хьа къахьегаме, ираз хилда хьа вахаре, Аьсет!

С. МЕРЕШКОВ

№ 73 (12208), шоатта, 18 май, 2019 шу / суббота, 18 мая 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *