Цхьоал юача боккхийча нахах

ТIехьарча хана дукха дувца доладаьд наха гIалгIай мехка боккхийча нахаи боштеи чуIе цIенош де дезий-те вай мехка яха хаттар. Из дош а ийца мехка бахархошта юкъе гIолла чакхваьлча, цхьаболчар чIоагIа доаккхал ду уж цIенош вай мехка цахилар бахьан долаш, шоллагIчар хилча бакъахьадар уж йоах, кхоалагIбараш вIалла цох башхало хеташ бац, биълагIчар яхачох вай мехка хьажа саг воацаш цхьоал юаш боккхий нах а, тIа да воацаш бой а дац вIалла. Бакъда, уж цIенош эшаш дале а деце а – шоззе а, наха фуннагIа дувце а, шоаш цхьаь бахаш, цхьоал юаш боккхий нах, хьажа саг воаца бой гIалгIашта юкъе долаш да. Мел чIоагIа вай бац яхарах, уж дIалечкъабарах болаш ба уж, вай царех кIалхара а довргдац.

Хаттара жоп луш хиннача нахах цхьаболчарга, шун да е нана ше цхьаь дахий шоашца саг воацаш аьнна хаттар дича наггахьа волчо дах аьле жоп лора. Уж а дукхагIа цхьоал юаш боккхий нах бац, царна Iунал де цIенош хила дезац яхарех бар. Тахан вай эзди хилар духьа хьатIаайттача чоалханеча хаттарашта духьал бIаргаш дIакъувлар аьнна, вай хьал тоалургдац. Бакълувш ца хилчеи, дар хьатохкаш, нийсденна хаттар юстарадоаккхаш ца хилчеи мел дукха дика да яхаш дувцарах из хIама тоалургдац.
Ер хоаттам беш со лелача юкъе гIолла сона жоп луш хиннача цхьан кхалсага аьлар сога «КДЛ» яхача фондо цу тайпарча боккхийча нахаца къа а хьег, царна уж мичахьа ба а хов, аьнна. Бакъдар аьлча, из хеза а цар из болх лелабелга а ховш вар со. Цудухьа, цхьоал юача боккхийча нахаца цар беча балхах а, дукхагIа цу цхьаь бахачарна эшар фуд а хардухьа фонде вахар со.
Цхьа шу дала доал «КДЛ» юкъарчено из болх бу. Цу гIулакха лаьрххIа белгалъяь ха а йолаш, хьакъоастабаь волонтераш а болаш вIаштIехьаяьккха проект я цар «Мы рядом» (тхо гарга да) яхаш. Цу проектан координатор йолча Къоастой Тамилас яхачох дукхагIа цхьаь бахача боккхийча наха эшар эр-безам да. Духхьал йистхила, къамаьл де, е ладувгIа саг хилча кхы доккха хIама дац царна эшар. Вешта болаш бий уж цхьоал юараш яха хаттар отте – болаш а ба, Iунал эшаш а ба. ДIахо Тамилайца доашхаргда вай цар хьал.
— Мишта дагаеха кхеллай оаша из проект, хала дий боккхий нах болча цар хьашташ кхоачашдеш лела?
— «Волонтёрство, как образ жизни», яхаш цхьа проект я оаха фонде кхоачашъеш. Цу проекта чу гIолла моллагIа керда проекташ хьакхолла а лелае а аьттув ба тха. Ер боккхийча нахацара хаттар ира латтандаь цу проекта доакъашхоша лаьрхIар «Мы рядом» яха проект хьа а кхелла цу тIагIолла цхьаь бахача могаш боацача боккхийча нахага хьожаргдолаш, царна гIо де.
— Фу хана, мишта ух шо цига?
— ХIара кIира доагIача шоатта дийнахьа долх тхо оахош Iунал деш болча боккхийча наха фу эш хьажа а царца дагIа а.
— ДукхагIа сенца гIо ду оаш царна, фуд цар кхоачамбоацар?
— Оаха цкъар дIа а дахе, царна эшар, дезар фуд хьожаш тохкам бу. Цунга хьежжа из кхоачаш ду оаха. Цхьабола боккхий нах хул дуача хIаман е молхашта кхоачам боацаш, цхьабараш шоашта лела цамагар бахьан долаш цIагIа лостам боацаш хул, царна цIагIа эшаш бола лостам бу оаха цхьацца хIама дIа-хьа яккхарца. Цхьабараш духхьал шоашца вагIа, дIа-хьа йистхила саг мара кхы хIама ца эшаш хул. Хийла царех сага къамаьл деча хана ший вахара оагIонаш ювц, къаман Iадаташца, хозача гIулакхашца дувзаденна хIамаш дувц. Тхона тхоашта боккха пайда боалаш нийслу царга ладийгIача.
— Дукха бий хIанз оаш Iунал деш, цу тайпара боккхий нах?
— 8 йоккха саги, 1 воккха саги – 9 саг ва тхо хьожаш, оаха Iунал деш. Уж ба Эбарг-Юртареи, Сунжереи, Наьсаререи. ДIахо а йоккхагIа моттиг чулаца, дукхагIа наьха Iунал эшарашка хьажа уйла йолаш да тхо
— Дукха дий шо из болх кхоачашбеш?
— Тха проекта чу йоагIаш 10 тоаба я – кIантех а мехкарех а латташ. ХIара тоабан чу виъ саг воагIа. Царех хIара тоабан ше-ший ха а, саг а ва белгалваь из болх дIатIаийца.
— ХIанз царга хьожаш хилча, моллагIа эшача хIаман дохка а лела а ахча ма эший, из гIулакх мишта хьалдуз оаш?
— Оаха цу гIулакха лаьрхIа хьайийла интернета чу латташ счет я. Цу тIа вай мехкахоша хьатIадайтача ахчанца, царна эшар Iалаш деш Iунал ду оаха. ДIахо из болх лерттIа кхаста йода чарх мо дIагIоргболаш грант яккха лаьрхIа каьхаташ дIачудала доахк тхо. Грантах тхо чакхдовле дика ма дий, бакъда каьхаташ чакхдоале а ца доале а цу оагIорахьа лаьрххIа къа а хьегаш болх бе лаьрхIа да тхо. ХIана аьлча цхьаь бита йиш йолаш бац уж боккхий нах. ДукхагIа уж болча тхо ух, цар хьал йохае. ХIана аьлча, духхьал йистхила саг эшаш хул царех цхьабараш, из доацаш лор, молхаш эшаш а хул. Царех цаIаш къе а бахаш, цхьоал юаш ба, цхьаькхаш къе а боацаш, цхьоал юаш ба, дIа ца бохалуш могаш боацараш а ба, лорашка бига безаш а, е цIагIа лор хьавоалаве везаш а. Цудухьа, хIараненна къаьстта терко е езаш хул царна.
— Нагахьа могаш воацаш лорашка вига везаш саг нийслой царна юкъе, тIаккха фу ду оаш?
— Вига везача хана царех саг оаха лорашка дIа а виге больнице Iовужаву. Наьсарера цхьа йоккха саг я тха больнице Iоюжаеш, цун еррига анализаш хьагулья, эшаш дола каьхаташ а вIаштIехьадаьха долаш да. Из а чIоагIа хала раьза хиннай больнице Iойижа, шийна ца могаше духьале еш.
— Шоайцига даьхка шо хьаайттача мишта хьовз боккхий нах?
— Тхо доагIаш бIаргадайча бIарг белабенна, дог гIоздаьнна гIадбаха хул уж. Нагахьа санна, тхо кIезига гайна хIама хуле, геттара хала хеташ хул телефон хьаетташ, тхо ца доагIаш дисар кхераш. Тхога Iемаб уж, тхо шоай дезал долаш мо шоай дар-доацар хьа а оал цар.
— ДукхагIа дезал боацаш ба уж е дезал болаш а нах ба царна юкъе?
— Царна юкъе дезал боацаш а дезал болаш а нах ба. Бале а цхьаь бах уж.
— Фу бахьан долаш бах цхьаь, шоай дезал бараш, тахкадий оаш из?
— Дезал кхычахьа а бахаш, нана кхычахьа а яхаш ба уж дукхагIа. Дуккхаза дIадийхад тхо йоах цар шоай дезало шоаш бахача, бакъда цар тигац шоаш баха моттиг хувца. Цхьабола дезал дика боацаш а, вIалла хьа ца хьожаш а ба царна юкъе. ХIанз цхьа йоккха саг я оаха Iунал деш, воккхагIвола воI веннав цун. Цо оал, из ца а леш зIамагIвола ши воI веннавалар-кх ший, аьле. ХIана аьлча, веннар хьожаш хиннав цунга, ер шиъ дIахажац, сагота бац.
— ГIалгIай мо эздий къам кхы дац яхаш куралаш ма йой вай, фу бахьан долаш да аьнна хета хьона из?
— Иман цахилар да из. Сагота бац, шоай сесага а дезала а дукхагIа тIатайжа ба уж. Наьнал хьамсарагIа уж хеталга да из. Бакъда, уж мичча тайпара бале а наха гучабовлар кхераш, цар га доахаш, уж нахал ца баха гIерташ хьулабеш хул ер цхьаь баха боккхий нах. Нагахьа санна шоашта из мо хIама тIакхачар ца кхере шоай даьх-наьнах дог лаза дезар дезалий. Вай дика дой а е во дой а вайга юхакхоач из. Цудухьа, вай къадала дезалга ха а ховш даха деза вай боккхийча наха товр а деш.
— Шо доацача хана шоай са сенца Iехаду цар?
— Цхьаболчар ший лоалахо хьачуех, цхьаболчар циск а цу тайпара хIама леладу. Цхьа йоккха саг я Лида яхаш, ше лерттIа лела ца могаш ший дезал боацаш цхьаь яхаш я из. Кицо яхаш цхьа циск да цун цо леладеш, из а да могаш доацаш. Шийна дика ца моге а, из циск лорадеш цунна лор вехаш доал ду цо. Са воI ва из оал цо хийла цисках. Ишта цхьацца хIама леладу цар.
— Шоаш миштаб уж, гIожа, кIаьда?
— КIаьда ба. Цхьаькха йоккха саг я Эбарг-Юртара, ше йолча тхо дахача ше цхьаь а къе а, хала а йоаллаше ший лоалахо дагайоаллаш хул из. Шийна ца луш а моллагIа хIама ший лоалахочоа ле аьлар цо. Тхо даха хьажача 12-13 шу даьнна цхьа кIаьнк мара кхы хIама доацаш къе яхаш йоккха саг яр, ше могаш а йоацаш. Иштта шоайла хьожаш гIулакх деш хул уж.
— Боккхийча наха тIа мишта эц шо?
— Юххьанца тхо доладеннача хана эхь хеташ хулар царех цхьабараш шоашта фу эш, фу деза хьаала тоам ца хеташ, цул тIехьагIа хьаэболалу уж.
— Оаш из болх лелабеш дас, нанас е гаргарча наха мишта кхетаду из гIулакх.
— ХIанз а цу хIаманга даланза да вай къам. Цудухьа, боккхагIчарна кIезига хало хет из хIама тIаэца, дале а дIаIомабе беза уж цунга, дIаалла деза царга цох боалаш бола пайда боккха болга, берашта, боккхийча наха гIо де хье лелаш волга. Тахан вай хьадаьр кхоана вайга хьакхоачаргда. Аз сай да-нана сайна раьза хургдолаш, долчча тайпара дар дIаоал, дерриганех лерттIа уж дIа а кхетабеш, лерхIамеча гIулакха водалга дIаала деза царга. Оалаш ма дий «Хозача дешо лакха лоам бошабаьб», кIаьда, мерза хила веза. МоллагIвола волонтер психолог санна ца хилча вIаштIехьадаргдолаш хIама дац из, хIаранеца дувца ха деза, нах оамалаш башха йолаш ба.
— Шо дIадахача боккхийча наьха гаргарча наха чу ца дуташ моттиг нийслой шун вIалла?
— Цхьа моттиг нийсъеннай тха шоай гаргара воккха саг волча наха чу ца дуташ. Цудухьа цу боккхийча наха зе далар кхераш царца кIезигагIа вIашагIдеттадала хьож тхо. Цхьаболчар тхо а чудитац е шоаш а лерттIа дIахьажац шоай къоаношка. Эхь хетац царна, хIама хувцаденнадац цар, сагота бац уж. Нагахьа царех дог лазаре уж цхьаь а бита леларгбацар уж кхычахьа баха дIа-хьа а ухаш.
Аз кхы дIахо цхьаккха хIама ала ца дезаш шоана шоашта ховргда «Сердало» дешархой малагIча хьал тIехьа да вай гIулакх. Вайна гу цхьоал юаш бола боккхий нах вай мехка хилар. Къахьега деза вай массане а воаш долча вай адама культура гарга хургдолаш. Вайх хIаране болх ца бой кIезига кхы ха яьлча цхьоал юараш дуккха хьабаржаргба. ТIаккха йиш хургьяц вайга эзди гIалгIай да тхо яхаш куралаш е.

Матенаькъан Илез

№ 121 (12256), шинара, 20 август, 2019 шу / вторник, 20 августа 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *