Юха а Колой КIантах

Укх шера 80 шу дуз, гIорваьннача гIалгIай йоазонхочо Осмиев Сосе Хьамзата вайна массанена бовзаш бола Колой КIантах бола оалам дIаязбича денз. Вай халкъа багахбувцама юкъе а говзамеча литературанна юкъе а лоархIаме моттиг дIалоац цо. Цу хьакъехьа дика аьннад филологически Iилмай кандидат, профессор хиннача Дахкильгов Iадрахьмана ИбрахIима «Колой-Кант (гипотеза гор)» яхача йоазон тIа: «ГIалгIай мехка шерра бовзаш а наха безаш а ба Колой КIантах бола оалам. Эрсий былинаш тIа Илья Муромец белгалвоаккхаш санна, гIалгIай багахбувцам тIа къаьстта боча хеташ вувц Колой КIант. Iилманхоша, техка, гучадаьхад тайп-тайпарча къамий багахбувцамаш тIа хьалхле лелаеш вола турпал кхоллара бахьанаш, цунца къаман эггара сий долашагIа йола оамалаш ювзаяр. Вай багахбувцама юкъе иштта хьахьекха ва Колой КIант…» Школашка 7-чеи («Колой КIанти Сеска Солсеи») 9-чеи («Колой КIант») классашка шозза Iомабу из оалам, цох а ха йиш я хрестоматеш оттадаьча наха из халкъа жовхьар геттара лоархIаме хеташ хилар. Кхувш боагIарашта къаьстта езалучарех я Колой КIанта оамалаш. Хьалхаръяр – низ хилар. Из гойташ массехк моттиг я оалам тIа. Эггара хьалха из го йиш я, жа чу а дехке, цо хьагIара хьалхашка Iоувттаеш хинна чхар зийча. Цхьаболча оалам тIа аьннад, из эзар сага меттагIйоаккхалуцар, вокхар тIа кховзткъа сага низ кхачац из дIа-юха татта. ШоллагIа моттиг я, Колой КIанта низ гойташ, цо цIаза пIелгаца бежа носта тIехках Iургаш даьхе, зурма хьаеш. Юххера, геттара низ болаш духьалъотт вайна турпал, жа ийца болхача моастагIашта тIакхийча: лосттаяь цо тIехьатеха чхар шозза йоккхагIа яр, Сеска Солсас кхессача чхарал. ШоллагIйола кагирхошта масал гойта оамал я Колой КIанта майрал. ГIаьраш лелача унзарча заман чухьа, ше цхьаь лийннав из, Колой лоам тIа жа доажадеш, хIамах кхераш а хиннавац. Майралца цул котвала йиш йоацилга кхетаду Iел-малха ухача Боткъий Ширткъас. Эздел цунгара доаккхаргдолаш турпал а короргвац вайна халкъа кхоллама юкъера. Кхаь ден, кхаь бус хьаьшан гIулакх ду цо, ширача вай даьша санна, ше волча чуенача кхалсагага, хьо малий, сенна енай, фу леладу ца хоатташ. Цхьаькха цхьа оамал я цун куц-сибат хоздеш. Денал долаш саг хиннав из. МоастагIашта тIехьакхийча, эггара хьалха из тIакхоач шийна тийшаболх баьча кхалсага. Бакъда цунга цхьа дош алац цо, ший дов къонахашца леладу Колой КIанта. Лоамарой оамал хиннаяц, чIир кхалнахагара лехаш. Из денал хилар да. ХIанзалца Колой КIант фаьлгий турпал, бокъонца хиннавоаца саг санна лоархIар. Бакъда 2010 шера журналиста, вай республи- кан культуран заслуженни болхлочо Калоев Османа Халата яздаьча «Колой КIант лоамий паччахь» яхача книжка тIа из бокъонца хинна саг ва аьннад. Из книжка цо хетадаьд ший тайпанна. Цу тIа Османа Халата йоах, Малика яхаш, нана йолаш хиннав Колой КIант, цо дегIалваха латарца эшаваь хиннав йоал тела еза оаш аьнна гIалгIашта тIавена гуржий гIаьрхой тхьамада Дато. Иштта эшаваьв цо Сеска Солсеи цунца хинна наьрторстхойи. ХIаьта ший йишийга Лайлайга гIолла тийшаболх баьб Сеска Солсас шийна эхь даьча Колой КIанта. ТIеххьара цу Лайлайх дика сесаг хул цунна, цох хьабаьнна ба тахан гIалгIай мехка баха Колой тайпан нах. Из йоалаяле, Луба яхаш езаш йоI хиннай йоах цун, бакъда лоам IотIахаьрца еннай из. Цох йоккха чов хинна, дукха ха яьккхай йоах Колой КIанта метта ца воагIаш. Бувцаш болча оаламах боккха пайда баьннаб вай говзамеча литературанна. Масала, Базоркин Идриса «Боадонгара» яхача романа керттера турпал Калой тарваь ва халкъа багахбувцама турпала, къаьстта а ший низаца, тиллача цIерца, иштта кхы дIахо а. Из оалам дIаязбаь хиннаб Ах- риев ЧхьагIа (1870), Далгат Башира (1901), Мальсагов Дошлакъас (1957) Танкиев Абукара (1970). Вешта аьлча, нийсса 100 шу (1870 -1970) даьккхад йоазонхоша, Iилманхоша из оалам дIаязбеш, тохкаш. Тахан а дуккхача наьха теркам тIаозаш ба из. Масала, Колой КIанта сурташ дийхкад художника Х-А. Имагожевс, профессора И. Дахкильговс. Бувцаш бола оалам бийша хиннаб йоах Л. Н. Толстойс а. «Ма хоза фаьлг ба» аьннад цох гIорваьннача эрсий йоазонхочо.

С. Арчаков

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *