Дешара программаш хила мегаш я

Школашка хьехача меттах а литературах а долча книжкашка хьежжа, уж дIахьеха гIо деш йола программаш а хила еза. Цар тIа белгалбаьха хила беза автораш,  керттера темаш, царна лаьрхIа масса сахьат лу, дукхагIа хьехархочо теркам тIабахийта безар малагIа дешаш да, иштта цар тIа дIаяздаь хила деза оценкаш оттаяра боарамаш, вешта аьлча, маца оттаю йоазон балхах  шиъ, кхоъ, йиъ, пхиъ. Укх тIехьарча шерашка дукха хIама хувцаденнад школашка а цига Iомадеча книжкаш тIа а. Цхьабола йоазонхой юкъера дIабаьхаб, цхьабараш тIатехаб, вокхар йоазош хийцад, иштта кхы дIахо а. Из доацаш, ФГОСа дIадехараш а тIакхийттад. Бакъда программаш шоаш хиннараш я. Масала, 5-11 классашка гIалгIай литература хьехара программаш оттаяьй 1996-ча шера. Уж оттаяь 25 шу даьннад. Тахан уж пайдана яц кердача хьисапе болх беш волча хьехархочоа, хIана аьлча уж къаеннай. Цар чулоацами книжкай чулоацами вIашкабоагIаш бац. Хьаэц вай духхьала ялхлагIча классера литература.

Программаш тIа белгалъяьха дуккха темаш книжкаш тIа йоацаш я.  Книжка тIара вайна короргдац «Инаркъ» яха легенда, «Мишта хьахиннад малх, бутт, седкъий» яха миф, «Цогало аьннар» яха кIоанолг, I. Хашагульгова «Бекарга кIориг», I. Костоева «Къоанои кIанти», Дж. Яндиева «Форда тIа мух баьлча», Дж. Бериханова «Тамаш ю аз», С. Чахкиева «ТIеххьара дош», Хь. Муталиева «Аратекхаб бIехал»,  Хь. Осмиева «ЦIи тиллар», А. Ведзижева «Шелбенна кхуврч», М. Вышегурова «Параз» яха а кхыдола а йоазош. Вешта аьлча, ах книжка хувцаденнад, хIаьта программа меттагIъяьннаяц. Из ала йиш я дIахо дIайолхаш йолча йоккхагIча классех лаьца а. Цу тайпарча программашца тахан болх бе йиш яц е булург а бац. Цудухьа хьехархоша шоай низашца увттаю уж, хIаране шийна бакъахьа хеттача беса, сахьаташ а шоаш белгалдоах: малагIча йоазонна масса сахьат лургда.

Карарча хана из дош дийцад республикан дешара министерствос, хIара классе мотт, литература хьехара программаш кечъяр тIадиллад белггаларча наха. Хетаргахьа, из болх чакхбала гаргагIертаб. Цар теркалдаь хургда хувцаденна книжкаш а, федеральни паччахьалкхен дешара стандарташа (ФГОС) дIадехараш а.

Къаьстта хало оз тахан 9-ча классе литература хьехача наха, хIана аьлча литературанна деннараш кIира ши сахьат мара дац, царех цаI, пхелагIча классагара хьа а даьккха, деннад. Сахьаташ кIезига дале а, ийслагIча Iомадеш дола книжка-м ондо да. ГIулакх тоадара ши никъ ба:  е книжка тIарча йоазошка хьежжа сахьаташ тIатоха деза, е долаш долча сахьаташка хьежжа книжка лоацде деза. ХIанзарчоа е из а е вож а деш дац. Кхыча классагара сахьат хьа а даьккха, Iеш ба дешара болхлой, из хьадаьккхача а кхоачам боацаш доккха да, кIира кхаь сахьата лаьрхIа дола 9-ча классера хрестомати.

Наьна меттах йола программаш а я, хувца езаш. Министерствос декхар тIа а дилла, меттах дола книжкаш тоадеш къахьийгад Iилман болхлоша, хьехархоша. Эргаяьннай упражненеш, параграфаш. Уж хIамаш теркалдаь хила еза хIанз араяргйола программаш а.

Керда программаш бокъонца араяьлча, шедар ший метте дIаоттаргда аьнна хет сона. Цар тIа беча балха кулгал деш ба хьехархой говзал лакхъяра института методисташ Гагиев Къурейши, Аушева Мареми. Дуккхача хана денз, школашца болх беш хьабоагIача царна ховргда аьнна хет, хьехархой къахьегам аттача баккхара чIоаггIа эшаш, хиланза яргйоаца керда программаш кхолла.

IАРЧАКХНАЬКЪАН Сали