АМНАТА ХIИЛЛАШ

Билан яхаш ва са даь да. Оаха, цIагIарбараша, массане а дади оал цох. Дезткънел тIехваьнна вале а хьинар долаш, дика лелалуш ва тха дади. Сона къаьстта дукха веза из. Ше къона волаш леладаь, бIаргадайна дукха сакъердаме хIамаш дувц цо сона, массавар балха а ваха, тхо цхьаькъа дисача. Цо дийцачарех цаI да шоана со дувца воаллар.

Гуйран хиннад из. Дади деша вагIаш хиннача техникума дешархой сайре еча гулбенна хиннаб. Цига дувцаш хиннад кагирхоша жинехи шайтIаехи цхьабараш тешар мишта лархIа деза, яха дош. Цу хана боккхий нах меттел, цхьабола кагирхой а жинийи шайтIайи балхах бокъонца тешаш хиннаб. Цудухьа уж жинаш бокъонца долаш да е дац къоастаде лаьрхIад цар. Из дош дувцаш цхьабараш жинаши шайтIаши бокъонца долаш да, яхаш хиннаб, хIаьта дукхагIбараша, цар дувцар харцдеш, жинаши шайтIаши фаьлгашка мара дац, яхаш хиннад. Хьалхарбарашта юкъе жинаш шоашта бокъонца бIаргадайнад, яхаш бIаргашта гуш харцлувраш хиннаб.

Цу хана гаьна йоаццаш цхьан юрта яхаш хиннай Амнат яха хьежа саг. Динах тешарашта юкъе цIихеза хиннай из. Жинашца тайна я, яхаш, ювцаш хиннай Амнат цхьаболча кагирхоша.

— Оаш дувцар нане фаьлгаш да, е жинаш а дац е шайтIаш а дац, — яхаш хиннад даде оагIорахьа хиннача кагирхоша. — ХIаьта шун Амната, нах Iехабе мара, кхы хIама а хац, — яьхад цар.

— Шо иштта майра дале, дIа а дахе цунга шийга ала укхаза оаш аьннар! — цIогIа техад жиний балхах тешаш хиннарий тхьамадас. — ТIаккха ховргда шоана цо шоашта фу ду!

— Мегаьд! — аьннад даде а цун новкъосташа а. — Тхо гIоргда из йолча, тхоашта хетар дIа а аргда! ТIаккха тешаргдий шо цхьаккха жинаш а шайтIаш а доацилга?

— Тешаргда! — аьннад вокхар. — Шо маьрша а долаш юхадоагIе!

ШоллагIча дийнахьа, Амната хIиллаш гучаяха безам этта, дадии Идрис, Ахьмад яха ши новкъости хьежа саг яхача юрта баха арабаьннаб.

Сайран Амната коа кхаьчаб новкъостий. Из дизза нах хиннаб Амнатагара дарба эшаш баьхка. Царца дIа а ийна, шоаш тIаэцарга эттаб кагийнах а.

Укхаза баьхкача наьха доацаш лазар хиннадац: даьшца-ноаношца даьхка чолакхдиса бераш, тайп-тайпара лазараш кхийтта къоаной, кхыметтел кагийнах а мехкарий а.

Хьалххе а оттаяьча списках тIаийбеш хиннаб уж «дарбанчас». Юкъах доккха шалта а уллаш дIаьха ши мекх дола, тIангар дIаяха къонах (тIехьагIо гучадаьннад из Амната воI хинналга) уйче тIа ара а ваьле кхайкаш хиннав aprla хьатIакхаьчача унахочунга. Цу сайран дадии цун новкъостийи «дарбанча» тIабаха aprla хьатIа ца кхоачаш бисаб. Цун воIо нахага кхайкадаьд, кхоана Iуйран юхадувла, тIаэцаргда шо, аьнна.

Амната шоаш чубехарга хьежаш коа багIаш, дадена дукха хIамаш хезад нахагара. Иштта, масала, Амнат йолча дарба эшаш венача унахочо, цо хьегача «къина» мах балара, фуннагIа дена а цаI дахьаш хиннад: москал-котам, даьтта, дулх, мерза хIамаш, кIада е ахча. Цул совгIа, дарба дара цар дахьаш хиннад шоай барзкъах даьккха зиг е керта тIара мос. Наха хьабена кхача а мерза хIамаш а жинашта тел аз, уж хьастара, яхаш хиннад «дарбанчас». Массехк минот йоаккхаш хиннай цо дарба ду яхаш. Докъаденна пхьарсаш дIа-хьа а лестадеш, жинаш тIадехаш оалаш хиннад къаеннача Амната:

 

Хрр-прр, дIайха худар!

ОарцагIдала Мовсарр!

Эккхаде бирса лазарр!..

 

«Дарба» даь яьлча, унахочунга оалаш хиннад: — Укхаза хьайна хезар, бIаргадайнар, жинашта Iайха деннар Iа сагага хьоадой, дарба хургдац хьона. «Наьха лергаш къора хилда, жиний бIаргаш саькха хилда, хьогара лазар цар дIахьолда!» — аьле аравоаккхаш хиннав цо унахо. Iуйренга кхаччалца шортта ха ма йий вай, аьнна, хьежача сагах наха дувца тамашийна хIамаш тахка лаьрхIад дадеи цун новкъосташеи. Бийсан юккъе тхов тIа а яьле, кхайке жинаш хьа а дийхе, царга дулх а мерза хIамаш а юийт, яхаш, из ювцаш шоашта хезар бакъдий лаьрхIад цар.

Бийса яххалца юрта а лийнна, шорттига тебаш кора юхебаьхкача цецбаьннаб уж. ЦIагIа хар делла, наб тотташ уллаш хиннай Амнат. Дийнахьа чIоагIа «хала болх» баь кIаьдъяларах корах хIама олла а йицъеннай из. Корах хьаухача бетта сердалоно гучаяьха хиннай цун гIийла, хобаенна юхьмараж. Из сома ца яккхара шорттига карта тIа гIолла тхов тIа а баьнна, фонарь сегай новкъосташа.

Тишъеннача хIамашца цхьана ядаш хиннай котама а бежана а тIехкаш, наха хьакхихьа тайп-тайпара зигаш, мосаш.

ВIаши бIара а хьежа белабеннаб новкъостий:

— Дика-м кхоаб ший жинаш къаенначо? — иккхад дадега.

— Дулх ше а дуаш, тIехкаш жинашта кхувсий? Iовдала-м яц!

Уж шейола хIамаш цига кораяьча пахашка юкъе а хьоарчаяь IокIала баьннаб уж.

БIаргадайначох цец а баьнна, дIахо шоаш дергдолчун план оттаяьй кагийча наха, Iyppe а Амната коа баьхкаб уж. ХIаьта а царел хьалха баьхка багIаш дукха нах хиннаб укхаза. Араваьнна ший списка тIа а хьежа, дадеца баьхкача новкъостий цIераш яьхай Амната воIа. Ахьмади Идриси дIачубахаб, хIаьта дади коа висав. Ший новкъосташка хьежа эттав из.

Тоъал ха яьннай. Арабовлаш хиннабац цун новкъостий. Амната воI уйче тIа гIолла, «гарт-гарт», яхаш, ха тIа оттаваьча салтечо мо, иккаш Iоетташ дIа-хьа лелаш хиннав. Гуш хиннад кхыбола нах мо сиха даде новкъостий ара ца бовларах цо саготделга. Цхьабакъда ший наьнах бIу къожабеш, цига чувала лоархIавеш хиннавац из. Саготдеш хиннав дади а:

— Фу хиннад-хьогI цига? Ма дукха гов уж! — яхаш, коа гIолла дIа-хьа лелаш хиннав из.

ЦIаьхха «дарбанчий» цIагIа яьнна гIараш хезай царна. Шалтагахьа кулгаш кхувдаде ваьннав уйче тIа ха тIа лаьттар. Цу миноте Амнат хьалха а йолаш уйче тIа арабаьннаб даде новкъостий. Бос баха, цхьанне кхерайича санна, ка эгаш хиннай къаенна «дарбанч». Из бIаргагушше а, коа шоай aprla хьатIакхачарга хьежаш баьгIа нах ура а гIайтта дIатIаболабеннаб.

— Ва нах! — кхайкай Амнат. — Аз ледаьд шо. Дарбах хIама ховш яц со. Лорашка а дахе дарба дайта шоашта.

«ЭгIаяьй ер?» — яхаш санна, бIарахьежав нанна воI.

— Жинаша новкъостал ду ма йоахий хьона! — цloгla техад унахоех цхъанне.

— Бакъдац из! — жоп деннад йоккхача саго. — Iовдалвар мара тешаргвац цу хабарах. Малав жинаш е шайтIаш бIаргадайнар?

Йист ца хулаш, цецбаьнна латташ хиннаб нах. Уж шекбувлаш хиннаб хIанз шоаш а. «Амната ше а из аьлча, тIаккха хьанна дайна хургда уж?» — яхаш хиннад цар дегаша. Шорттига, цхьацца-шишша воалаш, коара ара а баьнна дIабахаб нах. Царна тIехьа ший новкъосташца дади а араваьннав. Из чIоагIа цецваьнна хиннав Амната сел сиха нах Iехабеш ше лелаяь хIиллаш йитарах. Коара арабаьлча цо хаьттад новкъосташка:

— Фу дир оаш цунна? Ма сиха ехар из? Бела а бенна хьадийцад новкъосташа хьежа саг йолча шоаш чубахача цига хиннар.

— Фуд шун лазар? — хаьтта хиннад «дарбанчас» Ахьмади Идриси ше йолча чубаьлча.

— Хьона ха деза-кх! — жоп деннад Ахьмада. — Жинашца тайна саг еций хьо?

— Кагийнах! — тIачайхай вож. — Шо клубе дац, шоай бегаш бутаргба оаш укхаза, хьаала, фуд шун лазар?

— Тха хIама лазац! — аьннад Ахьмада. — Цхьабакъда, дарба ду, яхаш, Iа нах Iехабарах оаха суд яйтаргья хьона, Iаьдалга хьа дош дIа а денна. Йита хьай хIиллаш!

— Арадовла! Арадовла, аз шоашта жинаш тIахецале! -корзагIъяьнна, уж кхерабе гIертай вож.

— Жинаш? — велавеннав Ахьмад. — Цар хьа кхел ергья, Iа шоашта лелабаь тийшаболх царна дIахой. Дулх Iайха а дуаш, тIехкаш царна а кхувсаш, раьза хургда моттий хьона уж, Iа леладечоа? ТIаккха оаха яхар Iа ца дой, ераш оаха укх сахьате нахага дIахьокхаргья! — аьнна, каьхата юкъе хьоарчаяь, бе яьхка хIамаш цун мерий кIала йихьай цо. Яйзай Амната сийсара Iоюжаш ше бада тIа кхайса тIехкаши зигаши. Хьалха-м шеяр бийсан лаьттах йохкаш хиннай цо уж, цхьабакъда, сийсара кIаьдъенна бIу къожабаь хиннаб. Кхераенна, еха хьайзай дарбанч.

— Боккъала, оаш яхар дергдар аз, нахала ма яккха со, къаеннача дийнахьа ма доаде са сий! — яхаш, Iокадай из.

— Оаха яхар Iа дой, оаха ютаргья хьо, суд ца яйташ! -цIимхаро аьннад Ахьмада.

— Фу де деза аз?

— ХIанззе а уйче тIа ара а яьнна, наха хьалхашка дарий де, Iайха уж Iехабарах а дарбах хьайна хIама ца харах а. ХIаьта жинех дола бакъдар а алалахь! — тIатехад Ахьмада.

Иштта йитийта хиннай Амнатага нах Iехабеш цо лелаяь хIиллаш. ШоллагIча дийнахь массанахьа дIахеза хиннад Амната ше нах лебаьб, аьнна, кхайкадаьр.

ШАДИЕВ Султан

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *