Хьинар дола саг

Укх йоазонца са вувца безам бола саг, вай республике дуккхача наха вовзаш ва. Мерешков Iалаудина Султан го йиш я телевидене передачашка, вайцига арадувлача газетий, журналий оагIонаш тIа. Хала а бIаьха а къахьегама никъ ба цо хьабенар. Аьлтий-Юртара юхьанцара школа яьккхачул техьагIа, цо дийшад Наьсарерча №2 йолча юкъерча школе. Эскарера цIавеча, къахьийгад «Назрановский» оалача совхоза мухь кхухьа машен лелаеш, трикотажни фабрика мастер-наладчик волаш, хIамаш тега машенаш тоаеш, радио корреспондент, телевидене болхло волаш. ЙIаьххача хана гимназе этнографи яха Iилма хьехаш хилар из.

Султан сона вовза дукха ха я. Къаьстта а дика вайзар сона из «СелаIад» яхача берий журнале балха вахачул тIехьагIа. Тхо шиъ массехк шера цхьан кабинете къахьегаш хилар. Цхьан юкъа керттерча редактора заместитела декхараш кхоачашдеш а хинна, цул тIехьага воккхагIвола редактор хилар цох. Болх сиха а ма хулла гIалат доацаш а бе гIерташ, хьавера из ше цига яьккхача хана. Цул совгIа берашта сакъердаме хургдола, вай къаман дIадаха а таханара а вахар довзийташ дола йоазош дора цо. Журнала тIа кепа йийттай цун байташта, цо дIаязбаьча багахбувцама, увттаяьча кроссвордашта. «Даде, нане зама» яха корта а болаш, хьалха вай къаман вахар мишта хиннад дийцад цо берашта. Къаьстта а накъаваьннав из «ГIалгIай сийдола нах» яха йоазош деча даькъе. Цу тайпара нах леха а лехаш, цар вахара наькъаш тахка а тоахкаш, дукха денал дола нах бийцаб цо кхувш йолча тIехьеннна. Масала, тIехьара цо бийцарех бар Келамата Угуз, Буружнаькъан Сосаркъий Ама, Йовлой ГIайрбик-Хьажа, ТIангнаькъан БатIала ТIайп, Пхьилекъонгий Хьадиса Султан, Гойгнаькъан ГIалгIалга ГIоракх-Марза, Чопанаькъан Мухьмада Сергей, Салгхой Элжаркъий Билан, кхыбараш.
Iилма-тохкама институте а болх баьб Султана, цу хана цо кхелла а арадаьха а книжкаш да. 2007-ча шера цо арадаьккхар «ГIалгай этнографически лексика» цIи йола книжка. Цун чулоацам теркам тIаозаш а сакъердаме а ба, дуккха вахара доакъош довзийташ хиларах. Масала, Мерешковс цу тIа дувц гIалгIай Iадаташ, тIемца дувзаденна дешаш а герзаш а, пхьегIаш, тIабувха гIирс, гIишлонхоша шоай балха тIа леладу дешаш, хьехархочун, кхелахочун, юртбоахама болхлочун дешаш, кхачан а дегIа маьжений а цIераш. Хаьта а Султана керттера книжка да аьнна хет сона «ГIалгIай ловзараш» яхар. Ширача заман чухь денз вай хинна ловзараш дIаяздеш, кепа етташ, дуккхача наха, къаьстта берашта дIадовзийташ къахьийгад цо. Царна юкъе да тахан дицденна а дицлуш латта а ловзараш: кожолгаш тIа лелар, маркъилгах ловзар, лечкъаргах ловзар, гIолгех ловзар, таьлгах ловзар, кхера кхоссар, когсоалозаш хахкар, кхоссавалар, тIаршингах ловзар, кхыдараш. Из книжка шозза арадаьннад. ТIеххьара из арахийцар вай республикан культуран министерствос, хоза сурташ а дахкийта. Из, совгIата дала а мегаргдолаш, кийчдаь да.
Дикка лоархIаме а доккха а книжка да цо 2012-ча шера арадаьккхар а. «ГIалгIай багахбувцама цхьадола йоазонаш» аьнна цIи тиллай цох Мерешковс. Ши бIаь бархI оагIув йолча цунна юкъедахад фаьлгаш, анекдоташ, зоахалолаш, алараш, дагардергаш, ловцаш, хаттараш, беламе иллеш. Эггара тIехьа цо арадаьккхарех да «Судхойи прокурорийи дошлорг». ТIехьа тIайоагIача хана, кIеззига тоадаь, юха а арахийцача пайда баргба аьнна хет цох а.
Ше Россе журналистий цхьанкхетара доакъашхо хиларах тарра, бе-бе чулоацам бола йоазош ду цо «Сердало» газета лаьрхIа а. Уж дикача нахаца, вай къаман культураца, багахбувцамца дувзаденна хул. Цул совгIа, кулга говзал йолаш, моллагIа хIама ше хьадеш ва Султан. Тамаш еш хьийжав со цо дахчах хьаяьча хин хьайрага. Иштта накъавоал из барзкъаш тега машенаш ехача нахá. Каст-каста телефон тох цунга, тоае дIая мегаргйий машен аьле. Из болх цо цIагIа бу.
Байтий книжкаш а да цо арадаьха. ЗIамига стихотворенеш дикагIа язъю поэта.Цудухьа царех лоацца шиъ еша лов тахан:

«Син кхача ба оал,
Сатийна ю наб.
Сихало дуа са,
Сабаро кхоаб».

     *   *   *

«Илли дезац наьна деце,
Безам безац цIена беце,
ДоттагIа везац эздий веце,
Рузкъа дезац хьаьнала деце,
Вахар дезац Даьхе еце».

Дика йоI, воI кхедаьд Султана. Марем яха цун йоI Наьсар-Кертерча Эсамарзнаькъанга маьре а йолаш, Магасерча реабилитационни Центре къахьегаш я. Эздел долаш, дика кхийнав воI Iаддал-Хьамид а. Да балха воалавеш, чувугаш; машенаца го йиш я из.
Султан наха а чувенача хьаьшанна а чIоагIа тIера саг ва, ший хулачох гаргара нах лархIа, хьатIаоза гIерташ хул. Дукха ха йоацаш, ше волча делкъа хана лувш-оалаш вагIа а хIама даа а чубийхабар цо «СелаIад» журнала болхлой.
Укх деношка 65 шу дуз, Мерешков вича денз. Вай къаманна а ший дезала а кхы дуккхаза из накъаваргва аьнна хет сона.

Арчаков С.
Сурта тIа: «СелаIад» журнала болхлой
Султан волча хьоашалгIа.