Г1АЛГ1АЙ МЕХКА КЪАМАН ЮКЪАРА ГАЗЕТ

Довхой

Ди сайрангахьа лестадар, буракех машин а етта, Саварбик кхай т1ара волавелча. Делкъийга доладеннача дог1ах дукха ха ялалехьа лоа а хинна к1айденнадар кхаш а гонахьара довкъаш а. Дика аьттув баьннаб совхоза отделене болхлой: йоачан хилалехьа буракаш чуэца кхийра цар. Т1еххьара машин я Саварбика хьор. Кхоана кхычахьа хьожавергва из. Мичахьа хъожавергва хац.

Вешта, х1анз цо хьоча наькъал халаг1а хургьяц цхьаннахьа а. Боккхача новкъа ваьлча-м хийцца станце г1оргвар Савабрик. Цхьан хана жаг1а била хиларах хийцца машин йохалургйолаш ба никъ. Цхьабакъда, х1анз-м хала вода из: лоа улле а, к1ал хотта ба. Цкъаза цхьан метте латтийс машин. Т1аккха кхестача чархашта к1алхара д1аухача цицхаша къоарзду т1ехьанхкара лоа.

Эггара т1ехьа а боккхача новкъа йоал машин. Доккха са а даьккхе, кий хьал а тетте, пхьош хьекхе хьоцар д1адоаккх Саварбика.

Дукха ха яц шоферий курсаш а яьха из автобазе балха вена. Тахан санна хало т1акхаьчаяц Саварбика ше цхьаь болх беча шин к1иранна. Бакъда, т1ехьашка ваккханзар из цу халоно. Шийна доккха х1ама караг1даьлча санна хет з1амигача сага. Х1анз бе хетац цунна, кхоана ше миччахьа хьожавой а.

Хийцца йода машин, кастта станце кхоачаргва Саварбик. Йийкха яларе, гуш хургьяр станци. Цхьабакъда, х1анз-м станци меттел, цул гapгaгla улла юрт а гац. Листа делхача лайво дохк доаллаш санна хетийт.

Ц1аьхха хьалхашкахьара цхьа 1аьржа х1ама хьакъад. Юххьанца къоаста ца луш хиннача цох, дукха юкъ ялалехьа, машин хул. Машин ше йолччара меттахьа ялац. Цхьа хьовзам хинна шофер латтилга хайра Саварбика. Сихаг1а цунна д1ат1акхача а новкъостал де а ч1оаг1а сагота ва из. Шоайла новкъостал деш шоферий 1аьдал долга хов Соварбика. Х1анз из новкъостал дича, шийх бокъонца шофер хинна ваьннарг лерх1 цо.

Д1ат1акхоаччашехь машин соца а йийя 1окхоссалу Саварбик. Машина уллув латтар б1аргкхетташехьа вайзар цунна. Из вар района культуран отделера Мурад. Ши шу хинна а 1ацар Саварбика из вовза. К1ирвенна Саварбикагахьа хьахьежаш латта из, ц1аьхха д1авийрзар.

Ч1оаг1а г1адвахавар Мурад шийна духьалйоаг1а машин б1арга ейча. Т1еххьашка цхьацца чарх мара ца йоаллача грузовикаца Iyppa денз юрташкарча клубашка кинофильмаш д1а-са кхухьаш лийннав из. Х1анз цхьаькханахьа дихьача ваьннав. Тамаш я-кх ханахьа воале — камера хеца а енна, 1ов1ашкаяхай т1ехьашкара цхьа чарх. Д1айолла сов камера а яц. Тиша я культуран отделерча машинашта латта чархаш а камераш а. Тоа е 1уррехьа а совхозе йихьаяр камераш. Царга хьийжача, д1ахьокха кинофильмаш а доацаш юсаргьяр клубаш. Духьалакхийттача шоферо гlo дерг ма дий яхаш хиннавар Мурад из хьат1акхаччалца. Цхьабакъда, х1анз цох а дог диллар.

Мурад вайзача, цхьан юккъа 1оваьннача латтийс Саварбик, т1аккха майрра ког а ловзаш д1ат1аволалу. Мурада шаьра хьахоз т1ехь-т1ехьаг1а гаргадоаг1а цун когий таташ, цхьабакъда юхахьажац. Кабинка чура д1оаг1а, монтировка е моллаг1а аьшк бе йолла дагадох цунна. Шийх кхеравенна ийцай, аьнна, Саварбика хетар кхераш, ше латтачара меттахьа ца воалаш 1а. Наж санна ч1оаг1а саг ва Мурад. Бе в1алла х1ама еце а, ший низах теш из. Цудухьа сатийна ва. Сатийна вар из когий таташ геттара гаргаг1ертача а, шийна уллув «1ассалам-1алейкум!» оалаш хезача а.

— Ва 1алейкум-салам, — аьнна, эггара т1ехьа а Саварбикагахьа д1ахьож Мурад.

Саварбик хецаеннача чарха т1авода.

— Хьа х1ана яккхац 1а ер? — аьле, чархах ког 1отт цо.

— Сенна йоаккха из хьа? — Кабина йолчахьа д1аволалу Мурад. Г1улакх-м дац цун цига, х1аьта а ше юхера д1аваьлча, Саварбик вахар догдоах-кх цо.

— Запаска еций хьога? — аьле, т1ехьакхайк Саварбик.

— Яц.

Раьза вац Саварбик: «Аьттув баьннача мотте нийсде дезаш тхона юкъера дов из доллашехьа, укханна г1улакх де г1ерт со… — эккх цун дагахьа. — Х1аьта ер-м согахьа хьахьажа а мича ваш. Сох дош ца хетилга да-хьог1 укхан из? А, фуннаг1а дале а, новкъостал де деза...».

— Хьаяккха чарх, сога я запаска! — Ший машинагахьа д1аволалу Саварбик.

Кабина чура ц1арац1ура хьа а ийце, чарха т1авода Мурад. Цецваьннав из Саварбика леладечох. Х1анз цунна юхера д1аваха з1амига саг ши шу хьалха цунна вовзаш хинначоа юхе ч1оаг1а хувцавеннав. Г1ар а сомъеннай, юхьмараж а б1арахьажар а ц1енхаштта къонахчун даран1 санна да.

… Района культура ц1ен лакхача цемента уйчен т1а в1ашаг1кхийтар уж шиъ цу сарахьа. Хоза сайре яр из. Шорттига лоамашта т1ехьашка д1алечкъар малх. Цхьан юкъа, йоккха йийзача ц1еро санна, сийрдаяьккхар цо сийнача сигален йист. Юрта юкъе г1олла чакхйоалача улица й1оахалла хьалхьежача лакхача коана1арех тара хетар Мурада лоамий дукъ. Цигахьара г1ийло хьахьекхача михо безаме дег1 хьестар. Юрта юкъе даг1ача, гобаьккха лампаша сийрдадаьккхача культуран ц1ен гарга ме г1орт, баьдег1а хетар лоамаш. Кастта Мадинатах ший б1аргкхетаргболга дагаухаш г1озвувлар Мурад. Городе ший машин тоаеш даьккхача иттех дийнахьа из ца гуш ч1оаг1а саготденнадар цун.

Сарахьа ше ц1акхаьчача, ц1ена барзкъа т1адувххал мара юкъ ца йоаккхаш, йо1 балхара чуухача новкъа ваьлар Мурад. В1аши дош кхоссал мара юкъ яккханзар цар цхьана. Латта йиш хилча, в1алла к1орда ца деш, дии бийсеи в1ашаг1хетта латтаргбар уж. Х1анз а духьале ю ширача 1аьдало, парг1атта в1аши б1аргаго а къамаьл де а дитац йо1и з1амига саги, наьха б1аргех лорабала безаш хул.

— Тховсара кино.., — аьнна йолаелар Мадинат. Культуран ц1ен уйчен т1а кхо-виъ з1амига саг латтар. Царца вар Саварбик а. Цо толх а айир из хоза ахкан сайре...

— Ер я камера, — аьнна, вена т1еххьашка хьаэттача Саварбика юкъаг1йоах уйлаш. Д1оаг1аца ше хьахьувзаеча фента т1алатт Мурада ши б1арг. Саварбик вахача дикаг1а хет цунна. Ший бе йоалла камера хьаелча, ваха мукъа ма вий из, цхьабакъда Мурада караг1далац юха а кхайда цунгара из хьаэца. Тешац из Саварбик шийна дег т1ара новкъостал де лаьрх1а хиларах. Мурад юхакхайдача, вела а къежа: «Дагайоаг1ий хьона из сайре?» — цо оалий а мича хов.

«Сона-м дагайоаг1ар из сайре, хьона йоаг1ий-хьог1 из дага? — йоах Мурада ше-шийца. — Дагайоаг1е, сона г1улакх де х1ана г1ерт хьо?»

… Шийна т1ехьашка латтача Саварбика шортта шокарца лекха йиш хоз цунна. Культуран ц1аг1а д1ачуйодача шин йо1а т1ехьа а хьежа, цо теха шок дагаера Мурада. Раьза воацаш Савабрика б1ара а хьежа, йист ца хулаш, сатехар цо цу хана. Геттара дегаза хийтар Мурада Саварбика т1аювха кога хьакхингашка 1о ца кхоача готтига г1онаш дола хачи а, йоккхий ч1егилгаш йола коч а, михо дужадаьча к1их тара йола керта т1ара мосаш а. Хьалхарча бус кино баьхкача наха а к1ордавайтар цо ше. Дикка наьха уйла экрана т1а хьахьокхачунна т1аяхача хана, ца доаг1а дош а кхессе, уйлаш юкъаг1йоахар цо. Г1аьле лотайича саго х1ама а аланзар цунга. Контролеро д1айоае аьлча, ла а дувг1анзар.

«Ше даьр могийтандаь да-кх укхо леладер, — йоахар Мурада ше-шийца, Саварбика б1ара а хьежаш. — Шийна тоам бар да-кх укхо дер. Ше мара, кхы саг ца лоарх1илга да-кх из. Х1анз мехкарашта т1ехьа шок техар. Из а магййтар. Х1ана могийт из? Укхох ца вухьилга да из е укхунга х1ама аьлча, вайнаьха 1аьдалаг1а дов хьер кхерилга да из? Е х1аране саи-саи фу г1улакх да яхилга да? Укханна-м кхы вог1адар а караг1даргда. Ер ца1 хинна а 1ац. Цудухьа к1езига ух мехкарий кино, цудухьа уха хургбац-кх уж художественни самодеятельносте а. Ер моргаш укхаза кхестандаь йойта хургьяц-кх Мадинат а цунна юкъе. Укхо-м цунна т1ехьа а ма тохаргйий шок, во дош а кхоссаргда.

Из бакъде воаллаш санна, х1етта кино д1ачуйодача йо1а т1ехьа а хьежа, велавелар Саварбик.

— Сона моттиг лацалахь!..

Юха а хьежа, йист ца хулаш йолаелар йо1.

— Сога х1ама доаллаш санна юха-м ма хьежий хьо, — аьлар Саварбика.

Меннача сагачох тара хийтар Мурада цун оаз.

— Фу ях 1а цунга? Хьа цунга фу доалл? — аьлар цо.

— Хьа фу г1улакх да соца, аз фуннаг1а яхе а? Хьа фу хул из?

… Хьаяккха аьнна Мурада хьаозаяь чарх цхьан оаг1орахьара д1алоац Саварбика. Мурада чарха чура камера хьайоаккхашехьа, гош т1а 1олох а венна, шийгаръяр д1ачуте1ае волалу из...

Камера д1аелла ваьлча хьал а г1етте, насос хьа а ийце, чарх ювса волалу Саварбик. Цкъа насоса 1от1адезлуча, т1аккха хьалнийслуча цун диткъача, лакхача дег1а б1ара а хьежаш, уйла еш латт Мурад.

Юха а из йо1 шийна гуш санна хет цунна. Саварбика раьза йоацаш б1арахьеж из...

— Хьа фу хул из? — хетт Саварбика ца вашаш Мурада б1ара а хьежаш.

— Х1ама а хилац.

— Ца хуле, волччахьа латта.

— Со волччахьа латтий-м ховргда хьона, кхы хьо укхаза цу тайцара кхалсагага йистхуле...

— Фу д1ргдар 1а сона йистхилча?

— Ховргда хьона аз фу ду-м. Нах юкъе а лийлха къоастабир.

— Сийсара кино 1а леладаьчоа а сатехар аз хьона! — аьнна, п1елг оагабир Мурада.

— Аьъ, иштта майра ва хьо? 1овалал уйчара, хье ма1а вале, — аьнна, киса кулг а делла, сихха лаг1аш т1а г1олла 1оволавелар Саварбик.

— Хьох кхера а венна укхаза 1ергвале.., — аьнна, цунна т1еххьа Мурад а волавелар...

— Мурад, юхавалал, — аьнна, цхьан з1амигача саго юхаозавир из.

— Варгвац цкъа укхо фу ду ца хьожаш-м, — аьнна, карарваьлар Мурад.

— Аз фу ду-м ховргда хьона, — Саварбика кисара кулг хьалдаьккхача, къегача урсах б1аргкхийтар Мурада. Т1акхийтта цхьарс хьовзабаь, узамаш дайтар цо Саварбикага. Т1аккхд бера урс 1одежар...

— Хьаял сога, — Саварбика бе йоаллача насоса д1ат1акховд Мурад.

— — Сабарде, к1аьдвеннавац со-м.

Дикка ше к1аьдвелча мара Мурадага насос д1аяланзар Саварбика...

— Кхы са дий хьа? — Саварбика пхьарс д1а ца хецаш, 1окхайда урс хьалъийцар Мурада.

К1аьдвенна вувхьаш латтача шийга Мурада х1анз а: «Кхы са дий хьа?» — яхаш санна хет Саварбика...

Цигга т1анийсвеннача дружиннико новкъостал а деш, милице отделене д1авигар Саварбик.

«Цунна суд йойя, дов хьахьувргда-кх сога, — йоахар да1ахь Мурада отделенера ше аравоалача хана. — Ловча хьувлда из. Цу ширача 1аьдалга юхахьеже, хьалха д1авохалургвац...».

Цхьа шу суд йир Саварбика. Из ярга хьежаш ваьг1ача санна, сихха венача цун даь-веший во1а 1азе, нагахьа санна Саварбик ц1а ца воаг1е, пхьа Мурадага боаллалгеи, ц1авоаг1е, шийна даьр цо ше ц1ахьоргдолгеи хьа а хайтар.

Цхьа шу гаргга ха я Саварбик ц1авена. Каст-каста б1аргагу из Мурада культуран ц1аг1а, бакъда хьалха хинначоа чо тара а вац. Мурад шийна ца вовзаш санна т1ехвувл из. Мурада-м хов ше цунна вовзилга а цох лоравала везилга а.

Кхыча юрта бахача гаргарча наха йоах: «Хьавала цу районера, цхьаькъа ма ваха цига, нахаца дов а ма дий хьа».

— Цу довнах-м кхерацар со, — оал Мурада.

— Хьо ца кхере а, вайнаха дита-м дитац шоашта даьр. Хьо во а ма иккхав хьай г1улакх доацача юкъе.

— Харцахьа лела саг соцаваьв-кх аз.

— Иштта ларх1ац из вайнаьха 1аьдалаг1а.

— Ширача, мурденнача 1аьдалаг1а яхий оаш? — аьле, кулг тосс Мурада. — Шоай хьашт долчча бесса ларх1а мукъа ба-кх уж.

— Лоралуш хила веза, атта тийшача балхах х1ама дергда… «Тийшача балхах х1ама де лаьрх1а вале-м, х1анз аьттув ма бий укхун», — йоах Мурада ше-шийца. Вукарвийрза насосаца болх беш воаллача цунна б1арга а гац шийна юххе латта Саварбик. Мурада хац шорттига кисара урс хьа а даьккха, шийна тоха кийчвенна из латтий. Монтировка а гац Мурада б1арга. Саварбика бе йоаллий-хьог1 из? Х1аьта а д1ахьажац Мурад цунгахьа.

Цхьабакъда, Саварбика-м Мурада шерача букъа б1арг т1ерабаккхац. Даь-веший во1 1ази шийна юххе вена хьаэттача санна хет цунна. Т1ачувх из Саварбика. «Вай ц1ен меттел, тайпан саго а шийна даьр дита моттиг яц. Иззал мара хьай къонахчал деце, во-м даьра хьийзав хьо урс а даьккха. Корта к1айбенна со г1оргва хьа дов нийсде?» «Саг ваха везац, айса нийсдергда аз», — йоах Саварбика. «Шу дала-м доалл хьо ц1авена. Мала тешаргва, аьттув ца боалаш иззал ха д1аяхай, аьлча?»

Аьттув ца боалаш-м лийннавацар Саварбик. Массаза б1аргавайна хургва цунна Мурад культуран ц1аг1а.

Аьттув-м х1анз ама бий Саварбика. Урс деце а, мукх доадл цун киса, хьалверза а юхадухьалъотта а Мурада кхелехьа, шозза, кхозза тоха кхувргда. Т1аккха цун духьалъотта низ а хургбац. «Къонах ва!» — аргда 1азе. — «Фу бахьан долаш тох аз из?» — «Аьъ, фу бахьан долаш яхилга фуд? — аьле, т1ачовх 1ази. — Хьога цо набахта даккхийта шу? Из деций бахьан?»

«Цу хана укхо са бера урс д1адаьккхадецаре фу хургдар? — яхаш уйла ю Саварбика. — Цхьан шера т1а соцаргдацар из т1аккха, е ц1енна а, е наха а пайдана воацаш лелаш хургвар. Х1анз ер санна шофер ва со а. Ер ва-кх са харцахьара никъ хоадабаьр...»

«Айя, фу дувц 1а, доккха эхь ма дий вай ц1ен цо даьр! Вайнахьа 1аьдал довзаций хьона?» — «Довзац из 1а дувца 1аьдал-м, — яхаш, хьажаюкъе шод бехк Саварбика. — Е довза безам а бац».

Насоса т1акховд Саварбик.

-Хваял сога!

— Яьннай ер-м х1анз, — йоах Мурада, вувхьа а вувхьаш. — Хьо гlo. Х1ана латт хьо?

— Кхувргда са-м.

Йийса яьнна чарх Мурада хьалъураоттайича, цхьан оаг1орахьара д1алоац Саварбика а. Шинне а дехьареи сехьареи хьа алаьце, д1айолл цар чарх. Цхьабакъда, в1аши б1арахьажац. Шраш доаха са а хоз шиннена а, баламаш в1ашаг1кхета дукха х1ама а эшац, алхха б1аргаш да-кх в1аши лечкъаш.

— Г1о х1анз, — йоах Мурада, чарх д1аоттаяь яьлча. Эггара т1ехьа а б1арахьож из Саварбика. — Хьаштдоацаш гоавир аз хьо. Баркал хилда хьона. Никъ дика хилба хьа.

— Х1ама дацар из-м, фуд гайча, — кулг а тессе, ший машин йолчахьа д1аволалу Саварбик.

«Вай, венна вилла хьо. Саг вац хьо1» — 1азе оаз хезача сайна хет Сайарбика. Г1а бехкабелча санна юхасоц из, т1аккха ц1аьхха юха а вийрзе, Мурада т1аволалу. Мурад цо леладечох ца кхеташ, б1арахъежжача латт. Ше д1ат1акхоаччашехьа, к1ирвенна Мурада б1ара а хьеже, кулг д1акховдаду Саварбика.

— Хьа а хилба, Мурад, никъ дика!

Шийга хьакховдадаь кулг бе а делле, цхьан юккъа цецваьнна ше д1ахо фу аргда ца ховш латтийс Мурад, т1аккха, йист а ца хулаш, то11авийя Саварбик марх1а волл.

Автор:
​БОКОВ Ахьмад
29.11.2017 17:10
75

Комментарии

Нет комментариев. Ваш будет первым!
Загрузка...