Цхьан дешах йола уйлаш

ХIанзарча кагийча нахá, гIишлонхошкара дIаийккхачарна, диг яха хIама ювцаш мара хезаяц. Са ханарча наха бIарчча Iа доаккхар, цунцара ца къасташ, хIана аьлча Iай хIанз мо хьалсага газ яцар, дахча даха дезар хIара дийнахьа кхатилла. Цудухьа царна ховра диг масса даькъах латташ да. Цун ши дакъа хул: диги догои. Сайна из дагадохар сенца дувзаденна да дувцаргда аз хIанз.

1925 шера Мальсагов Кураза Зоврбика эрсий метталеи, 1926 шера наьна метталеи арадаьккхад «ГIалгIай метта грамматика». Цу тIа кепа теха хиннад гIалгIай-эрсий дошлорг а. Дукха ха йоацаш, цунга юха хьежаш вагIаш, са бIарг тIаэттар цхьан деша. Из да «дого» яха дош. Шоана гучча беса яздаьд из вай йоазув кхелла волча сага. Нийса да, иштта оал из дIаоалаш хилча а. Бакъда цул тIехьа тIабаьхкача Iилманхоша кIеззига гоалдаьккхад из. Масала, Р. Оздоевс «ГIалгIай метта орфографически дошлорга тIа» (2003) «догго» аьнна шолхаяьккхай г яха оаз. Цунна тIеххьа, из оаз шозза язъеш, оттадаьд ший «ГIалгIай-эрсий дошлорг» (2009) А. Куркиевс. Цул совгIа, цо яхачох, из дош шин тайпара язде а мегаргда: догго//дагго. Фу йоах-те кхыболча вай Iилманхоша цу хьакъехьа? Л. Тариева Iилман кулгалхо йолаш, массехк сага оттадаь да « ГIалгIай-эрсий дошлорг» (2009), цу тIа болх баьча наха Зоврбика яздаьча тайпара дитад из дош. Бакъда Л. Тариева автор йолча «ГIалгIай метта орфографен дошлорга» тIара из вайна вIалла корадергдац. Эггара тIехьа арадаьннача дошлоргех да Барахоева Нинас, Кодзоев Нурдина, Хайров БайIаьлас оттадаь «ГIалгIай-эрсий терминий дошлорг» (2016). Юха а шоалхаяьнна мукъаза оаз гу вайна. «Остопируллахь!» — ала безам отт, из деррига дийшачул тIехьагIа. Мишта язде деза из дош газеташ тIа, журналаш тIа, дешара книжкаш тIа, йоазонхой кхолламашка? Нагахьа санна цу дошлоргашка ладувгIе, шин тайпара яздергда, нах бекъалургба цхьалха мукъа оаз язъераштеи, шолха мукъаза оаз язъераштеи. Юха а гIулакх, тоа ца луш, дусаргда. «Хьаькъал долча маймало» анекдота тIа даьр ца дой, укхаза фу дича бакъахьа да сона-м хац. Хозадараш цхьан оагIора довла, хьаькъалдараш вокх оагIора довла оакхарашка аьлча, е дехьа доацаш е сехьа а доацаш даьгIад йоах ше хоза а хьаькъал долаш а хийтта маймал. Иштта, цхьаккха ца яздеш, Iийча дикагIа долаш да, сона хагучох, лакхе доаладаь дош. Ца яздеш дуте, гIалат дергдац цунца. Бегаш-м бегаш ба, бакъда из дош вайна эшаш а да, язде дезаш а да. Амма нийса язде деза из. Сона хетачох, Мальсагов Зоврбика гIалат доацаш яздаьд «дого», цох тара язде деза гIалгIай меттаца болх мел беча наха а. ДIахо дIайодача хана, цу гIулакхага хьожаргба, из цхьан тайпара яздергдола хIама дергда, аьнна, хет сона вай Iилманхоша.

С. Арчаков

№ 84 (12219), шинара, 11 июнь, 2019 шу / вторник, 11 июня 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *