Коронавирусал унзарагIа кхы а хIамаш хиннад

ГIалгIай Мехкарча наькъаш тIара хьал халагIчарех да паччахьалкхен кхыча мехкашка хьажача. ТIехьарча хана машенаш вIашка а етталуш хулаш дола хатараш бахьан долаш Iаьдала органий оагIорахьара а, бусалба дин оагIорахьара а, халкъа боккхийча наьха оагIорахьара а тIатаIа болх бешше а бовш бола нах кIезгалуш бац. Вайна хала а хеташ вай цец а дувлаш дукха гакий нах байнаб вайна ух шера машенаш дIа-хьа етташ. Бакъда, мел аларах, кхайкарах вай дIахо а машенашца зулам деш да денгара ди массаза дала цох дукхагIа нах а бовш.

Укх шера цхьа бIаь гаргга саг веннав йоах керда юкъедаьнна коронавирус яха у-лазар бахьан долаш. Ерригача паччахьалкхено а ГIалгIайчено а дукха ахча, ха йоаяьй цу лазаро боабеш бола нах кIезгагIа хургболаш, цу лазара духьал шоашта ма могга къовсам лоаттабеш. БIарчча дешара школаш, университеташ, базараш, Iаьдала а юкъара а балхара моттигаш болх ца беш къайла лаьттай из лазар даьржа цо адамашта зе дар кхераш. Из бахьан долаш паччахьалкхен экономиканна дикка зе а кхийттад.
Из деррига аз хIана дувц аьлча, укхаза коронавирусо бабаьчарех ахаш совгIа нах наькъ тIа машенаш вIашка а етташ хьахиннача хатаех боабаьб вай. ДукхагIа бовш бараш, вешта аьлча боабераш кагий нах ба, хIанз а укх дунен тIа баха кхенза, дуненгара шоашта масал а пайда а хьаэцанза бола кагирхой. Лоацца аьлча къам дебаде декхардараш ба вай машенаш вIашка а етташ боабеш бола нах.
Хийла, саг йоагIача е йодача сакъерда а беле шоашта а халкъа а доккха зе цатовр ду хийлачар. Цига а харцахьа машенаш лехкар бахьан долаш адамий са къайладоалаш моттиг нийслу. Цу гIулакха бехке деррига къам да – мугIарера нах а Iаьдала викалаш а. ХIана аьлча из хургдоаца оагIо хьайиц вай. Бакъда, фуннагIа даь а наькъаш тIара хьал сов чоалхане хургдоацаш из хаттар юстарадаккха уйла йолаш ба мехка кулгалхой.
Укх деношка ГIалгIайчен Мехкадас Келматанаькъан Макшарипа Махьмуд-Iаьлас Магасе вIашагIкхетар дIадихьар машенаш вIашкаетталуш наькъашка хулаш дола хатараш кIезигагIа хилар ловш. Укхаза дакъалоацаш бар, МВД, ГАИ, Iаьдала викалаш, массехка министраш, юкъара болх лелабераш. Цхьан тайпара уйла а яь ма хулла уж хатараш кIезиагIа хургдолаш къахьегадеза вай, аьнна къамаьл дир Мехкадас гулбенначарга.
«Укх шера ийс бетта наькъашка хиннача хатарех 48 саг веннав. Царех дIатохаргба вай лозабаьраш, заIапхиннараш. Цхьанне воша, йиша, нана, да хул уж байнараш. Кхы мел дар дIадаьлча бераш ма дусий цига байначарна юхе. Шо цец-амагIа довргда-кх цига юхе диса бой мел-д дIахайча. Шуга из дIаала магац сона, дукха нах ба уж бойлахьа бисараш. Уголовни гIулахаш хьалъай а даь, хьажа веза, тахка деза. Масала, кхаь шера дола гIулакхашка хьажа. Мичад уж гIулакхаш, зуламхой бехктокхаме хIана озаш бац? Нах боа а беш дIахо а лелаш ба ДТП ераш, хIанад из ишта, тохкаш хIана дац цар уголовни гIулакхаш? Из ишта атта чакхдаргдолаш дац шоана», – аьнна белгалдир Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.
Даьча зуламах жоп луш саг ца хуле е цунгара из бехктокхаме озаш жоп хьа ца дехе халкъ ма хетта тоалургдоацаш хиларах тийша ва Мехкада. Цудухьа из гIулакх мел ца дуташ хьинаре къахьега деза аьнна белгалдир цо Iаьдала болхлошта.
«Iадаташцеи оамалашцеи харца кхетам ба вай. Со саг а вийна хийцца лела йиш йолаш ва, хIаьта се хьахьокхийта эхь хет сона. Харц кхетам ба из. Аз саг вер хIама дац, хIаьта саг вийнав цо аьнна со хьахьокхар эхь долаш да, дий? Цу тIа даьлча, хьа да малав, са да малав яха долалу вай. Ай зуламхо ва хьо, саг вийнав Iа. ЧIоагIа хила беза цун беш бола бехк, Iаьдала бокъонах доагIаш дола таIазар деш бехктокхаме оза веза зуламхо. Уголовни гIулакх дари, кхы а мукъа ца воалийташ чуволлари ба цун бе беза бехк. Оаш болх во белга дац из, болх ше лерттIа боацалга да, бехк беш бац цхьаннена а. Ишта даьгIа даргдац вай, из да аз яхар. Гаргарча нахаи, бовзачарнеи, мехка бахархой оамалаи татайжа цар дехараш деш даьха даргдац вай», – аьлар ГIалгIайчен Мехкадас.
Законаш массанена а цхьатара хила деза. Цхьаннена цо даьр мегийташ, вож бехктокхамеозаш хилча наха юкъе ца кхетараш хул, вас совйоал. Цудухьа наха юкъера гIулакх-моттиг озабезам боацаш чакхдаккха деза аьнна белгалдир ГIалгIайчен Мехкадас.
«Светски паччахьалкхе дахаш да вай. Вайцига законаш болх беш да ерригача Россе санна. ЧIоагIа чоалхане гIулакх да из. Аз аргдар шуга, наркотикаш а йиа тIакха машен лоаллаш зулам даь волаш вола саг къахийте дIа ма вахийта, къайлама вахийта из. Къахетам бац царна! Халаьцавий хьо, вагIа. ХIана аьлча уж мо дола хIамаш бехк ца беш дита йиш яц. Аз кхетаду, дIа машен еха е ца ховш чарх дIаяха нийсденнадале. Бакъда шийна ховше руль бе а белла дIаваха вале из воккха зуламхо ва – геттара кхераме зуламхо. Цхьа хIама кхетаде деза оаш, нагахьа санна цу тайпара дола валар оаш Iолох ца дой, цIаьхха дагадоацаш хиннар а доацаш, оаш беча балхах хьабала пайда бац», – аьлар Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.
Тешаш хургда вай Iаьдало ший болх бизза кхоачаш бергхиларах а адамаш шоаш кхетам чу а даьхка меттадахкарах а. Нагахьа санна хIанз мо наькъашка хулача хатарех нах бовш хуле гIалгIай гIулакх дика хургдац, кIезгалургда вай сов ца а довлаш. Ерригача Россе кхайкаду ГIалгIайче эггара дукхагIа нах бебаш болча мехках цаI я яхаш. Фу пайда ба цунна даггара вай воаш доадеш хилча.

Матенаькъан Илез