Артистах бола дагалоацам

2019 — театра хетадаь шу

Вайна юкъе баьха, дIабаьннача наха вай дергдола эггара доккхагIдола гIулакх да, уж, биц ца беш, дагакхабар. Наьсарера ваьнна, Магасе цIаводаш хилча, цкъаза автобус лехкачунга оалаш хоз сона: «Цицкиева урам болча соцаелахь». Цу хана сона дагавох вай мехкахо, Россе гIорваьнна театра артист хинна Цицкиев Мухтара Мухьмад. Айса театре болх баьбеце а, цун цхьабола вежарий бовзаш, цунца шийца къамаьл доагIаш хиннав со, Мухьмад кхалхалцца йолча хана, цо дакъа лоацача спектаклашка хьийжав, цкъаза газеташ тIа йоазош даьд, царех йола сай уйлаш ювцаш. Бакъда эггара хьалха са белгалдаккха безам ба, цун воккхагIволча вошас Мухтара Батарбика сайна школе 5-6 шера физкультура хьийха хилар. ХIаьта со цунна дукхагIа безача, из тешача дешархоех цаI вар. Цудухьа спортзала дIоагIаш хьадале, урокаш йоацача хана хьашт мел да ловзийтар цо со а са новкъостий а. Дика саг а дика хьехархо а вар Батарбик.

Мухьмад сона дуккха тIехьагIа мара вовзанзар. Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета йиълагIча курсе вагIар со, Ленинграде театральни институте дешаш хинна гIалгIай труппа цIаенача хана. Цар эггара хьалха оттаяь гIалгIай йоазонхой пьеса яр Чахкиев СаIида «Къонгаш бовча хана» Дукха адам гулденнадар Шолжа-ГIалий тIарча театрально-концертни зале. Массе тайпа ханаш йола нах бар цига вIашагIкхийттараш. Цу спектакле Цицкиевс ловзайир дезала даь Айдмара роль. Мишта ловзайир яха хаттар оттадойя, кхы дикагIа ловзае йиш йоацаш, сел дика ловзайир из роль Мухтара Мухьмада. ТIема хана баьхача гIалгIай къонахий дизза сурт кхолла карагIдоал цунна. Цу ерригача спектакле декаш, чакхдоал цо доаха, гIалгIай хьалхарча поэтессас Мальсагова Фатимас яздаь «Котдаьлар вай» яха илли. Шоана дика довз аьнна хет сона цун дешаш:

« Бийса баьде ма йоагIий,
Ва Iаьржа ва бийса,
Дарз хьекхаш ма латтий,
Ва шийла ва дарз.
Хьо кхера ма кхера,
Ва майра ва дог,
Хьо доха ма доха,
Ва кура ва дог…»

Из да даь илли, Айдмара каст-каста доах из. Дувцаш дола илли хетадаь хиннад Граждански тIема. Бакъда дезала дас из доах, къонгий дегаш чIоагIдеш, мохк лорабе безилга дIахайташ, хьалха дIабаха дай моастагIчох мишта лийтаб дувцаш. Цул совгIа, цу иллеца ший дог уйла довзийт цо. Хьалха телеспектаклашка мара сайна гуш ца хинна Цицкиев Мухьмад, хIанз бокъонца сцена тIа гуш а, ше везаволийташ а вар. Цхьадола цун ролаца хинна дешаш, ткъамалдаьнна, лелаш да вай къаманна юкъе. ХIама хьа ца деш, мекъбеннача нахах оал, Айдмара дешашца: «ЦаI болх беш ва, ворхI Iагаш лестадеш ва».
Цицкиев Мухьмад ваь хиннав 1941 шера 16 декабре (цхьайолча моттигашка 1940 шера 15 декабре) Цицкиев Товбота Мухтареи Могушков ТIоха ПаьтIаматеи дезале. Пхе вешийна юкъе эггара зIамагIа хиннав из. Цул боккхагIа хиннаб Мухарбик, Махарбик, Макарбик, Батарбик яха Мухтара къонгаш. Театральни критик хиннача Абадиев Бека «Дала дакъа денна артист» яхача статья тIа яздаь ма хиллара, цар шинне а чакхъяьккха хиннай Наьсарера школа. Уж шаккхе деша вода Ленинградерча театраи, ашарийи, кинематографеи паччахьалкхен институте, 1962 шера толамца чакх а йоаккх. ДIахо дIайодача хана, цо баьча балхах дувцаш хилча, сона хеташ, из кхаь даькъа бекъа беза, царех хIара дакъа чIоагIа лоархIаме а хиннад цун кхолламе. Уж кхо дакъа да: актёр, режиссёр, таржамхо.
Актёра говзал ювцаш хилча, вайна ховш да цо Х. Нурадилова, М. Лермонтова цIерагIча театрашка болх баьлга. ГIалгIай къамах бола кагий нахи мехкарийи дийша баьнна цIабахккалца, цо дакъа лоацар нохчий спектаклашка, эрсий меттала увттаерашта юкъе. Цу театрашка а, ГIалгIай республика хьайича И. Базоркина цIерагIча театре а цо баь болх дика гуш хургба, духхьала цо ловзаяьча ролий цIераш яьхача: Меркуцио (В. Шекспир «Ромеои Джульеттаи»), Бешто (С. Бадуев «Бешто»), Йоакъап (А. Мальсагов «Революцен цIерагIа»), Лоамаро (М. Гешаев, М. Солцаев «Къовсам»), Городничий «Н. Гоголь «Ревизор»), Агабо ( О. Иоселиани «Ворда хаьрцача хана»), ерригаш йийца варгвац.
Шолжа-ГIалий тIа 1970-ча шерашка деша вагIаш, бIаргса доацаш хиннача вай къаьнарча поэта а иллиалархочоа а Хамхоев Ахьмада гIо деш (цо хьадувцар дIаяздеш), хилар со цхьан юкъа. Из вахар ЦIеча фронтовикий урам тIарча артистий цIагIа. Наггахьа, ди хоза денача хана, лохе техача гIандаш тIа вагIа, цхьаццаболча лоалахошца йистхила безам болаш, аравоалар къаьна поэт. Цу коа каст-каста нийслора нохчий артист Батукаев ХIарон, Хадзиев Махьмад-Гири, Эсамбаев Махьмуда дезал, Цицкиев Мухьмад. Хетаргахьа, магIарча подъезде вахар тIеххьарвар. ЦIаккха Хамхоевга Iуйре е сайре дика ца ювцаш, тIехвоалаш оамал яцар цун. Цхьайолча хана шоаш сен тIа болх беш ба, театра вахар миштад дувцар. Из дIавахача, Элмарзий Ахьмада хоаставора Цицкиев, дика саг а говза артист а санна.
ШоллагIъяр театра режиссёра говзал яр цун. Дуккхача наха цох долча шоай йоазошка белгалдаьхад из. Цу хьакъехьа цхьа масал доаладергда аз. Асхьаб Бендер яхача спектаклага хьежачул тIехьагIа, аз интервью ийцар цун авторгара Чахкиев СаIидагара. Тха къамаьла юкъе СаIида белгалдаьккхар, «Са кIаьнк» яха спектакль оттаяьчул тIехьагIа, режиссёра Цицкиев Мухьмада цу темах кхы а цхьа комеди язъяр дийхар согара…» Вешта аьлча, укхаза вайна гу Чахкиевс, актёр ца оалаш, Мухтара Мухьмадах режиссёр аьнна хилар. Цхьан юкъа из болх лелабир цо, цу тIехьа аьттув а боалаш. Цо оттаяьча спектаклашта юкъе я С. Чахкиева «Къонгаш бовча хана», «Са кIаьнк», Х. Ошаева «ШоллагIа талгIи», О. Иоселиане «Моакхаза топ ялар», К. Гальдоне «Шин аьлан лай», И. Шиллера «Кетарлои безами», кхыяраш.
Юххера, Цицкиев таржамхо хинна хилар а хьоаха ца дича даргдац. Р. Ибрагимбекова «Парк» яха спектакль вай театро 80-ча шерашка оттаеча хана, со «Сердало» газета культуран отдела корреспондент вар. Цунна, гIалгIай меттала йоаккхаш, таржам даьр Цицкиев вар. Наха хоза хеташ тIаийцар из спектакль. Дукха доккха доацаш, газета лаьрхIа йоазув дир аз цох. Укхаза гучадаьлар сона, Мухьмад сабар долаш, ше харц волча юхавала, бехк дIатIаэца кийча саг волга. Дукха деце а, цхьацца гIалаташ даьдар таржамхочо. Царех цаI хIанз а дика дагадоагIа сона. Гилкеман пескаех «бахьаш» аьннадар. Цига пескаш яха дош аьлча нийсагIа хургдолга шийга дIааьлча, къовса ца отташ, раьза хилар из.
Вай республика хьаяьчул тIехьагIа, Мухьмад унахцIенонна вIашкавахача санна хийтар сона. Хьалха хиннар вацар из, вай къам мехкахдаьккхача денна хетадаьча вIашагIкхетаре Хашагульгов Iаьлас язъяь «Къаьра кхаьра» яха стихотворени ешача хана. Эггара тIехьа Мухьмад сона вайра И. Базоркина цIерагIча театра директора приемне. Цу чу вIашагIбетталора актёраш. Кроссворд йоашхаш воаллаш, «Мишта чIоагIлора болат» яхача кинофильман юкъе Жухрая роль ловзаяь актёр вицвеннавар сона. Приемне саг вацар алхха цхьа Мухьмад воацар. Тахан мо дагадоагIа сона:
-Мухьмад, Жухрая роль ловзаяьр мала вар? – аьнна хаьттар аз.
-Степанков, — цхьа дош мара аланзар цо. Сона хетаргахьа, Цицкиевс ше а ловзаяьяр цун роль цхьан спектакла юкъе.
Кхы вовнзар сона дукха веза артист, дика саг. Из валарах бола хоам, эггара кхоачарагIа вола саг валарах бола хоам санна, хала хеташ, тIаийцар аз. Цицкиев кхелхав 1997 шера 23-ча апреле. Къаман дагахьа-м из цIаккха лергвац. Мухтара Мухьмад вар РФ гIорваьнна артист, Нохч-ГIалгIай АССР халкъа артист. Венначул тIехьагIа, цунна еннай «КарагIдаьннарех» яха орден.
С. Арчаков

№ 87 (12222), шинара, 18 июнь, 2019 шу / вторник, 18 июня 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *