Г1АЛГ1АЙ МЕХКА КЪАМАН ЮКЪАРА ГАЗЕТ

Милицех бола дагалоацам

Укх деношка милице цIай да. Дуккхача наха дагаух, йIаьххача хана зуламхошца къовсам лоаттабеш, наьха сатем лорабеш, шоай балха декхараш дика кхоачашдеш, чакхбаьнна нах. Уж вай мехка кIезига а хиннабац. Царех цаI вар милице подполковник Зангиев Саварбик. Наьсарен района милиценна, со зIамига волаш, кулгал деш хиннараш арахьара тIаиха, кхыча къамех бола нах бар. ХIаьта 70-ча шерашка цу балха тIа гIалгIа хьожаваьв аьнна хезар тхона. Нах теша а тешар, теша а тешацар цу хабарах, хIаьта а дукха ха ялале массанена яйзар цу сага цIи. Из вар подполковник Зангиев Саварбик. Сайна эггара хьалха из вовр а вовзар а дувца безам ба са.

ХIанз Барта майда йолча моттиге дар из. Цхьа малара дагахьа вола зIамига саг вар цу хана яьнна, вайцига дикка яьржа хинна IажагIа такси хьаллоаллаш, хьовзаеш, цунга цхьа во мухь ухийташ хьувзаш. Нах, ма хулла цунна гаьнабовла гIерташ, болхар. Бераш, кхерамах диззача бIаргашца хьежар, хIанз фу хургда-те, сенца чакхдаргда-те цу зуламхочо леладер, яхаш. Цу хана, шийца цхьа-ши кхалсаг йолаш, гIашлой лелача новкъа гIолла хьалвоагIар, юкъерча дегIара вола, хьаьрча, маьженашка низ бола къонах. Хетаргахьа уж кхалнах накъабаха араваьннавар из, цу юхе дагIача вIаштIара даьча цIеношкара. Чархех кIур дIаухаш, хьувзаш йола машен бIаргаяйча, кIирвенна цунна бIарахьежаш а лаьтта, шийцарча кхалнахах хьа а къаьста, машенаш лелача новкъа ваьлар из. Шийна юхегIолла тIехъэккхача машенага кулг айдир, бакъда чувагIа малара дагахьа вола зIамига саг цо яхар де дага вацар. Машен, къонахчоа мух тохаш, юххе гIолла тIехъийккхар. Из дир цо, шозлагIа шийга кулг а айдаь, саца аьлча а. АргIанара го а баьккха, такси ше волчахьа Iойолаелча, къонах цун новкъа дIаэттар. Тхо, геттара цунца сакъердалуш, цох фу хул ца хьежача дIа ца дохалуш, латтар. Шийна новкъа нийсвеннача сага хьалха сецар «Волга». БIаргногIар тохача юкъа, водитель вагIача оагIорахьара ниI йийллар къонахчо, цу наIарах, из-м йоккха тамаш а яр, чу а ваьнна, тIехьашкарча гIанда тIа нийсвелар из. Дукха ха ялале, тхона яйра такси лехкаш ваьгIачун пхьукIоаг чу латтача кIор мо Iаьржача тепчан юхь. Цар фу дийцар белггала тхона хазанзар, бакъда машен вовзаш воацача къонахчо милице Iочуйигар. Наха юкъегIолла чакхдаьлар «шиш-пиш». Тхона хIанз а хацар из малав. Бакъда цига лаьттача, цу юхе баьхача къонахаша оалаш хезар, из милице керда вайта начальник Зангиев Саварбик ва, аьнна. Оаха, бераша, доаккхал дора из гIалгIа хиларах а, иштта денал долаш хиларах а. Тхоашта дайна хIама, шоллагIча дийнахьа школе а, тхоаш дIа мел кхаьчача а дIадувцар оаха, милице подполковник миштав наха дIахайта гIерташ. Каста тхо деша даьгIача школе аха даьлар цун цхьадола бераш. Цар да иштта воккха эпсар хиларах, массане сий дора керда баьхкача дешархой, уж беза лоархIар. Цун керттера бахьан дар аьнна хет сона, гIалгIашта юкъе боккхий эпсараш кIезига хинна хилар. Цудухьа царех къаьстта чIоагIа доаккхал дора. Подполковника, полковника седкъий баламаш тIа дада нах бIаргаго хала дар вайцига, вай къаман ва а вацар уж ши-кхо саг мара.

Иштта вайзар сона а са ханара долча Наьсарерча цхьадолча берашта а гIорваьнна вола, цу хана гIалгIаша доаккхал деш, вувцаш хинна районерча милице керда хьаким. Белгалдаккха деза из цу балха тIа волча хана, Наьсарерча зуламхошта духьала лоаттабеш хинна къовсам ирбенна хилар, деш дола къоалаш, нах боабар, царех тарра кхыдараш дикка кIезигденна хилар.

ШоллагIдола Саварбикацара вIашагIкхетар а вIалла дагадоацаш хилар са а са новкъостий а. 1975 шера, школа чакхъяьккхачул тIехьагIа, со деша эттар Шолжа-ГIалий тIарча Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета филологически факультета къаман отделене. Вешта аьлча, со кийчлуш вар наьна мотти литературеи хьехаш вола хьехархо хила. Вахаш «Минуткерча» студентий общежите вар со. Тхо дахача 104-ча цIагIа биъ маьнги латтар. Цу чу ваха вера хьатаро, даиман эрсий мотт бувца зIамига саг. Цкъаза тхо делалора цох, гIалгIай мотт мишта хьеха воалл хьо, аьле. Цу хана тхона цох ховш хIама дацар, из Зангиев Iалихан хиларал совгIеи, Знаменская яхача нохчий станицера из хиларал совгIеи. Бакъда цхьа-ши бутт баьлча тхо цецдоахаш моттиг нийсъелар. Цхьан дийнахьа тхо дахача цIагIа чувера баламаш тIа доккха седкъий дада, хоза товш бола милице гIирс бувха саг. Сона цу сахьате вайзар, моцагIа вайна къонах. ХIанз-м из вовза вIалла хала дацар, тIерча барзкъо хьахайтар из малав. Тхога массанега дахар-денар хаьттачул тIехьагIа, ше Iалихана да хиларах дийцар цо. Тхо мишта дах, фу эш, хетта волавелар Зангиев. Деррига гIулакхаш хаьтта ваьлча, тхо хIама даа хьийхар цо. Нийса делкъийна хIама дуа ха яр из. Общежитен юхе яр «Махачкала» яха, цу хана Шолжа-ГIалий тIа дика лоархIаш йола кафе. Цхьаккха дича из саца а ца сеца, хIама даа дахар тхо. МоллагIа шоашта эша хIама хьаоалаш хилалаш, аьнна, дIавахар из. Цул тIехьагIа цкъа а шозза а яхар санна вера из тхо долча, ший виIий гIулакхаш миштад хьажа. Iалихан харцахьа вацар, цудухьа цунна латкъаш саг лаха хала хургдар. Дукха Iанзар из тхоца, цхьа шу даьлча литературни отделене ваьлар, къаман отделенера дIа а ваьнна. Тхона из дикка новкъа а хилар, безам бацар подполковника воI тхоашцара къастийта. ХIаьта а де хIама дацар. ХIанз кхычахьа ваха дIавахар из, цудухьа Саварбик а кхы вагIацар тхо долча.

КхоалагIдола подполковникацара са вIашагIкхетар хилар, дийша а ваьнна, саг а йоалаяь, Шолжа-ГIалий тIа книжни издательстве балха волча хана. Каст-каста милице опорни пункта гIо де даха дезаш хулар тхо, боад къовлабенначул тIехьагIа городера сатем лорабе а, бокъонаш телхаераш юхатоха а дагахьа. Цхьан сарахьа Октябрьски районерча гIишлонхой общежитешка нийсделар тхо. Укхазарча милиценна гIо де хьожадаьдар тхо. Комендант волча чудаьлча, цецваьлар со. Истола хьатIахайна вагIар, баламаш тIа кхуллаш милице бушлат йолаш вола эпсар. Из атта вайзар сона. Зангиев Саварбик вар тхо кхаьчача общежитен тIахьожаш хиннар. Хетаргахьа, цу чу баьхараш лийца а боахкаш, болх беш бола нах бар. Се дIавовзийтар аз Саварбика, цул тIехьагIа Iалиханах, берригача дезалах хаттараш дир. Дезал лакхе йийцача Знаменская яхача станице ба ший, аьлар цо, ше укхаза балха ва. Дикка ха яьккхар оаха цхьацца дагалоацамаш, балхаца ювзаенна моттигаш ювцаш дагIаш. Цу хана Саварбик воккхалгахьа леставар, цун къамаьлаца а дерригача дегIаца а хоалора из балха тIа кIаьдвенна хилар. Из дар цунца са хинна кхоалагIа, тIеххьара вIашагIкхетар. Зангиев Саварбик са дагахьа висав; майра, зулам деш вола саг юхатохара ший са кходеш ца хинна саг санна. Цул совгIа, дика да, Iимерза, наха тIера саг санна а дагавоагIа сона милице эпсар.

Милице цIай дездеча ухк деношка дукха нах ух вай республикан МВД цIагIа болх беш йолча музее. Из эггара хьалха е йолаяьр, ше валлалца цу чу болх баьр вар Абадиев Бек. Тахан дагалаца веза аьнна хет сона селлара боккха болх дIаболабаь, дуккха хIама карахдаьнна дIаваха саг. ХIара шинарча дийнахьа Iуйрийна 10 даьлча денз, сайрийна 17 сахьат даллалца нах цига чубаха, хьажа йиш йолаш ба. ДIадахача шинарча дийнахьа цу музейга хьажа ваха хилар со а. Цу чу милице болхлой шоаш а хул, хьалха дIабахача боккхагIболча шоай новкъосташка хьажа баьхка. Цу дийнахьа цу чу нийсвелар сона полковник Яндиев Iаьла, кыбола милиционераш. ХIаьта цхьаннахьа йисте керда стенд хьаеш боахкар дукха ха йоацаш укхаза балха баьхка кагий нах. Йоккха шиъ зал я музейга. Хьалхаръяр спорте даьха лоархIаме толамаш гойташ я. Кизгах даьча оагилгашка латт тайп-тайпара, бIаргаяйча шоаех курал яйташ йола кубкаш, царна юххе дIанийсъеннай бе-бе дозал а лоархIам а бола майдилгаш. Цу чура чувоалаш я цхьаькха зал, из «г» яхача алапа хисапе я. МагIа баьрче, беррига пен дIалаьца, хьалтеха доахк шоай балха тIа болаш, вай мехка доазонаш лорадеш, байнача милиционенрий сурташ. Уж геттара дукха а, тайп-тайпара ханаш йолаш а, даржаш долаш а ба. Уж берригаш дагалаца, цIераш яха мегаргйолаш, сий долаш нах хиннаб. ХIаьта а массехк саг хьоахавергва вай укх йоазон тIа. Царех хиннав полковник Котиев Хьусена Зяудин, мугIарера Султыгов Сулеймана Яхьья, старшина Бедоев Салмана Адам, лейтенант Дзейтов Бексолта Исроапил, лейтенант Гадаборшев Даламбика Мухьмад, капитан Евлоев Жабраила Жамарза, полковник Гагиев Мухьмада Рашид, зIамагIвола лейтенант Оздоев Халийта Гурусман, иштта кхы дIахо а. Цар цIераш цIаккха йицлургьяц царца болх баьча новкъосташта а, цар лораяьча республике бахача наха а. Царех цхьачар цIераш лелаеш улицаш я тайп-тайпарча моттигашка.

IоэгIаваьлча музее я, милице болхлошца а цар дезалашца а ювзаенна хIамаш. Масала, укхаза го йиш я СССР МВД лакхара школа яьккха, дуккхача шерашка милице болх баьча подполковника Дахкильгов Хьусена Iадрахьмана хетаяь экспозици. Ховш ма хиллара, духхьал из ше болх баь ца Iеш, цун къонгаша (Мусас, Iийсас, Адама) дас хьабена никъ хержаб, цул совгIа цхьабола цун къонгий къонгаш а бокъонаш лораеча балхаш тIа ба.

Иштта экспозицешта юкъе го йиш я Гациев Хизира сурташ а. Со зIамига кIаьнк волча хана денз, милице болх беш вар старшина Гациев. Дийнахьа шозза-кхозза тха наIарга гIолла тIехвоалар балха водача е цIавоагIача хана. Ший деррига вахар цу балха дIаденна саг ва из. Иштта ший дикагIдола шераш милице мугIарашка волаш дIадихьар воккхагIволча сержанта Арапиев Асхьаба а. Уж шаккхе пенсе ва хIанз, Наьсаре вахаш а ва. Тахан боацаш а ба дуккха денал долаш хинна гIалгIай милиционераш. Масала, шоаш цIена беча балхаца, дегIамашца, кепашца вай милицен сий лакха лоаттадаьрех бар тахан мо сона дагавоагIаш вола капитан Халухаев Махьмад (Наьсаре), Нальгиев Хьасан (Пхьилекъонгий-Юрт). ТIеххьарчун воI Руслан а йIаьххача хана милице болх беш хилар.

Иштта Наьсарерча милице кховзткъалагIа шераш долалуш болх беш хилар «За отвагу» яха медаль енна вола воккхагIвола сержант Измайлов Шахмарзий Хаматхан. Из медаль цунна еннаяр Карагандерча милицеца волаш, денал дола хIама карахдаларах. Цул тIехьагIа цIавена, Шолжа-ГIалий тIарча цIермашиннаькъа милице, юххера Наьсарерча РОВД болх бир цо. ТIеххьара шераш Сусуманерча аьшка-бетонни завода цхьан цеха мастер волаш даьхар цо. Цун воI Муслим а вайцигарча МВД доакъошка болх беш хьавенав.

Белгалдаккха деза кхоллама наха юкъе а милице мугIарашка латташ, дукхача шерашка кхъахийга нах хинна хилар. Масала, художник Барханоев Iийса, со зIамига волча хана, эггара кхерамегIа бола болх беш вар. Цо лелаеш, из водитель волаш, яр ПМГ аьнна тIаяздаь милице IажагIа-сийна уазик. Къаракъ менна гIар еш саг хуле, урсаш е кхыдола герзаш детташ кагий нах леташ хуле, эггара хьалха гучайоалар Iийсас лелаеш хинна машен. Из йоагIаш яйча, шоай дов дите, бовдараш а нийслора каст-каста.

Цох тарра. милице болх баь, лейтенанта цIи йолаш вар поэт, журналист, «Сердало» газета керттерча редактора заместитель хинна Угурчиев Шовхала Азмат-Гири. МВД-на чудоагIаш долча, цIера духьала къовсам лоаттабеча даькъе къахьийгар йоазонхой Союза правлене председатель хиннача Хамхоев Висангире Вахас, хIаьта цун сесаг Котикова Iашат Наьсарерча паспорташ хьателача отдела кулгалхо яр.

Цу тайпара, хоза оагIув йолаш, ба вай къамах болча наха милицеца болаш баь болх. ДIахо кхы а хозагIа из хиларга сатувса лов.

С. Арчаков

09.11.2017 11:15
97

Комментарии

Нет комментариев. Ваш будет первым!
Загрузка...